كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت (كادرها)

مانیفست کادرها

2022-11-11T07:02:46Z

مبارزان قدیمی با مفهوم «کادر [1]» آشنا یودند و هستند: هسته‌ی کوچکی از افراد آموزش دیده و پروفشنال که می‌توانند برای تحقق یک هدف آرمانی، سازمان‌های بزرگ و کارآمد ایجاد کنند. «کادر» معانی دیگری هم دارد: گروهی از افرادی که به یک عقیده، باور عمیق دارند. به هر یک از اعضای چنین گروهی نیز «کادرِ» گفته می‌شود. کادر در عین حال به معنای قاب هم هست. با عنایت به تمام این معانی بود که نخستین مؤسسه ایرانی که برای آموزش دستورنامه رابرت در اواخر دهه ۱۳۸۰ در تهران تأسیس شد، برای نام خود عبارت کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت را برگزید که سرواژه آن می‌شود: کادر! این گزینش آگاهانه بود. چرا که هدف اصلی دفتر «کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت»، یا دفتر کادرها، دقیقاَ تربیت کادرهایی بوده است که بتوانند جامعه/انجمن/سازمان‌های بزرگ، کارآمد، فسادناپذیر و مبتنی بر قانون ایجاد کنند و در عین حال به یک عقیده نیز باور عمیق داشته باشند: حکومت مردم، توسط مردم و برای مردم. عقیده‌ای که پیش‌ فرض قواعد دستورنامه است.

اکنون که نسل تازه‌ای از جوانان شجاع و پرشور- ققنوس‌وار- از خاکستر کادرهای قدیمی سر برآورده است، سلسله یادداشت‌هایی با عنوان «مانیفست کادرها» تقدیم آنان می‌شود تا توضیح دهد که چطور ممکن است با بهره‌گیری از تجربه‌های بشری برای ساخت جوامع انسانی مبتنی بر قرارداد اجتماعی - که در دستورنامه تشریح شده است - بر ویرانه‌های دنیای کهن جامعه‌‌‌های طراز نوین بنا کرد. این نوشته‌ها به مرور منتشر خواهد شد تا تجربه‌های حدود ۱۵ سال تلاش مستمر برای محلی‌سازی روش به کارگیری این قواعد در فرهنگی سراپا استبدادی را به صورت مدون و مکتوب در اختیار کادرهایی قرار دهد که امید می‌رود در جریان ساختن ایرانی متناسب با جهان امروز نقش مربیان حرفه‌ای را بر عهده بگیرند. باشد که با تشکیل انجمن اصلی کادرها - که در شرف تأسیس است - این نوشته‌ها به صورت مرتب مورد بازنگری قرار بگیرد و با توجه به تجربه‌هایی که کسب خواهد شد نونویسی شود. در نخستین قسمت این سلسله یادداشت‌ها، که در ادامه تقدیم خواهد شد، پیش‌نویس خطوط کلی مباحث، ترسیم می‌شود.

دفتر کادرها. تهران. جمعه ۲۰ آبان ۱۴۰۱

خطوط کلی

در جریان هم‌اندیشی برای تدوین پیش‌نویس «مانیفست کادرها» برای تقدیم به مجمع «انجمن اصلی کادرها» که به زودی قراخوان خواهد شد، این پیشنهاد مورد تأمل قرار گرفت که بهتر است هر یک از طرح‌های ملی جنبش کادرها برای اصلاح ساختاری نظام احتماعی کشور، به صورت جداگانه و به اجمال معرفی شود و بعد از این مرحله، مانیفست کادرها، مجموعه‌ی آن طرح‌ها را در یک سند فشرده و منسجم به اطلاع مردم برساند. پس از این جمع‌بندی، قرار شد تک تک طرح‌های ملی جنبش کادرها برای اصلاحات ساختاری، به مرور و البته با سرعت، در همین وب سایت معرفی شود
تا علاقمندان با سوابق و برنامه‌های جنبش کادرها آشنا شوند. فهرست طرح‌هایی که تا کنون منتشر شده است در ادامه تقدیم می‌شود. خاطر نشان می‌کند که این فهرست بلند بالاست و در آینده نزدیک بقیه طرح‌ها نیز معرفی خواهد شد. نکته دیگر اینکه نام و محتوای این طرح‌ها،‌ پیشنهادی است و برای بررسی ، اصلاح و تصویب احتمالی، طبق رویه‌های مورد توافق، به رکن تصمیم‌گیری تقدیم خواهد شد:

۱. تأسیس انجمن اصلی
۲. طرح تأسیس حکومت‌های محلی دموکراتیک
۳. طرح تأسیس انجمن‌های محلی دموکراتیک
۴. طرح اصلاح ساختاری احزاب سیاسی
۵. طرح تأسیس کانون انجمن‌های اختصاصی اصلی (متشکل‌ از تمام انجمن‌های اختصاصی که تا کنون، در چارچوب انجمن اصلی و بر اساس دستورنامه تأسیس شده و خواهد شد)
۶. طرح بازآفرینی پروفشن‌ها از شبه‌پروفشن‌های دولتی
۷. طرح تأسیس سناهای دانشگاه‌ها برای تحقق استقلال دانشگاه‌ها از دولت سیاسی
۸. طرح ترویج قانون اساسی به مثابه یک فرهنگ
۹. طرح ملی بازآفرینی روحانیت به مثابه یک پروفشن (این طرح در شرایط مناسب عرضه خواهد شد)
۱۰. طرح ملی بازنگری قوانین در پرتو علم حقوق پارلمانی و رفع تعارضات و تبعیض‌ها بر اساس منشور بین‌المللی حقوق بشر
۱۱. طرح ملی تأسیس «شورای عالی نهادهای مدنی» در پرتو علم پارلمانی و بر اساس قانون عام پارلمان

ادامه دارد. . .

[1] cadre

معرفی اجمالی کتاب: تفسیر خط به خط «در باره جان» ارسطو

2022-01-28T08:01:36Z

آنچه که در ادامه تقدیم می‌شود، پیش از این در رسانه‌ی داخلی «گروه حامیان تأسیس انجمن اصلی» منتشر شده است. در این نوشته، کتاب «تفسیر خط به خط در باره جان ارسطو» برای مخاطبان خاص آن رسانه معرفی شده است که کم و بیش با دستورنامه رابرت آشنا هستند و می‌کوشند تا بر اساس تجربه‌های به دست آمده در جریان کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت به علاقمندان ایرانی، انجمن‌های اختصاصی متعددی درست کنند تا نسبت به رفع کاستی‌های تاریخی ناشی از عدم آشنایی ایرانیان با علم و فلسفه حقوق پارلمانی دست به اقدام‌های مشخص و هماهنگ بزنند. با این همه، معرفی اجمالی کتاب «تفسیر خط به خط در باره جان ارسطو» می‌تواند برای تمام ایرانیانی که به تفکر عقلی و در نتیجه به فلسفه علاقمند هستند مفید باشد. به خصوص که این کتاب برای نخستین بار به آنان کمک خواهد کرد که فلسفه ارسطو را به معنای درست کلمه بشناسند که به معنای فهم فلسفه به معنای درست این کلمه نیز خواهد بود.

و اما اصل آن نوشته:

نقش انجمن اصلی در هدایت جامعه به سوی یک جامعه عقلی

۱. اگر قرار باشد جامعه‌هایی که در آینده، و برای هدف‌های مختلف تأسیس خواهیم کرد - اعم از انجمن شهروندان شهر و روستا برای تصمیم گیری در مورد نحوه حاکمیت بر خودشان،‌ تا جامعه‌‌هایی برای تأسیس و اداره انواع دانشگاه‌ها و مؤسسات اقتصادی - مبتنی بر قواعدی باشند که درستی یا نادرستی آن‌ها،‌ و عادلانه یا ناعادلانه بودن آن‌ها بر اساس برهان استدلال شوند،‌ در آن صورت باید با دانش و علم «برهان» آشنا باشیم و این علم را ارسطو بنیان‌گذاشه است، در نتیجه باید ارسطو را بشناسیم.

۲. اگر قرار باشد در رفتارهای خود و دیگران به دیده تأمل بنگریم و بکوشیم برای درستی و نادرستی رفتارهای خود توضیح‌های معقول ارایه بدهیم، باید به مهم‌ترین کتاب‌هایی که ارسطو در این زمینه نوشته است و به همین خاطر او را بنیان‌گذار علم اخلاق هم می‌دانند،‌‌ مراجعه کنیم.

۳. بنیان گذار دانش سیاست هم - بی‌ترید - همان معلم اول و معلم همه‌ی دوران‌ها، ارسطو بوده است. ارسطو برای نوشتن کتاب سیاست خود، قانون‌های اساسی ۱۵۸ دولت‌شهر آن روزگار یونان را به صورت جداگانه نوشته بوده است و براساس آن همه تحولات سیاسی که طی قرن‌ها در ۱۵۸ دولت‌شهر یونان باستان رخ داده بود ، دانش سیاست را بنیان گذاشت. کتاب «سیاست» او، که در دهه ۴۰ به فارسی ترجمه شده است، کتابی برای خواندن نیست‌، کتابی برای همه عمر است . . .

دریغ که از ۱۵۸ کتاب تاریخ قانون‌های اساسی ۱۵۸ دولت شهر یونان باستان- که در واقع تاریخ رژیم‌های سیاسی آن شهر‌کشورها بود- فقط یکی باقی مانده است: قانون اساسی یا تاریخ رژیم آتن. خوشبختانه‌این کتاب هم به همت شادروان باستانی‌ پاریزی در ۱۳۴۱ به فارسی ترجمه و منتشر شده است. گرچه فهم همین کتاب کم حجم نیز مستلزم آسنایی با فرهنگ و تمدن آن روز یونان باستان است، اما کیفیت تمدن دوران طلایی یونان باستان را به نمایش می‌گذارد - که به قول یک فرهیخته آشنا به رموز- حتی بشریت امروز هم دیگر قادر به ساختن چنان تمدنی نخواهد بود.

بله. دانش‌پژوهان سیاست هم باید کار خودشان را از شناخت ارسطو آغاز کنند. . .

۴. به نظر می‌رسد گذار از یک جامعه ماقبل عقلی به یک جامعه عقلی - تا آنجا که به قلمروی فکر مربوط بشود - بدون شناخت عمیق و درست ارسطو ممتنع باقی خواهد ماند.

هرچند آشنایی مسلمانان با اندیشه‌‌های عقلی یونانی و به خصوص با ارسطو به جنبش‌های عقلی متعددی منجر شد که بر بستر شکوفایی محدود فرهنگ شهرنشینی رواج می‌یافت،‌ اما گویا در همان زمان هم مقاومت ذهن‌های بسته و توسعه‌نیافته‌ی ساکنان جامعه‌های کوچک و توسعه‌نیافته،‌ که جمعیت‌اضافی خود را به شهر‌ها تحمیل می‌کردند، زمینه‌ی نابودی جنبش‌های عقلی را در کشورهای کم آب و علف خاورمیانه رقم زد.

اکنون که به دلایل قابل فهم نسبت جمعیت شهری/دهاتی به صورت معناداری به نفع زندگی شهرنشینی تغییر یافته است، شاید بتوان امیدوار بود که دیر یا زود جوانه‌های زندگی و تفکر عقلی و تمدن در سراسر این سرزمین همچنان کم ‌آب و علف، شکوفا شود و افتخار جامعه این شود که جامعه‌ای است: عقلی!

جایگاه کتاب «تفسیر خط به خط در باره جان ارسطو» در گذار به جامعه عقلی

۵. به رغم شواهد مورد اشاره، آینده‌ی هیچ جامعه‌ای قابل پیش‌بینی نیست و در نتیجه، عقلی شدن جامعه ما در آینده، به میزان زیادی بستگی به تلاش‌های تک‌تک ما ایرانیان خواهد داشت.

در پرتو چنین رویکردی است که می‌توان در مورد جایگاه کتاب «تفسیر خط به خط - در باره جان - ارسطو»، فعلا به بیان یکی دو نکته مهم بسنده کرد.

۶. از ویل دورانت نقل می‌کنند که گفته است: به جز ماشین، همه آنچه که تمدن غرب دارد از یونان باستان گرفته است. و امروز همین تمدن غربی است که - بخواهید یا نخواهید - عالمگیر شده است.

اتین ژیلسون در کتاب «وحدت تجربه فلسفی» - که احتمالاً مغرضانه با عنوان غلط «نقد تفکر فلسفی غرب» به فارسی ترجمه شده و در رشته‌ی فلسفه دانشگاه تهران تدریس می‌شود - تأکید دارد که جوهر تمدن غرب - و نه گرایش‌های مختلف و گاه ضد عقلی «فرهنگ غرب» - «عقل» است. اما «عقل» واقعا چیست؟

۷. اگر بخواهید واقعاَ معنای «عقل» را دریابید باید کتاب «در باره جان» ارسطو را بخوانید که در ارسظو شناسی ایرانی به عنوان «در باره نفس» یا «فی‌النفس» شناخته می‌شود، و ارسطو را به خاطر نوشتن این کتاب بنیان‌گذار دانش روان(جان) شناسی می‌شناسند. هرچند این کتاب بیشتر فلسفه جان‌شناسی است تا دانش جان‌شناسی.

البته، این کتاب هم به وسیله شادروان محمدعلی داودی - که گویا نخستین قربانی قتل‌های زنجیره‌ای هم بوده - به فارسی ترجمه شده است. اما اطمینان داشته باشید، فهم کتاب در باره جان ارسطو بدون مطالعه کتاب «تفسیر خط به خط در باره جان ارسطو» تقریبا غیر ممکن است.

فقط به عنوان یک نمونه، به همین کلمه «عقل» بپردازیم:
مفسر کتاب «تفسیر خط به خط در باره جان» در این زمیه توضیح می‌دهد که کلمه یونانی‌ای که به عقل ترجمه شده است، «نائوس» است. و اگر کسی بخواهد منظور ارسطو از این کلمه را بفهمد و این مفهوم کلیدی را درک کند باید با کل نظرات ارسطو به خصوص نظرات متافیزیکی او کاملا آشنا باشد. در آن صورت پی خواهد برد که هیچ کلمه‌ای در زبان انگلیسی نمی‌توان یافت که بتواند مفهوم «نائوس» را به یک انگلیسی زبان منتقل کند. به همین دلیل، در سراسر کتاب، از کلمه یونانی «نائوس» استفاده شده است. (در ترجمه فارسی هم - که به زودی منتشر خواهد شد - به ناگزیر همین طور عمل شده است)

۸. به دلیل نقش و جایگاه تفکر فلسفی در رشد تفکر عقلی است که موضوع یکی از «گام‌‌راه‌های ارتقای پروفشن‌گرایی در پروفشن‌های ایرانی»، «فلسفه» است. کارورزانی که قرار است در آینده متکفل سازماندهی به جامعه‌های مبتنی بر قانون اساسی و اساسنامه - به معنای درست این کلمه - شوند، لازم است در زمینه استنتاج پاسخ‌های عقلی، پروفشنال (مجتهد)‌ بشوند و در نتیجه باید ذهن فلسفی آنان نیز توسعه یابد. در جریان طی کردن «گام راه فلسفه» است که سالکان این گام‌راه مهارت‌های تفکر فلسفی را کسب خواهند کرد. در آن صورت، کتاب «تفسیر خط به خط - در باره جان - ارسطو» بهترین کتابی است که کاروزان را با عقاید فلسفی ارسطو، و در واقع با فلسفه به معنای درست این کلمه آشنا خواهد ساخت.

حوزه علمیه عقلیه!

۹. همه‌ی مخاطبان درمی‌یابند که عبارت «حوزه‌ی علمیه‌ی عقلیه» چه معناهای ضمنی گسترده‌ای می‌تواند داشته باشد.

شاید بتوان گفت یکی از رسالت‌های تاریخی «انحمن اصلی» به عنوان یک سرمایه اجتماعی، حمایت از شکل‌گیری و ریشه‌یابی نهادی باشد که می‌کوشد یک مؤسسه‌ی آموزش عالی با این عنوان غیررسمی ایجاد شود: حوزه علمیه عقلیه! کتاب «تفسیر خط به خط در باره جان ارسطو» یکی از منابع آموزش فلسفه در آن حوزه علمیه خواهد بود که رسالتس ترویج تفکر عقلیه خواهد بود. گوش شیطان کر!

انقلاب بی‌فرجامِ اعضا علیه هیأت مدیره‌ها!

2016-01-20T06:12:18Z

پریروز دوشنبه ۲۸ دی ماه ۱۳۹۴ وقتی از نخستین جلسه منطقه‌ای انجمن‌های صنفی کارفرمایان مؤسسات و شرکت‌های حمل نقل کالای برون شهری - که در نوع خود یک اقدام تاریخی محسوب می‌شود - به دفتر کادرها برمی‌گشتم، این ایده در ذهنم شکل گرفت که مطلبی با عنوان «انقلاب تلگرامی بی‌فرجام اعضا علیه هیأت مدیره‌ها» برای جاگذاری در وب سایت کادرها دادت کام بنویسم. به محض اینکه به دفتر رسیدم نوشتن آن را هم شروع کردم. اما آن نوشته در مسیر نادرستی جلو رفت، در نتیجه، به صورت موقت رهایش کردم تا سوژه پخته‌تر شود. اما آنچه که به عنوان روزنوشت روز سه‌شنبه ۲۹ دی ماه ۱۳۹۴ نوشتم، به درد انتشار می‌خورد. بدون هیچ دستکاری - و کمی غلط‌گیری در ویرایش بعدی - عین همان نوشته را تقدیم علاقمندان می‌کنم:

روزنوشت سه‌شنبه ۲۹ دی ۱۳۹۴

شروع همکاری با کانون انجمن‌های حمل و نقل
طی مدتی که نرسیده‌ام روزنوشت‌ها را دنبال کنم حوادث بسیار مهمی رخ داده است. گمان نمی‌کنم بتوانم به بسیاری از آن‌ها بپردازم. به همین دلیل چاره کار را در این می‌بینم که با سیر حوادث جلو بروم و وقتی به موضوعی می‌پردازم سابقه‌ی آن را هم به نحوی شرح بدهم که رویدادهای مهم چند روز گذشته را هم توضیح بدهد. همین ماجرای همکاری من با کانون انجمن‌های صنفی حمل و نقل یک نمونه است. قصه‌ آن از مدت‌ها پیش شروع شد و هر بار که خواستم ماجرای آن را یادداشت کنم، فرصت نشد. حالا ضمن تشریح رویدادهای دیروز، به سوابق این رویداد هم - تا آنجا که فرصت اجازه بدهد - می‌پردازم.

انقلاب اعضا علیه بوردها
دیروز دوشنبه ۲۸ دی ماه ۱۳۹۴ نخستین جلسه منطقه‌ای انجمن‌های صنفی کارفرمایان مؤسسات و شرکت‌های حمل و نقل کالای برون شهری در دبیرخانه انجمن تهران برگزار شد. من هم بعد از مذاکرات اولیه برای راه‌اندازی وب سایت کانون برای تهیه گزارش در این جلسه حاضر شدم. و حوالی ظهر که به دفتر کادرها برمی‌گشتم به مطالب مقاله‌ای فکر می‌کردم که تصمیم گرفته بودم برای انتشار در وب سایت کادرها دات کام بنویسم: انقلاب اعضای انجمن‌ها علیه هیأت مدیره‌ها. وقتی هم به دفتر رسیدم نوشتن آن را شروع کردم و آنچه را هم که نوشتم - و آن را به این صورت در وب سایت منتشر نخواهم کرد - در ادامه نقل می‌کنم (وقتی این روزنوشت را می‌نوشتم تصمیم نداشتم آن را به این صورت منتشرکنم) که از زاویه دیگری به همان موضوع پرداخته است:

تلگرام و انقلاب بی‌فرجام علیه هیأت مدیره‌ها!

دوشنبه ۲۸ دی ۱۳۹۴

کسانی که تحولات در صنعت انجمن‌ سازی را دنبال می‌کنند اذعان دارند که با رواج شبکه‌های اجتماعی - و به خصوص با رواج تلگرام در ایران، که رسانه را از انحصار خارج کرده‌ است - اعضای بعضی از انجمن‌های مستقر، ‌برای کسب حق مشارکت در روند اخذ تصمیم و تعیین سرنوشت گروهی، در تدارک انقلاب علیه هیأت مدیره‌های انجمن‌های خود برآمده‌اند. آنان با تشکیل الگتروگروه‌ها‌ در تلگرام، عملکرد‌ ضعیف هیأت مدیره‌های خود را به چالش می‌کشند، آنان را به کم‌کاری یا ندانم کاری محکوم می‌کنند و با تشکیل اپوزیسون در مجمع تصمیم‌گیری می‌کوشند تا در انتخابات هیأت مدیره پیروز شوند و سکان هدایت انجمن را به دست گیرند.

هرچند فرهنگ سازمانی هیچ دو انجمنی مشابه هم نیست، اما می‌توان جنبش کنونی اعضا انجمن‌های مستقر را انقلابی علیه هیأت ‌مدیره‌ها ارزیابی کرد که مثل هر انقلابی که برای حکومت قانون صورت گرفته و می‌گیرد، بی‌فرجام خواهد ماند.

این نوشته‌ی مختصر، بعد از تحلیل اجمالی این رویداد تاریخی، استدلال خواهد کرد که حاکمیت قانون در هر «جامعه» و انجمنی به مهارت‌های بسیار پیچیده‌ای نیاز دارد که ملت ما باید آموزش آن‌ها را - بعد از صد سال مبارزه‌ی بی‌فرجام - تازه آغاز کند:

تصور اینکه جایگزین روش‌های من‌درآوردی و هیأتی اداره مجامع تصمیم‌گیری یک مهارت پیچیده‌ی تاریخی است که ریشه‌های آن‌ به تجربه‌ی دموکراسی در دولت‌ شهرهای یونان باستان می‌رسد، و طی بیش از هشتصد سال تاریخ پرتنش پارلمان‌های انگلستان ساخته و پرداخته شده است، و تازه، قواعد این زبان تصمیم‌گیری گیری گروهی را بعدها آمریکایی‌ها استخراج کردند و کوشیدند فلسفه آن را تبیین کنند و دانش فنی آن را در اختیار دیگران بگذارند، تا پیش از ترجمه‌ کتاب دستورنامه رابرت به فارسی ممکن نبود.

حتی انقلابیون صدر مشروطه نیز که کوشیدند با قیام و قعودی احکام فقهی و موازین شرعی را با برچسب «قانون» و به دست مکلاها به اجرا بگذارند نشان دادند که درک‌شان از قانون از درک پارلمان ششصد سال قبل انگلستان آن دوره از قانون نیز بسیار عقب‌تر بوده است و - تا وقتی «قانون» به مثابه یک ساخت بین‌الاذهانی شکل نگرفته باشد - با ایجاد «مجلس شورای ملی» نیز نمی‌شد به حکومت قانون رسید.

بنا بر این، بسیار طبیعی بود که ایرانیان، ناتوانی‌های تاریخی خود برای فعالیت‌های دموکراتیک گروهی و ایجاد جوامع قانونی را - که در جغرافیای تاریخی ایران محلی از اعراب نداشت - به گردن حکومت‌هایی بیاننازند که در طول تاریخ، قدرت‌ غیرقانونی را به روش‌ها غیرقانونی تصاحب کرده بودند و در چننین جامعه‌‌ای اصلٍ مصلحت اشخاص یا قبیله است که حکم می‌راند و نه قانون.

وقتی به اینجا رسیدم احساس کردم که مقاله از ابتدا در مسیر نامناسبی جلو رفته است: زیر سؤال بردن درک انقلابیون صدر مشروطه از مفهوم قانون که هنوز هم مبنای گفتمان‌‌های رایج است. حرفم درست است اما احساس کردم الان و در این مقاله سعی کنم روی جنبه‌های کاربردی قواعد بیشتر تأکید کنم. چرا که فقط آشنایی با این قواعد است که گفتمان جامع جایگزین را جلو خواهد برد. نوشته را مثل بسیاری از سوژه‌های دیگر نصفه نیمه رها کردم تا بیشتر پخته شود. به قصه برگردم.

سوابق کار
ریاست کانون سراسری انجمن‌های صنفی کارفرمایان مؤسسات و شرکت‌های حمل و نقل کالای برون شهری کشور با شخصی است به نام آقای حسین احمدی‌زاده. از ده سال پیش که کارم را به عنوان سردبیر و ناشر پیام کارفرمایان با کانون عالی انجمن‌های صیفی کارفرمایی ایران (کعاصکا) شروع کردم،‌ آقای احمدی زاده یا رئیس یا نایب رئیس و یا یکی از چهره‌های کلیدی و تأثیرگذار در کعاصکا بوده است.

البته، در همان سال‌های اولیه همکاری من با کعاصکا، و در جریان انتخاب اعضای هیأت مدیره جدید، تنش‌ها در مجمع چنان بالا گرفت که به انشعاب در جریان کارفرمایایی منجر شد و گروه تشکل‌های کارفرمایی مخالف با هیأت مدیره وقت‌، از کعاصکا جدا شدند و یک کانون جدید راه انداختند که از حمایت آقای دکتر جهرمی وزیر کار و امور اجتماعی وقت نیز برخوردار بود یا شد. می‌شود گفت که لیدر و یا یکی از رهبران آن جریان مهندس محسن خلیلی عراقی بود که با همکاری کارفرمایانی که در انجمن مدیران و در کنفدراسیون صنایع ایران - که هر دو سازمان‌های دست پرورده آقای مهندس خلیلی عراقی محسوب می‌شوند - دور هم جمع شده بودند، کانون عالی کارفرمایان ایران را، در کنار کعاصکا راه انداختند. دکتر جهرمی وزیر کار و امور اجتماعی در دولت اول آقای احمدی‌نژاد هم، کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران را به این دلیل که در زمان تعیین شده انتخابات هیأت مدیره را برگزار نکرده بود، منحل اعلام کرد و به جای آن کانون عالی کافرمایان ایران را به رسمیت شناخت. از آن زمان به بعد مبارزه کانون قدیم و جدید آغاز شد. در کانون قدیم - یا همان کعاصکا - آقای مهندس محمد عطاردیان و آقای حسین‌احمدی‌زاده با گروهی دیگر از نمایندگان تشکل‌های کارفرمایی همکاری داشتند. من هم به عنوان سردبیر کعاصکا در این جبهه‌ قرار داشتم و چند سال اول فعالیت‌های نشریه پیام کارفرمایان - در کنار سایر کارهای خبررسانی - مبارزه قلمی با کانون موازی و مخالفت با اقدام دولت و وزارت کار برای انحلال کعاصکا بود. رهبری این جریان بیشتر با آقای مهندس عطاردیان بود که در عرصه‌های حقوقی و فرهنگی و اجتماعی، با پرچم دفاع از حق آزادی انجمن، با تصمیم غیرقانون مسؤلان وقت وزارت کار و امور اجتماعی مبارزه می‌کرد. اما آقای احمدی‌زاده نیز لشگر بزرگ انجمن‌های حمل و نقل را برای حمایت از این حق قانونی بسیج می‌کرد. نطربه پردازی آن مبارزه هم - که به عنوان مبارزه برای حق ازادی انجمن تئوری‌پردازی می‌شد - با من بود.

آقای مهندس عطاردیان موفق شد در عرصه ملی و بین‌المللی از مقبولیت و قانونیت کعاصکا دفاع کند و سرانجام دادگاه تجدید نظر دیوان عدالت اداری به نفع کعاصکا رأی داد و آقای عطاردیان از دادگاه خواست به استناد مواد قانون کار که کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران را یک تشکل منحصر به فرد تعریف کرده است، کانون عالی کارفرمایان موازی را منحل کند و سرانجام آن کانون قانوناَ هم منحل شد.

در مراحل آخر مبارزات حقوقی کعاصکا بود که وزیر کار عوض شد و به جای آقای دکتر جهرمی دکتر شیخ‌االاسلام به وزارت کار آمد. وی رویکردی کاملاَ متفاوت با دکتر جهرمی داشت و از همان ابتدا کوشید که دو جریان کارفرمایی را با هم آشتی دهد و گروه عطاردیان/احمدی زاده هم از این پیشنهاد استقبال کرد و سرانجام در انتخابات سال گذشته (سه‌شنبه ۱۴مردادر ۱۳۹۳)، هر دو جریان کارفرمایی در مجمع کعاصکا شرکت کردند. ضمن آنکه چالش‌های ناشی از سوءاداره مجمع ادامه یافت و این بار، آقای حسین احمدی‌زاده در اعتراض به رویه‌های اداره مجمع سالن را ترک کرد و انجمن‌های حمل و نقلی نیز سالن را ترک کردند. اما سرانجام آقای احمدی زاده به عنوان رئیس کعاصکا انتخاب شد در حالیکه اکثریت هیأت مدیره را اعضای گروه رقیب در اختیار گرفته بودند. می‌شد حدس زد - در شرایطی که هیچ یک از اعضای هیأت مدیره کعاصکا، به رغم آنکه عمر خود را در راه فعالیت‌های انجمنی نثار کرده‌اند، اما با الفبای این کار هم آشنا نیستند - دعواهای رویه‌ای همچنان ادامه خواهد یافت.

نقش دستورنامه رابرت در این ماجرا
من یازده‌ سال پیش که به عنوان سردبیر پیام کارفرمایان کارم را شروع کردم با دستورنامه رابرت اصلن آشنا نبودم. در نتیجه، در چارچوب گفتمان جاری، باور داشتم که دولت حق انحلال انجمن ها را به اتهام رعایت نکردن اساسنامه ندارد - که البته چنین حقی را نداشت و ندارد. اما آن زمان متوجه این قضیه نبودم که هیچ یک از طرفین بازی اصلن قواعد پیچیده‌ی بازی را بلد نیستند. در نتیجه، و به رغم آنکه در چارچوب قوانین موجود دولت حق انحلال انجمن‌ها را نداشت و ندارد، و از این منظر حق با جریان کارفرمایی عطاردیان/احمدی‌زاده بود، اما مشکل اصلی اصلن قابل درک نبود. اما اکنون که با دستورنامه رابرت آشنا شده‌ام با اطمیان می‌گویم که اساساً در جامعه‌ای که همه چیزش بر اساس آشوب/استبداد جلو می‌رود، داوری و قضاوت پروفشنال به طور کلی ممتنع است. و اگر قرار باشد امروز در مورد آن دعوا‌ها قضاوت کنم می‌گویم: هر دو جریان به یک اندازه نسبت به روش دموکراسی و حکومت قانون بی‌اطلاع هستند. و چون در هر فعالیت‌ گروهی، اختلاف نظر و تضاد منافع طبیعی است، اما بازیگران روش دموکراسی را برای حل منازعه خود بلد نیستند، بدیهی است که بیشترین نیروی خود را صرف حل مشکلات رویه‌ای می‌کنند که دنیای متمدن از بیش از پانصد سال پیش این مشکلات را حل کرده است.

با این رویکرد می‌توان و باید کل حدود چند سال مبارزه قلمی خود برای دفاع از حق آزادی انجمن را اتلاف وقت در جهل ناشی از ناآشنایی با قانون پارلمان تعریف کنم. اما آیا این همه اتلاف وقت و انر‌ژی کمکی کرد که دو طرف این دعوای تاریخی نیز به همین نتیجه برسند؟ شاید با یکی دو استثنا، مطلقن.

کم و بیش عین همان دعوا در جریان برگزاری مجمع سال گذشته کعاصکا (۱۳۹۳) نیز بروز یافت. اما این بار آقای مهدس عطاردیان - به هر دلیل - مصلحت را در آن دید که طرف آن جناح را بگیرد یا آن جناح اصولی‌تر و بهتر رفتار کردند. به همان دلایلی که گفتم قضاوت ممتنع خواهد ماند.

خوشبختانه من در مجمع سال گذشته حاضر بودم. هرچند برای شرکت در یکی از کارگاه‌ها باید مجمع را زودتر ترک می‌کردم اما کل ماجرا را بعداَ در فیلم ویدئویی در دفتر انجمن حمل و نقل تهران با دقت تماشا کردم و چقدر دلم می‌خواست کل آن ماجرا را - در مقایسه با قانون عرفی پارلمان - کالبد شکافی می‌کردم و نشان می دادم که نمایندگان انجمن های صنفی که به مجمع کعاصکا آمده‌بودند هیچ چیز در مورد قواعد اداره جلسات - جز چند بند که معمولاَ در اساسنامه‌های انجمن‌های ایرانی قید می‌شود - نمی‌دانند. رئیس جلسه هم که به روشی بسیار نادرست معرفی و انتخاب شده بود، با اینکه بعداَ فهمیدم یک فعال انجمنی بسیار جدی و قدیمی است، اما ایشان هم با قواعد آشنا نبودند و خلاصه اینکه کشمکش‌های سال گذشته فقط و فقط ریشه در نابلدی اعضای مجمع داشت و هیچ کس را هم بابت این قضیه نمی‌توان سرزنش کرد.

در نهایت آقای احمدی زاده از ریاست هیأت مدیره کعاصکا استعفا داد و از هیأت مدیره هم بیرون رفت. به این ترتیب، این بار یک جناح دیگر از کارفرمایان از کانون عالی خارج شدند. اما این بار من دیگر می‌دانستم علت این است که هیچ یک از طرفین با قواعد بازی آشنا نیستند. به همین خاطر از همان آغاز دعوا سعی کردم جانب هیچ یک از طرفین را نگیرم و به سهم ناچیز خودم بکوشم تا طرفین دعوا را به رعایت این قواعد تشویق کنم. البته، آقای احمدی زاده، به رغم استعفا از ریاست کعاصکا، به اعتبار ریاست انجمن حمل و نقل تهران، همچنان کارفرمای من به عنوان مسؤل فنی وب سایت آن انجمن بود و هست. در نتیجه روابط ما ادامه یافت و برای نوشتن نامه یا کار‌های دیگر با من صحبت می‌کرد و من هم برخی از قواعد مربوط به اداره جلسه را تا آنجا که به دعوا‌ها مربوط می‌شد با وی در میان می‌گذاشتم. به طور کلی نظر من در آن زمان این بود که آقای احمدی‌زاده حتی اگر کرسی ریاست را ترک می‌کند دلیلی ندارد که کعاصکا را ترک کند. چون او و سایر انجمن‌های حمل و نقلی که تعدادشان به بیش از ۱۵۰ انجمن می‌رسد می‌توانند نقش کلیدی در بهبود کعاصکا ایفا کنند. پیشنهاد من این بود که آقای احمدی‌زاده برنامه‌ای به عنوان اپوزیسیون قانونی کعاصکا در سطح ملی تدوین کند و برای کسب اکثریت آرا در انتخابات سال بعد بکوشد. بهترین برنامه این اپوزیسیون هم می‌توانست و می‌تواند جا انداختن کتاب دستورنامه رابرت به عنوان مرجع پارلمانی کعاصکا باشد. البته، در حالیکه در انجمن‌های مهندسی کشور گوش شنوایی برای این بدیهیات نمی‌توان یافت، انتظار از قوم بنی‌هندل - که پرچم قانون‌گرایی را به دوش بگیرند - خیالبافی محض بود. این حرف‌ها واقعاَ به قامت فعالیت انجمنی در ایران امروز ناساز است. من هم قضیه را رها کردم تا همین چند روز پیش بود که از کانون سراسری انجمن‌های حمل و نقلی به من زنگ زدند و از من دعوت کردند که به آنجا بروم و رفتم. آیا ضرورت‌های تاریخی سبب خواهد شد که اتفاقن همان بنگاه‌های باربری سابق - که امروز با سرعت به شرکت‌های مدرن تبدیل می‌شوند و شهرک‌های حمل و نقلی که در سراسر کشور ساخته‌اند، تعجب‌آور است - این پرچم سرنوشت‌ساز را بلند کنند؟ نمی‌دانم. بعید نیست.

خلاصه رویدادها
اگر بخواهم به جزئیات رویدادها بپردازم باید یک رمان مطلب سر هم کنم. خیلی خلاصه اینکه اعضای هیأت مدیره کانون انجمن‌های کارفرمایان مؤسسات و شرکت‌های حمل و نقل جاده‌ای می‌خواهند و می‌خواستند وب سایت کانون را با کمک من فعال کنند تا بتواننتد به نیازهای جدید اعضا پاسخ دهند. اما نیاز اعضا چیست؟ خلاصه اینکه اوضاع اقتصادی بنگاه‌های باربری خیلی خراب شده است و انگاری که درشگه در سربالایی افتاده است و اسب‌های درشگه یکدیگر را گاز می‌گیرند: انواع تضادهای بین بنگاهی و بین شهری بالا گرفته است و اعضای انجمن‌ها نیز ظاهرا دیواری کوتاه‌تر از دیوار هیأت مدیره نمی‌یابند و در نتیجه، با تشکیل الگتروگرو‌هایی در تلگرام و دعوت از کارفرمایان مؤسسات و شرکت‌های حمل و نقلی از سراسر ایران مشکلات بنگاه‌های باربری را مورد بررسی قرار می‌دهند و طبعاَ در این بررسی به این نتیجه می‌رسند که کلید حل مشکلات در دست دولت یا حکومت است اما این وظیفه اعضای هیأت مدیره انجمن‌هاست که با ایجاد همبستگی صنفی به مسؤلان دولت فشار بیاورند تا به این مشکل‌ها رسیدگی کنند. لابد اعضای هیأت مدیره بیش از ۱۵۰ انجمن حمل و نقلی هم در این الکتروسخنگاه‌های مجازی حضور می‌یابند و توضیح می‌دهند که از دست ما انجمن‌های پراکنده‌ی شهرستنی‌ هم کاری بر نمی‌آید و هیأت مدیره کانون سراسری انجمن‌ها که در تهران و زیر گوش مسؤلان مستقر است باید کاری انجام دهد و نمی‌دهد.

البته، برخی از اعضای هیأت مدیره کانون سراسری انجمن‌های حمل و نقلی هم در الکتروگروه‌ها حضور دارند و سعی می‌کنند تا به انتقادهای اعضا در این الکتروگروه‌ها جواب دهند. اما هر جوابی هم که در آستین داشته‌ باشند چند انتقاد را وارد می‌دانند:

یک، برای تشکیل جلسات بین هیأت مدیره کانون و هیأت مدیره انجمن‌های شهرستان‌ها هیچ اقدام جدی نکرده‌اید. بله. کانون سراسری انجمن‌های حمل و نقل در این زمینه کم کاری کرده است. راه حل؟ تقسیم جغرافیایی ایران به شش منطقه و برگزاری نشست‌های مشترک و مستمر بین هیأت نمایندگان انجمن‌های حمل و نقلی شهرستان‌های مستقر در استان‌های آن منطقه. ایده خوبی است. به همین خاطر، هیأت مدیره کانون سراسری انجمن‌های حمل و نقلی هم تصمیم گرفته‌اند این ایده را عملیاتی کنند و نخستین نشست را هم انجمن شرکت‌های حمل و نقل تهران روز دوشنبه ۲۸ دی برگزار می‌کند و در این نشست نمایندگان انجمن‌های حمل و نقلی شهرستان‌های استان تهران شرکت خواهند کرد.

دو. دومین انتقاد وارد این است که هیأت مدیره هیچ تلاش جدی برای اطلاع رسانی در میان اعضای خود انجام نداده است. در حالیکه در حال حاضر وسایلی مثل شبکه‌های اجتماعی این اندازه به وفور و راحت و ارزان در دسترس تمام بنگاه‌های باربری قرار دارد. در این زمینه هم هیأت مدیره تسلیم انتقاد منتقدان شده است و تصمیم گرفته است وب سایت جدیدی راه اندازی کند و از طریق ایجاد کانال در تلگرام نیز دست به اطلاع رسانی بزند.

در همین مرحله است که آقای جفره‌ای - که از سال‌ها پیش برای انجمن تحت مدیریست خودش در بوشهر یک وب سایت ایجاد کرده است و برای این کار از من - که مسؤل کمیته آی‌.تی کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران (کعاصکا) هم هستم کمک گرفته است و در تمام این سال‌ها نیز از کار من راضی بوده است، من را برای انجام این مسؤلیت پیشنهاد داده است. آقای احمدی زاده رئیس قبلی کعاصکا و رئیس فعلی خانه حمل و نقل و رئیس کانون سراسری انجمن‌های حمل و نقلی و رئیس انجمن شرکت‌های حمل و نقلی تهران هم که ده سال است من را می‌شناسد و از کارم هم راضی است. نتیجه؟ از من خواستند تا کار را شروع کنم و من هم که شرایط را برای ترویج تدریجی قواعد دستورنامه رابرت در یکی از بزرگترین و قوی‌ترین انجمن‌های کارفرمایی بسیار مناسب یافتم این پیشنهاد را قبول کردم. نتیجه؟

پیگیری جریان انجمن‌های صنعت حمل و نقل
من در نوشتن این روزنوشت‌ها از روش‌های مختلفی استفاده کرده‌ام. این روش‌ها، پا به پای تحولات در وضعیت کادرها باید تغییر می‌کرد و تغییر هم کرده است. در یک مقطع زمانی تصمیم گرفتم روزنوشت‌ها را بر اساس جریان‌ها جاری در حوزه‌های مختلف اجتماعی تنظیم کنم. به عنوان مثال، در این روزنوشت‌ها جریان شکل‌گیری هیأت مدیره شرکت گاو‌پروری دمزآباد را که من هم یکی از اعضای آن هستم، دنبال می‌کردم و نشان می‌دادم که معرفی دستورنامه رابرت چه تحولاتی در رویکرد و رفتار سایر اعضا ایجاد کرده یا می‌کند. در آن مقطع، فعالیت انجمن‌های حمل و نقلی را هم به مثابه یک جریان دنبال می‌کردم. به همین خاطر تصمیم داشتم از نخستین روز‌هایی که بحث فعال‌سازی وب سایت کانون مطرح شد گزارش کامل آن را در روزنوشت‌هایم بدهم. اما این روز‌ها - به خصوص بعد از عضویت در تلگرام و راه‌اندازی کانال کارگاه - سرم آنقدر شلوغ‌تر شده است که طی روز‌های اخیر فرصت نکردم این همه رویدادهای مهم را حتی به اشاره یاد کنم.

از جرقه به انفجار
همین جا به همین ایده‌ی «از جرقه به انفجار» هم اشاره کنم که دوست داشتم طی روزنوشتی همین معنا را هم توضیح بدهم که چیست و چرا رخ می‌دهد. اما فرصت نکردم. دلم می‌خواست یک مطلب مستقل و عالی در این زمینه بنویسم. اما می‌ترسم دیگر فرصت دست ندهدده . پس همینجا به آن اشاره مختصری خواهم کرد.

منظورم از عبارت «از جرقه به انفجار» این است که نشان دهم این روز‌ها هر جرقه‌ی کوچکی سبب یک انفجار در ذهنم می‌شود در نتیجه به جای آنکه بتوانم همان جرقه ذهنی را یادداشت کنم مجبور می‌شوم ساعت‌ها به انفجار ذهنی ناشی از همان جرقه توجه کنم.

اگر بخواهم این رویداد ذهنی را با کم‌ترین کلمات تشریح کنم باید به مثال متوسل شوم: یک مثال مناسب،‌ مفهوم تغییر مبنا در ریاضیات است. تا پیش از آشنایی با این مفهوم ما تمام عملیات ریاضی را در مبنای ده انجام می‌دادیم. اما یک روز معلم ریاضی مفهوم تغییر مبناا از ده به هر دعدد دلخواه دیگر را به ما یاد داد و از ما خواست، حالا تمام آن عملیات ریاضی را در مبناهای دیگر انجام دهیم. واقعاَ یک انقلاب ذهنی بزرگ بود.

یک مثال دیگر مقایسه دنیای نیوتونی با دنیای کوانتومی است. تا قبل از درک نسبیت خاص و عام انیشتین، کل ذهنیت شما از جهان بر اساس دستگاه مفهومی نیوتونی ساخته شده است. تازه پس از درک نسبیت خاص و عام است که متوجه می‌شوید چه انقلاب عظیمی در ذهن شما رخ داده است. آشنایی با دستورنامه رابرت نیز می‌تواند به همین ترتیب درک ما را از جامعه دچار یک انقلاب عظیم کند. و تازه،‌ بعد از استقرار این دستگاه مفهومی جدید است که احساس می‌کنید با هر جرقه‌‌ای، که قبلن، یک رشته عملیات ذهنی را کلید می‌زد و شروع می‌کرد، حالا همان جرقه یک انفجار عظیم ایجاد می‌کند، انگار ذهن شما تمام عملیات ریاضی را که قبلن فقط در مبنای ده انجمن می‌داد، حالا در تمام مبناهای دیگر نیز انجام می‌دهد. به این تغییرات عظیم ذهنی می‌گویم: از جرقه به انفجار.

به نظرم این رویداد ذهنی با آنچه که قبلاَ با عنوان انقلاب ذهنی تعریف کرده بودم تفاوت دارد. می‌شود گفت: منظورم از انقلاب ذهنی ناشی از آشنایی با دستورنامه رابرت شبیه آشنایی با مفهوم تغییر مبنا در ریاضیات یا اشنایی با نسبیت عام و خاص انیشتین بود. اما منظورم از انفجار و جرقه، مقایسه عملیات ریاضی در ذهنی است که می‌تواند تمام عملیات ریاضی را در مبناهای مختلف انجام دهد و انجام می‌دهد.

آیا روس‌ها وحشی هستند؟
مدت‌هاست که تصمیم دارم مطلبی در این مورد بنویسم که آیا روس‌ها وحشی هستند یا نه؟ این جرقه وقتی در ذهنم زده شد که این جمله را در گزارش خانم گزارشگر مرکز جردن دانشگاه نیورک از سخنرانی آقای آلگ خارخوردین رئیس دانشگاه اروپایی سن پترزبورگ خواندم که گفته است در دوران پرستوریکا آمریکایی‌ها با دو ترجمه از دستورنامه رابرت به روسیه آمدند تا «روس‌های وحشی» را متمدن سازند.

راستش من خیلی وقت است این واقعیت را با گوشت و پوست خودم لمس کرده‌ام کسانی که با دستورنامه رابرت به درستی آشنا نشوند، در واقع با هزاران حق و حقوق پارلمانی خود و دیگران آشنا نشده‌اند. و اگر قبول کنیم فرق اصلی و اساسی انسان با حیوان این است که انسان در جامعه و در روابط بین خود بر اساس حق مساوی - به معنای انتزاعی کلمه - باید رفتار کند و مهم‌ترین قلمرو این حقوق نیز حقوق مربوط به تعیین سرنوشت گروهی است، در نتیجه جامعه‌ای که با قانون و حقوق پارلمانی آشنا نباشد یک جامعه وحشی است. چون اعضای این جوامع به طور مستمر دارند حق‌های دیگران را لگد مال می‌کنند، اما خودشان هم از این توحش مستمر خبر ندارند. خوب. با این برداشت به راحتی می‌شود توضیح داد که چرا روس‌ها هنوز وحشی هستند و حق با آمریکایی‌هایی بوده است که دو ترجمه از دستورنامه رابرت به دست به روسیه رفته‌اند تا شاید آنان را متمدن سازند. اما متأسفانه حتی رئیس دانشگاه اروپایی سن‌ پترز بورگ هم قادر نبوده و قادر نیست این وجه از دستورنامه رابرت را درک کند.

بله. جرقه‌ای اولیه را خواندن همان عبارت در ذهنم زد. اما وقتی تأمل در مورد نوشتن مطلب را شروع کردم انفجاری که مورد نظرم هست، اتفاق افتاد. یعنی‌ چه؟ یعنی اینکه احساس کردم کل اطلاعات انتقادی‌ای که از تاریخ شوروی کمونیستی و قبل از آن و بعد از فروپاشی آن در ذهنم داشتم باید با چنین رویکردی مورد بازنگری کامل قرار بگیرد. در نتیجه تصمیم گرفتم در جریان نوشتن مقاله، به تمام نکاتی که آقای خارخوردین در نطقش مطرح کرده بود با رویکرد جدید بپردازم. در این مرحله از تأمل بود که احساس کردم تمام اطلاعات ذخیره شد در ذهنم در مورد روسیه را باید به طور اساسی مورد بازنگری قرار بدهم و از نو تمام آن‌ها را سازمان بدهم. به بیان دقیق‌تر، ذهنم این کار را شروع کرده بود و هر روز صبح که از خواب بلند می‌شدم دامنم پر از ایده‌های جدید بود که مثل شاخه نبات به همان ایده اولیه چسبیده بودند. حالا تمام تاریخ روسیه را که در دستگاه نیوتونی در ذهنم ساخته بودم، باید در دستگاه کوانتومی بازسازی می‌کردم.

دستورنامه رابرت به مثابه دستور شرف
یک مثال دیگر این ایده این بود که متوجه شدم کل دستورنامه رابرت، خودش در واقع یک دستور شرف برای حق و حقوق پارلمانی در جریان تعیین سرنوشت گروهی است. به محض اینکه تأمل در خصوص این جرقه را شروع کردم ذهنم دوباره با همان انفجار مواجه شد. اما این بار قلمرو این انفجار به قلمروی «کد اتیکز» و «پروفشن» ها مربوط می‌شود که از ملاقات با دکتر رضا منصوری رئیس وقت انجمن فیزیک و آشنا شدن با اینترنت در سال ۱۳۷۹ شروع شد وتا تدوین طرح ملی بازآفرینی پروفشن‌ها از شبه پروفشن‌های دولتی ادامه یافت و هنوز هم ادامه دارد. اما احساس می‌کردم تمام آن رویداد‌ها را باید در پرتو درک جدیدم که ناشی از آشنایی با حقوق پارلمانی است بازنویسی کنم و اطمینان یافتم و دارم که تمام آن مطالب برای خودم و در نتیجه برای خواننده کاملاَ نو و بدیع خواهد بود.

از این مثال‌ها خیلی زیاد است اما همین یکی دو مورد برای بیان منظور بس است. می‌خواستم توضیح بدهم یکی از دلایل نانوشته ماندن روزنوشت‌های این روزهای اخیر همین رویداد‌های ذهنی است که تماشای این انفجارهای ذهنی را بسیار لذت‌بخش تر از ثبت‌ آن‌ها کرده است و من هم ساعت‌ها مشغول نشخوارهای ذهنی یا ذهن‌ورزی هستم و این کار را به ثبت و تحلیل رویداده‌ ترجیح می‌دهم. بگذرم و به قصه برگردم.

نخستین نشست منطقه‌ای انجمن‌های صنفی کارفرمایان مؤسسات و شرکت‌های حمل و نقل کالای برون شهری
بله، این عنوان بلند که من آن را به خاطر اهمیت تاریخی آن نشست به طور کامل نقل کردم، عنوان رسمی نخستین نشستی از این نوع بود که روز دوشنبه ۲۸ دی ماه ۱۳۹۴ در دبیرخانه انجمن بنگاه‌های باربری تهران واقع در سه راه طالقانی، خیابان خواجه نصیرالدین طوسی برگزار شد و در آن نمایندگان انجمن‌های بنگاه‌های باربری شهرستان‌های استان تهران شرکت کردند. من هم که قرار است سردبیر وب سایت کانون سراسری این انجمن‌ها باشم دعوت شده بودم و کمی قبل از ساعت نه صبح در صحن این مجمع حضور یافتم. بعضی از اعضای هیأت مدیره انجمن تهران و کانون سراسری را که از ده سال قبل می‌شناسم در آن جا حضور داشتند. با آنان در چند روز قبل نیز مذاکراتی داشتم. قرار بود امروز صبح وب سایت کانون را راه انداخته باشم. اما به خاطر یک مشکل فنی مربوط به آپلود کردن فایل‌های وب سایت، این کار با مشکل مواجه شد و شرمنده بودم.

نیازی به گفتن ندارد که کارکنان دبیرخانه انجمن تهران برای نخستین بار میزبان چنین نشستی بودند و سخت سرگرم تدارک صبحانه برای مهمانان. طبق معمول حدود نیم ساعت تا سه ربع بعد جلسه با پیشنهاد آقای احمد‌ی‌زاده رئیس جلسه مبنی بر قرائت یک صلوات آغاز شد و من برای هزارمین بار شاهد هرج و مرج وحشنتاکی بودم که مثل خوره به جان ارزش‌های تصمیم‌گیری گروهی، دموکراسی، و حکومت قانون افتاده است و هر بار که مردم تشنه‌ی این ارزش‌ها دور هم جمع می‌شوند تا در این زمینه دست به همکاری بزنند، کارشان به دلخوری، خستگی و سرخوردگی می‌کشد.

تا کسی با قواعد دستورنامه رابرت آشنا نشده باشد نمی‌تواند درک کند که روند اداره جلسات تصمیم‌گیری در ایران امروز - به خصوص وقتی تعداد اعضای حاضر از حدود ده نفر بیشتر می‌شود - تا چه اندازه عقب‌مانده و بدوی و دور از ادب و نزاکت و حتی وحشیانه است. و کسانی هم که با این قواعد آشنا نباشند اصلاَ قادر نیستند درک کنند که یک عده گنگ که مفاهیم و قواعد و زبان لازم برای برقراری ارتباط در چارچوب قواعد را در ذهن خود ندارند،‌چطور مشغول لال بازی می‌شوند و فکر می‌کنند دموکراسی یعنی همین!

چقدر خوب بود من فرصت داشتم روند چرخش امور را در جلسه روز دوشنبه انجمن‌های بنگاه‌های باربری استان تهران با جزئیات تشریح می‌کردم و در هر مورد قواعد موجود را که دست کم از ششصد سال قبل شناخته شده است، توضیح می‌دادم تا هر خواننده‌ای متوجه می‌شد که چه می‌گویم. اما برای خوانندگان احتمالی این روزنوشت‌ها توضیح این قواعد تکرار مکرارت است. در نتیجه از ذکر جزئیات اداره جلسه که مثل تمام جلسات در ایران امروز در آشوب محض جلو می‌رود صرف‌نظر می‌کنم. اما ذکر چند نکته جالب است:

اتاق کنفرانس به نسبت خیلی شیک و مدرن تجهیز شده است. وسط میز کنفرانس دوربینی نصب شده که به صورت خودکار ۳۶۰ درجه می‌چرخد و نسبت به روشن شدن میکروفون‌های اطراف میز کنفرانس حساس است و به محض آنکه هر میکروفونی روشن شود تصویربرداری از آن‌جا را شروع می‌کند. اطراف اتاق نیز مونیتورهای بزرگی نصب شده که اعضا می‌توانند تصویر بزرگ ناطق را به خوبی ببینند. اما، و در حالیکه تقریباَ از بهترین فناوری‌ها برای تجهیز اتاق کنفرانس استفاده شده است، از الفبای دانش فنی اداره جلسه که متأسفانه با چشم سر دیده نمی‌شود اما از حدود ششصد سال قبل در پارلمان انگلستان شناخته شده است، خبری نیست!

کوه مشکلات پیش‌پا افتاده غیرقابل‌حل!
بله، طبق معمول جلسات امروز ایران، ابتدا آقای رئیس گزارش مفصلی از مشکلات و فعالیت‌های انجام شده ارایه داد و بعد افراد حاضر در مجمع، به ترتیبی که در سالن نشسته بودند، در مورد مسائل مختلف شروع کردند به صحبت کردن. هر کس در وقت تعیین شده هرچه که دوست داشت - البته در چارچوب مسائل مختلف مرتبط به فعالیت انجمن - می‌توانست بگوید. و به این ترتیب، اعضا شروع کردند به تشریح و بیان مشکلاتی که سراسر جامعه ایران را فراگرفته است و ملت ایران در اقیانوس این مشکلات پیش‌پا افتاده فرو می‌رود و انگار هیچکس هم قادر نیست همین مشکلات ظاهراَ پیش‌پا افتاده را حل کند. و البته، این مشکلات در ظاهر آنقدر ساده هستند که همه هم برای آن‌ها راه حل دارند. اما همین «همه» هنوز نمی‌توانند دست به دست هم بدهند و همین مشکلات پیش پا افتاده را حل کنند و به محض اینکه دور هم جمع می‌شوند تا دست یکدیگر را برای حل این مشکلات بفشارند، آنقدر دست یکدیگر را می‌فشارند که مشکلات روی زمین می‌ماند.

برای من که بیش از دو دهه‌ است که به این مشکلات فکر می‌کنم، ادامه جلسه هیچ چیز تازه‌ای نداشت. به همین خاطر وقتی از تک‌تک اعضای حاضر عکس کلوز آپ تهیه کردم تصمیم گرفتم به دفتر برگردم. اما به نظرم رسید دست کم به یکی دو نفر از اعضای هیأت مدیره کانون مسأله را توضیح بدهم. به همین خاطر طی یادداشت کوتاهی برای آقای گل‌پاگون که دبیر کانون سراسری است و ذهن منظمی دارد خاطر نشان کردم که این جلسه به همین ترتیب در هرج و مرج ادامه خواهد یافت و طبق معمول به سرخوردگی و خستگی و حتی به دلخور بیشتر منجر خواهد شد. در پایان یادداشت از او خواهش کردم سری به وب سایت کادرها دات کام بزند تا با کتاب دستورنامه رابرت که قواعد اداره این جلسات را تشریح کرده است آشنا شود. بعد هم توضیح دادم اگر مایل بودید من می‌توانم در زمینه نحوه اداره جلسات به شما کمک کنم. همین نکات رابه صورت شفاهی برای آقای جفره‌ای نیز که رئیس انجمن حمل و نقل بوشهر است و صادقانه برای حل مشکلات تلاش می‌کند توضیح دادم و به او نیز التماس کردم تا نگاهی به وب‌ سایت کادرها دات کام بیاندازد و بداند که اداره جلسات قواعد دارد و اگر بخواهند این طور من درآوردی جلسه خودشان را اداره کنند با بن بست مواجه خواهند شد.

البته، در نشست بعدا از ظهر و به دعوت هیأت مدیره کانون سراسری چند نفر از مقامات دولتی در صحن حضور یافتند تا به سؤالات حاضران پاسخ بدهند. طبعاَ آشنایی مقامات با این مشکلات مقید است، به شرطی که مقامات با این مشکلات آشنا نمی‌نبودند و بعد از آشنایی می‌توانستند آن‌ها را حل کنند. اما مشکل اصلی این است که تمام این مشکلات مختص کشوری است که فرایندهای جهانی سازی هشتاد هزار دهات آن را شخم زده است و میلیون‌ها دهاتی مثل میلیون‌ها مورچه به کلان شهر‌ها هجوم آورده‌اند و همه هم دیگری را مقصر و دشمن می‌دانند.

با اطمینان می‌توان گفت مشکلات پیش‌پا افتاده ادامه خواهد یافت. اما فشار اعضا به سمت مقامات دولت هدایت شد و اعضای هیأت مدیره فرصت دارند تا برای این مشکلات چاره‌اندیشی کنند.

اینکه چطور گزارش و خبر مربوط به این نشست را در وب سایت منتشر کنیم و به اطلاع سایر اعضای انجمن‌های بنگاه‌های باربری در سطح کشور برسانیم مستلزم این است که راهبردهای کلی را مشخص کرده باشیم. هنگام برگشت به دفتر داشتم به همین راهبردها فکر می‌کردم. اما به ذهنم رسید چقدر خوب است یادداشتی در مورد این مسأله بنویسم که چطور صنعت انجمن سازی در این دوره و همزمان با گسترش امکان استفاده از شبکه‌های اجتماعی آسان‌یابی مثل تلگرام، با بحرانی مواجه شده است که می‌تواند هم فرصت و هم تهدید باشد.

فرصت‌ها و تهدید‌ها
به نظرم امکان برگزاری الکتروسخنگاه‌ها (الکتروفارم‌ها) در شبکه‌های اجتماعی به خصوص در تلگرام یک فرصت بسیار عالی در اختیار انجمن‌ها و اعضا و هیأت مدیره‌های انجمن‌ها قرار می‌دهد تا بتوانند با یکدیگر با سرعت و بدون اتلاف وقت و انر‌ژی به تبادل نظر و گفتگو بپردازند. اما این فرصت، اگر این گفتگو‌ها به همان روش‌های من درآوردی ادامه یابد، همین هیأت مدیره‌های فعلی را - که یک سر بی‌پیکر و معلق در هوا هستند - هم تهدید خواهد کرد.

در دوره پیش از تلگرام، اعضا که دریافته بودند قادر نیستند در مجامع تصمیم‌گیری بزرگ به تصمیم برسند، و این را - به غلط - یک خصوصیت هر نوع کار جمعی تصور می‌کردند، چاره را در این یافته بودند که به هر بدبختی و دست به یقه شدنی، عده‌ای را از بین خود انتخاب کنند تا آنان در جمع‌های کوچکتر به جای کل اعضای انجمن تصمیم بگیرند. البته، در نبود قواعد رویه‌ای عا، هرچه تعداد اعضای هیأت مدیره بیشتر می‌شود کارآیی و اثربخشی آن کاهش می‌یابد. در نتیجه هیأت مدیره‌های بزرگ نیز یک هیأت رئیسه کوچکتر انتخاب می‌کنند و با این ترتیب، در انجمن‌هایی که چندین هزار عضو دارند، عملاَ فقط دو سه نفر هستند که تصمیم می‌گیرند و چون سایر اعضا این تصمیم‌ها را متعلق به خودشان نمی‌یابند، بدیهی است که در اجرای آن‌ها هم مشارکتی نمی‌کنند.

البته،‌ اعتراض به این روش تصمیم‌گیری همیشه در انجمن‌ها وجود داشته است و هیأت مدیره‌ها هم مثل هر گروه حاکم دیگری برای آنکه ضعف و ناتوانی اعضا را به رخ آنان بکشند و انحصار تصمیم‌گیری خود را توجیه کنند، یک مجمع می‌گذارند و تریبون آزاد را در اختیار اعضا می‌گذارند تا در مجمع یقه‌ی یکدیگر را بدرند و بعد نتیجه می‌گیرند: که دیدید؟ پس چاره‌ای ندارید که قدرت تصمیم‌گیری را به ما - افراد شاخص و برتر - تفویض کنید.

دور باطل
بله. این دور باطل ادامه می‌یابد. هیأت مدیره‌ها دوست دارند هیأت مدیره باقی بمانند و هیچ کمک جدی برای حل مشکل نمی‌کنند. اعضای هم،‌ به محض اینکه فرصت بیابند دور هم جمع شوند علیه هیأت مدیره منتخب خودشان دست به قیام یا کودتا می‌زنند. چون خودشان هم بلد نیستند که چه باید بکنند. و این چرخه باطل درسطح انجمن‌ها نیز - ادامه خواهد یافت.

اگر آنقدر که امروز با طرز کار بسیار پیچیده ذهن آشنا شده‌ام، آشنا نبودم، شاید کمی دلسرد می‌شدم. اما حالا خوب می‌فهمم که اذهان آدم‌ها چطور در جریان پراکتیس مدوام اجتماعی است که به مرور ساخته می‌شود یا تغییر می‌کند. تازه بعد از آنکه اذهان به این ترتیب تکان خورد، با حق و حقوق جدیدی آشنا می‌شود. تازه بعد از آن است که به مرور ارزش‌های جدید به عنوان یک امر بین‌الاذهانی در یک گروه شکل می‌گیرد و در مراحل بعدی است که نیاز به انواع قانون و قواعد جمعی از سوی افراد و گروه‌ها احساس خواهد شد. در نتیجه کار من نیست که دنبال خلق و ایجاد این ارزش‌ها و این نیازها باشم. بلکه باید دنبال گروه‌ها، انجمن‌ها و افرادی باشم که قبلاَ این پراکتیس‌ها را تجربه کرده‌اند و در واقع تشنگانی هستند که دبنال آب می‌گردند. وگرنه، اگر گواراترین آب را هم در حلق کسی که تشنه نیست بریزی، تو را خواهد کشت!

خطاب به کادرها
اگر روش زیست نیاکان ما در فلات ایران طی چند هزار سال گذشته تقریباَ دست نخورده باقی ماند، در نظام جهانی امروز، شیوه‌ی زیست آحاد مردم جهان - به قول کارل مارکس - به صورت انقلابی و به شکل مداوم زیر و رو می‌شود و مردم در کلان شهر تهران تقریباَ همانطور زندگی می‌کنند که در لوس‌ آنجلس. و همین شیوه‌ی زیست روزمره‌ است که زمینه بروز حق و حقوق پارلمانی عادلانه است. ولی آیا حاکمیت قانون محتوم است؟ لزوماَ نه. فروپاشی خاورمیانه جلوی جشمان ما اتفاق می‌افتد. پس ای کادرها به خود آئید!

روزنوشت ۱۲ آذر: از انجمن ساختمان تا سفر‌های دشوار دستورنامه رابرت به روسیه

2015-12-03T15:00:48Z

در جریان قدم‌زدن‌های صبحگاهی امروز(پنجشنبه ۱۲ آذر ۹۴)، ناگهان توجه کردم که از دقایقی قبل، در آنچه که «عالم خیال» می‌نامیم، اصطلاح «انجمن ساختمان» در حال درک شدن است. همانجا بود که این بخش از ذهنم،‌ یعنی همان بخشی که «ناگهان توجه کرد»، انگار «تصمیم‌گرفت» در مورد چند موضوع تأمل کند: اول اینکه به این سؤال جواب بدهد که وقتی می‌گوید: «انجمن ساختمان» در حال درک شدن بود، یعنی در عالم خیال، واقعاَ چه رویدادی در جریان بود؟ آیا عبارت «انجمن ساختمان» با همین حروف خط فارسی، جایی در عالم خیال دیده می‌شد؟ جواب منفی بود. آیا کسی عبارت «انجمن ساختمان» را تلفظ می‌کرد و طنین صدای کسی که این اصطلاح را قرائت می‌کرد، در عالم خیال شنیده می‌شد؟ قطعاَ خیر. آیا وقتی «انجمن ساختمان» در حال درک شدن بود، در عالم خیال تصویر چیزی یا کسی - حتی به صورت مبهم و غیرقابل تشخیص تصور شده بود؟ خیر. آیا در آن زمان، در عالم خیال من، شخص دیگری - اعم از یکی از «من‌»های بی‌شمار خودم، یا یکی از میان هزاران نفری که می‌شناسم - در حال فکر کردن به «انجمن ساختمان» نبود؟ خیر. فقط و فقط، می‌توانم بگویم که بخشی از «کل» ذهنم ناگهان «متوجه» شد که از دقایقی قبل در «کل ذهنم»، که به آن عالم خیال می‌گویم، «انجمن ساختمان» در حال درک شدن بود. بسیار خوب. اجازه بدهید، به تأسی از فیلسوف محبوبم - اتین ژیلسون - اسم این رویداد ذهنی را بگذارم: ایده. یعنی در آن زمان، ایده‌ی «انجمن ساختمان» در عالم ذهن در حال درک شدن بوده است. در این صورت می‌توان پرسید: فعل درک شدن از سوی چه کسی یا نیرویی در حال انجام شدن بوده است؟ احتمالاَ توسط کل ذهن. اما چرا در آن لحظات، کل ذهن، ایده‌ی «انجمن ساختمان» را برای درک کردن انتخاب و احضار کرده بوده است؟ پاسخ فلسفی این سؤال را نمی‌دانم، اما پاسخ روانشناختی این سؤال احتمالاَ می‌تواند این باشد که من از یکی دو روز پیش - هر از گاهی - داشتم در مورد ایده‌ی «انجمن ساختمان» فکر می‌کردم. به خصوص، دیروز چهارشنبه، آقای میرزایی مدیر ساختمان به دفتر کادرها آمد و از من خواست تا اطلاعیه مربوط به فراخوان مالکان ساختمان را برای جلسه فردا جمعه بنویسم تا به تابلو اعلانات بزنیم.

انجمن ساختمان
وقتی جریان‌های ذهنی یکی دو روز اخیر ذهنم را مرور می‌کنم آشکار می‌شود که ذهنم با تعداد بی‌شماری از ایده‌های گوناگون ور رفته است، اما در میان آن‌ها، ایده‌ی «انجمن ساختمان» احتمالاَ پرمصرف‌ترین ایده بوده است. در این مدت توجه کردم که مالکان یک ساختمان پرطبقه، چه بخواهند و چه نخواهند، تمامشان از نظر حقوقی عضو یک انجمن - یا حتی مهم‌تر - عضو یک شرکت تعاونی حقوقی واقعی هستند که به عنوان یک شخصیت حقوقی، مالک مشاعات آن ساختمان هستند و همه باید بتوانند با حق رأی مساوی در مورد مشاعات ساختمان و نحوه‌ی زندگی و رفتار در آن ساختمان تصمیم بگیرند. و همانطور که دستگاه حوکمت به عنوان نماینده‌ی جامعه‌ی کل، وقتی می‌خواهد با جوامع جزئی خود، یعنی با انواع شخصیت‌های حقوقی درون خود ارتباط حقوقی برقرار کند، باید به سراغ خانه «دبیر» آن شخصیت حقوقی برود و سراغ «دبیرخانه» را بگیرد، هنگام مواجه‌ با شخصیت حقوقی یک ساختمان نیز باید سراغ خانه «مدیرساختمان» یا «مدیرخانه» برود.

اگر این برداشت درست باشد - که حتماَ درست است - در آن صورت ما در تهران بزرگ، با هزاران هزار انجمن و شخصیت‌ حقوقی و شرکت تعاونی مواجه‌ هستیم که از چند نفر تا چند صد نفر عضو دارند و تعداد اعضای این شخصیت‌های حقوقی در بعضی از شهرک‌ها به چند هزار نفر می‌رسد. اما متأسفانه، اعضای این انجمن‌ها نیز مانند سایر سازمان‌ها و جوامع و شخصیت‌های حقوقی قادر نیستند دور هم جمع شوند و با هم قواعد و قوانین مورد نیاز جامعه خودشان را خلق کنند و طبق همان قواعد و قوانین با یکدگیر زندگی کنند و بتوانند این قواعد را نیز به دلخواه خود اصلاح کنند و به بهبود ببخشند. در این صورت، قانون عرفی پارلمان، که در قالب انواع دستورنامه گردآوری و مکتوب شده است برای تمام انجمن‌های ساختمان نیز لازم و ضروری است. اما چگونه می‌توان دستورنامه رابرت را به اعضای این ساختمان‌ها معرفی کرد و قواعد نسبتاَ پیچیده‌ی آن را به آنان آموزش داد؟

متأسفانه،‌ هر نوع کار رسانه‌ای در این زمینه کاملاَ بی‌فایده است. چون آموختن قواعد دستورنامه رابرت چیزی مثل مصرف چیپس و اتومبیل نیست که بشود با پول آن را تصاحب کرد. بلکه افراد باید بتوانند، درست همانطور که انجمن معتادان گمنام، اعضای جدید را جذب می‌کنند و آنان را طی مراحله دوازده‌گانه تربیت می‌کنند، افراد مستعد را بشناساند و به مرور آنان را با قواعد دستورنامه رابرت آشنا سازند و در جریان زندگی اجتماعی،‌ رفتار کردن در چارچوب قانون دموکراسی را با آنان تمرین کنند. بسیار خوب. در این صورت از کجا می‌شود کار را شروع کرد؟

از خودت شروع کن
من سال‌هاست که این رویکرد را در خودم جا انداخته‌ام که هر کار اصلاحی را از خودم شروع کنم. در مورد ترویج ایده «انجمن ساختمان» هم از خودم شروع کردم. در نتیجه، از وقتی به این فهم جدید رسیده‌ام که مشارکت در ارتقای زندگی همسایگان از طریق مشارکت در ارتقای کیفیت مناسبات در انجمن ساختمان، در واقع نوعی ایثار از حقوق فردی به نفع حقوق دیگران، و در واقع یک فضلیت اخلاقی است، و به عنوان یک آدمی که از با شرف بودن احساس شادمانی می‌کند، و شرافت را نیز به معنای «رفتار بر مبنای فضائل اخلاقی» می‌داند، همکاری خودم را با مدیران ساختمان افزایش داده‌ام و در هر فرصتی می‌کوشم تا با توضیح این ایده‌ها برای مدیرساختمان و همسایگانی که به من نزدیک‌ترند به تقویبت انجمن ساختمان و ارتقای همبستگی و همکاری و احترام متقابل بین اعضای انجمن و همسایگان مدد برسانم.

در پی این تغییر رویکرد،‌ رفتار مدیر ساختمان با من نیز خیلی تغییر کرده است و الان احساس می‌کنم خیلی بیش از گذشته به یکدیگر علاقمند شده‌ایم و به هم احترام می‌گذاریم و به یکدیگر کمک می‌کنیم. به همین خاطر، دیروز که برای همکاری در نوشتن اطلاعیه فراخوان اجلاس فردا به منزل من (دفتر کادرها)‌ آمد مدتی طولانی به توضیح‌های من در مورد اهمیت دستورنامه رابرت در تمام عرصه‌های مدیریتی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی گوش داد و به نظرم با بخش بسیار زیادی‌ از ارزیابی‌های من در این زمینه توافق داشت. حالا تقریباَ می‌توانم بگویم که آقای میرزایی نیز از این پس مالکان آپارتمان‌های این ساختمان را به عنوان اعضای یک شرکت تعاونی درک می‌کند که حالا قرار است به اتفاق هم وارد یک معامله اقتصادی بسیار بزرگ شوند: کوبیدن ساختمان کلنگی و ساختن یک مجموعه ساختمان جدید که تمام اعضا نیز از قبل آن سود خوبی کسب خواهند کرد.

دیروز بعد از گفتگوی نسبتاَ طولانی با مدیر ساختمان، من اطلاعیه دعوت از همسایگان را نوشتم، تایپ کردم و پرینت گرفتم و در تابلو اعلانات طبقه همکف نصب کردم. مضمون اطلاعیه این است که تمام همسایگان در اجلاس فردا شرکت کنند و تمام پرسش‌های احتمالی خودشان را با یک مشاور حرفه‌ای امور ساخت و ساز در میان بگذارند.

این مشاور حرفه‌ای امور ساخت و ساز شخصیتی است که قابل اعتماد بودن از سر و رویش می‌بارد. کافی است کمی به صحبت‌هایش گوش کنید. به سادگی درخواهید یافت که در امر ساخت و ساز ساختمان‌های بزرگ و پرطبقه هیچ نکته‌ای نیست که تجربه نکرده باشد و جواب آن را نداند و مهارت‌های لازم برای حل آن‌ها را کسب نکرده باشد. در نتیجه، وجودش عین اعتماد به نفس و راحتی خیال است. با این همه، آنقدر فروتن است که انگار برای این همه مهارت و دانش خود پشیزی ارزش قائل نیست و هرکس می‌تواند از دریای تجربه و مهارت او هرچه قدر که می‌خواهد بردارد. از آن تهرانی‌های اصیل و چشم و دل سیری که دلشان عین دریا بزرگ شده است. فردا دومین بار است که او را ملاقات خواهم کرد. اما در همان جلسه اول پیوند عمیقی بین ما ایجاد شد. به خصوص که وقتی از مهارت من در مورد اداره جلسات تصمیم‌گیری و سازماندهی به یک انجمن آگاه شد پی برد که این مهارت برای تمام مالکان ساختمان که می‌خواهد به صورت مشاع یک ساختمان کلنگی را بکوبند و بسازند، بسیار لازم است. به همین خاطر قرار شد تخصص من را هم به عنوان یک مهارت لازم به فهرست بلند بالای تخصص‌های مورد نیاز برای ساخت ساختمان‌های بزرگ و پرطبقه اضافه کند: مهارت ایجاد یک انجمن ساختمان برای انعقاد انواع قراردادها برای ساخت و ساز ساختمان‌های مسکونی پرطبقه.

نکته جالب دیگر این است که آقای آزاداگان - یکی از اعضای سازمان معلمان ایران - که در بسیاری از کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت به معلمان شرکت کرد‌ه‌ است، و این مشاور حرفه‌ای امور ساخت و ساز را هم او بود که به من معرفی کرد، مدتی است که به عنوان مدیر یک ساختمان پرطبقه در محله الهیه تهران، مشغول به کار شده است تا حوصله‌اش از بیکاری‌های بازنشستگی سرنرود. طی دو سه روز اخیر، هر ازگاه خودم را در حال مکالمه خیالی تلفنی با آقای آزادگان می‌بیینم که دارم برایش ضرورت ایجاد انجمن‌های ساختمان در ساختمان‌های پرطقه تهران را استدلال می‌کنم و از او می‌خواهم که به دلیل شغل جدیدش خوب است در این زمینه با من همکاری کند.

به تلفسف برکردیم
با این توضح‌ها می‌شود گفت اگر در جریان قدم‌زدن‌های صبجگاهی امروز متوجه شدم که ایده‌ی «انجمن ساختمان» در ذهنم روشن است یا درک می‌شود، علت روانشناسی آن می‌تواند همین باشد که طی یکی دو روز اخیر خیلی با این ایده ور رفته‌ام. انگار در ذهن ما هم یک ابزارک یا یک اپلیکیشن یا - به قول ارسطو - یک استعداد ذهنی ساخته می‌شود که - با حدی شبیه به موتور جستجوگر گوگل - تک‌ها و برچسب‌های پرمصرف را شناسایی می‌کند. در نتیجه به محض اینکه یکی دو حرف اول موضوع مورد جستجو را در محل جستجو تایپ می‌کند یک منوی آبشاری باز می‌شود و پرمصرف‌‌ترین ایده‌های ساعات اخیر را به ترتیب نشان می‌دهد. به این ترتیب، وقتی هم که من با خیال راحت قدم زدن‌های صبحگاهی را برای پرسه‌ زدن‌های ذهنی آغاز می‌کنم،‌ همان ابزارک یا استعدا یا اپلیکیشنی که ذهنم ساخته است، پرمصرف‌ترین ایده‌ی این روز‌ها و ساعت اخیر را در اختیار ذهنم قرار می‌دهد. اینکه چگونه این اتفاق رخ می‌دهد، غیرقابل توضیح است و ما احتمالاَ هیچ وقت موفق نخواهیم شد درٍ جعبه‌ی سیاه مغز را طوری بازکنیم که بتوانیم این رخ‌ داد‌ها را در داخل مغز به روش علمی مشاهده کنیم. در واقع، اینجا همان «خط مرگی» است که اتین ژیلسون نشان می‌هد بسیاری از فلاسفه بزرگ بدون آنکه متوجه شوند از آن عبور کردند و هلاک شدند. در عین حال،‌ تا همین جا می‌توانم بگویم که برای توضیح این فرایندهای بسیار پیچیده‌ی ذهن، مقاهیم سه‌گانه فروید - من، من‌برتر و او - یا سه‌گانه‌های کودک، والد و بالغ آقای اریک برن و مقولات کانت، این روزها بیشتر به اسباب‌بازی‌های پیش‌پا افتاده‌ای شبیه‌اند که اسباب خنده‌ می‌شوند. بگذریم. . .

داشتم می‌گفتم به محض اینکه بخشی از ذهنم متوجه حضور ایده‌ی «انجمن ساختمان» در ذهن کل شد، و در واقع از آن لحظه به بعد - انگار که - ذهن کل به دو قسمت تقسیم شده باشد که هر دو قسمت هم می‌دانند ذیل یک ذهن کل دیگر قرار دارند که از سوی آن ذهن کل در حال مشاهده و درک هستند، این سؤال مطرح شد که: ایده‌ی «انجمن ساختمان» که گویا از مدتی یا دقایقی قبل در عالم خیال درک می‌شده است، چه شکل و شمایل مشخصی داشت؟ پاسخ این سؤال را - آنطور که در آن زمان بخش دیگر ذهنم درک کرده بود دادم: هیچ شکل مشخصی نداشت، هیچ کس آن را قرائت نمی‌کرد و حتی هیچ کس دیگری در ذهنم نبود که در حال تفکر به ایده «انجمن ساختمان» باشد.

در ادامه همین تلفسف بود که در بخش دوم ذهنم این سؤال درک شد که پس چرا ایده‌ی «انجمن ساختمان» در ذهنم درک شده است؟ نکته بسیار جالب این است که جوابی برای این سؤال در ذهنم نبود. به همین خاطر ذهنم احساس اضطراب کرد. اما بعد از گذشت مدت کوتاهی این ایده‌ی بدون شکل و بدون صدا در همان عالم خیال یا ذهن کل درک شد که انگار از اصطلاح «انجمن ساختمان» خوشش نمی‌آید.

باید تأکید کنم حالا که در حال گزارش آن رویدادهای ذهنی هستم از اصطلاحی مثل «خوشش نمی‌آمد» استفاده می‌کنم. اما در آن لحظه - با احتیاط می‌توانم بگویم - انگار نوعی ناخوشنودی از اصطلاح «انجمن ساختمان» در فضای ذهنی احساس می‌شد. باز در مقام تشبیه می‌توانم بگویم - انگار - موتور جستجوگر ذهن که اصطلاح «انجمن ساختمان» را عرضه کرده بود، با مقاومت بخش دیگری از ذهن مواجه شده بود که احساس می‌‌کرد این اصطلاح در جای خودش در پایگاه‌ داده‌های عظیم ذهن مستقر نمی‌شود. باز در مقام تشبیه می‌توانم بگویم‌ - انگار - این قطعه‌ی مناسب یک جای خالی در یک پازل نیست.

حالا هم به خوبی به خاطر می‌آورم که در همان زمان که بخشی از ذهنم داشت درک می‌‌کرد که احتمالاَ چرا ایده «انجمن ساختمان» در ذهنم ظاهر شده است،‌ بخش دیگری از ذهنم برای یافتن پاسخ این سؤال «به تکاپو» افتاد. اما اگر از من بپرسید: به تکاپو افتاد یعنی چه؟ جوابی نمی‌توانم بدهم. چون احساس گنگی است که این اصطلاح «به تکاپو افتادن» برای بیان آن احساس گنگ مناسب‌ترین لفظ است.

کمی بعد بود که متوجه شدم اصطلاح «انجمن همسایگان» در ذهنم در حال درک شدن است. و درست بعد از روشن شدن یا درک شدن این اصطلاح جدید بود که احساس کردم کسی دارد در ذهنم صحبت می‌کند: یکی از همان هزاران «من» که انگار در یک کارگاه دارد برای گروهی از حاضران در کارگاه صحبت می‌کند: در اصطلاح «انجمن ساختمان» تأکید شما روی ساختمان است. در حالیکه در اصطلاح «انجمن همسایگان» تأکید روی انسان‌های ساکن آن ساختمان است. در نتیجه اصطلاح دوم با هدف‌ ما تناسب بیشتری دارد.

به این ترتیب، مدتی گذشت و من ناگهان متوجه شدم که در طول این مدت انگار در یک کارگاه آموزش دستورنامه رابرت هستم و دارم با خودم و یا با دیگران در مورد نقاط قوت و ضعف اصطلاح‌های مختلف مذاکره می‌کنم: انجمن همسایگان، انجمن همسایگی، انجمن‌های همسایگی و . . . بعد،‌ ناگهان یکی از میان جمع پرسید: اصلاَ همسایه یعنی چه؟ بخش دیگری از ذهم وارد عمل شد و کلمه همسایه را به دو قسمت آن تقسیم کرد و توضیح داد: هم و سایه. یعنی دو دیوار، دو چیز و دو ساختمان که کنار هم طوری قرار گرفته باشند که سایه‌های آن‌ هم کنار یکدیگر روز زمین افتاده باشد. بعد به این نتیجه رسیدم،‌ اما این نوع همسایگی به دورانی برمی‌گردد که مردم در روستا‌ها و شهرها معمولاَ در خانه‌های یک طبقه و کنار هم زندگی می‌کردند. حالا که ساختمان‌ها روی هم قرار گرفته‌اند، آیا می‌شود اصطلاح جدیدی ابداع کرد: مثل هم‌کاسگی، یا همنشینی، یا همنشینان یا اصطلاح دیگری از این قبیل؟

فایده تفلسف‌های ذهنی
اگر این تفلسف‌ها به درد کادرها نمی‌خورد من قطعاَ از نقل این تجربه‌ها - هرچند بخش مهمی از علاقه شخصی من هستند - صرف‌نظر می‌کردم. اما در حال حاضر فکر می‌کنم از آنجا که قرار است دست به جراحی ذهن بزنیم و غده‌ی سرطانی آشوب را از اذهان جراحی کنیم و به جای آن سیستم عامل قانون را نصب کنیم، باید تا آنجا که ممکن است با طرز کار ذهن و تفاوت اذهان مختلف با یکدیگر آشنا شویم. من برای نشان دادن اهمیت این آشنایی به نقل یکی دو تجربه‌ی مهم می‌پردازم.

یکی از این تجربه‌ها به چالش تلخی که بین من و یکی از کارورزان کادر وکیلان رخ داد مربوط می‌شود. شخص مورد نظر فوق‌العاده به یادگیری قواعد دستورنامه رابرت علاقه دارد. اما هرچه بیشتر کوشش می‌کند من را مأیوس‌تر می‌سازد. من حقیقتاَ به این نتیجه تلخ رسیده‌ام که گویا ذهنش هیچ توانی برای درک و به خاطر سپردن این قواعد ندارد. با این همه،‌ با اعتماد به نفس غریبی تصور می‌کند، چون از بقیه بیشتر زحمت می‌کشد این قواعد را حتی بهتر از دیگران یاد گرفته است.

یک روز در جریان همان چالش حرف‌هایی زد که منفجر شدم. البته اعتراف می‌کنم به عنوان مربی حق نداشتم آن اندازه عصبانی بشوم. اما انتظار داشتم آن کارورز هم به این فکر کند که با مربی خودش چه رفتار نادرستی کرده که این همه عصبانی شده است؟

به خاطر همان چالش تلخ، آن کارورز محترم دیکر به کارگاه نیامد. اما من به او پیغام دادم که طبق تعهدی که داریم باید براساس همان قواعد دستورنامه رابرت، مجمع بین من و او حکم صادر کند و ما هم باید حکم مجمع را به عنوان داور مرضی‌الطرفین بپذیریم و به همکاری خود ادامه دهیم. اما او به دعوت من جواب منفی داد. مدت‌ها بعد که در مورد همین مسأله با هم مکاتبه می‌کردیم متوجه شدم در پاسخ به این سؤال که چرا به دعوت من برای پذیرش داوری مجمع مخالفت کردید؟ به سادگی جواب داد: چون ما دو نفر دچار چالش شدیم، به مجمع ربطی ندارد که بخواهد داوری کند. از این جواب او حیرت کردم. اما اطمینان داشتم که این مرد دروغگو نیست. اما چطور چنین چیزی ممکن است؟

مدت‌ها از این قضیه گذشت و یک روز او به همراه چند نفر از دوستان وکیل که عضو کادر وکیلان بودند با هم به دفتر کادر‌ها آمدند. همان چالش دوباره مطرح شد و من به آن عضو محترم گفتم: که دست کم طبق تعهدی که داشتیم باید اختلاف خودمان را طبق قواعد مورد توافق خودمان حل و فصل می‌کردیم و رأی مجمع را می‌پذیرفتیم و مسأله تمام می‌شد. اما با صراحت کامل تأکید کرد که آن روز که چنان چالشی بین ما رخ داد ما دو نفر تنها بودیم.

حالا دیگر از تعجب داشتم شاخ در می‌آوردم. خوشبختانه چند نفر از اعضای همان کارگاه در جلسه حضور داشتند. از تک تک آنان خواستم گواهی بدهند که چطور چالش ما دو نفر در همین دفتر و در حضور حدود ده نفر از وکلای کارگاه رخ داد. وقتی تک تک آنان با حیرت تأیید کردند که آقای فلانی، آن روز همه‌ی ما اینجا حاضر بودیم که آن ماجرا رخ داد،‌ شخص مورد نظر با تعجب نگاه می‌کرد و من مطمئن شدم که دروغ نمی‌گوید اما هنوز نمی‌توند به خاطر بیاورد که آن چالش عاطفی در معرض دید گروهی دیگر رخ داده است.

بعدها که به طرز کار ذهن خودم توجه کردم دریافتم که انگار ذهن من از چند بخش تشکیل می‌شود که به طور همزمان می‌توانند بر عملکرد یکدیگر نظارت داشته باشد و این بخش‌ها می‌توانند کارهای یکدیگر را به خاطر بسپارند و به یاد بیاورند. اما انگار ذهن بسیاری از افراد دیگر لزوماَ این طور نیست. در این زمینه، اتفاقاَ می‌خواهم به تجربه‌ی بسیار ارزشمندی بپردازم که در کارگاه سه‌شنبه همین هفته رخ داد و من دریافتم ذهن یکی از کارورزانی که می‌توانست یک مربی خوب دستورنامه رابرت بشود، به خاطر همین نقیصه نیاز به تربیت بیشتر دارد. اما پیش از پرداختن به رویدادهای جالب کارگاه سه‌شنبه، مهم‌ترین رویدادهای دیروز چهارشنبه را به سرعت مرور می‌کنم.

انجمن میثاق خانوادگی
از روزی که آخرین مجمع تأسیسی انجمن میثاق خانوادگی در دفتر کادرها برگزار شد حدود شش ماه می‌گذرد. دلایلی که دوستان برای عدم ادامه کار ارایه دادند قانع کننده نبود. در واقع اصلاَ «دلیل» نبود. اما من دیگر عادت کرده‌ام که اکثر قریب به اتفاق هموطنان عزیز، به جای استدلال، تمایلات خودشان را با سفسطه توجیه می‌کنند. در واقع کاری را که دوست دارند یا مصلحت می‌دانند که انجام بدهند یا ندهند، توجیه می‌کنند و تصورشان این است که «دلیل» ارایه داده‌اند.

البته،‌ برای شرکت در ایجاد یک انجمن داوطلبانه نیازی به دلیل هم نیست. یا شما دوست دارید مشارکت کنید یا دوست ندارید. اگر دوست ندارید کافی است که اعلام کنید: دوست ندارم. تمام. کسی حق ندارد نیت خوانی کند. به همین دلیل، من به دوستان توضیح دادم هیچ نیازی به استدلال نیست. اگر علاقه داشتید می‌توانستید به ایجاد انجمن خانوادگی کمک کنید. حالا هم که نمی‌خواهید هیچ کس نمی‌تواند شما را مجبور به این کار بکند. اما من آمادگی خودم را اعلام کرده‌ام و هنوز هم آمادگی دارم. در نتیجه حتی اگر فقط یک نفر از شما هم بخواهد انجمن خانوادگی را درست کنیم، من هستم.

از میان آن جمع آقای داود زواره قبول کرد که انجمن را درست کنیم. و قرار شد دو نفره آستین بالا بزنیم و از آنجا که آقای داود زواره سا‌ل‌ها در شهرستان ورامین و قرچک - که محل سکونت بخش عمده‌ای از فامیل ماست - قاضی بوده است، خوب است در نخستین گام، انجمن میثاق خانوادگی ما خدمات مشاوره‌ای در مورد حل اختلاف بین اعضای فامیل ارایه بدهد. آقای داود زواره با این پیشنهاد موافق بود. اتفاقاَ در جریان هما روز‌ها یکی از اعضای هیأت مؤسس که در میان پاکی و ناپاکی و در میان اعتیاد و ترک اعتیاد در نوسان است، مرتکب تخلفی شد و من از آقای زواره خواستم که در نخستین قدم به شکایت من از محسن جاج عمو رسیدگی کند و تا بعد از حل این اختلاف، همراه با آقای عباس تاجیک، هیأت مؤسسه چهارنفره را فراخوان کنیم. آقای زواره قبول کرد تا به محسن حاج عمو زنگ بزند و از او بخواهد تا در یک نشست سه نفره به موضوع شکایت من از او رسیدگی کنیم.

همانطور که گفتم از روزی که آقای زواره آن پیشنهاد را قبول کرد تا امروز شاید بیش از شش ماه می‌گذرد و من هر چهارشنبه حوالی ساعت ۹ شب با او تماس می‌گیرم و می‌پرسم آیا با محسن حاج عمو تلفی صحبت کرد یا نه؟ در بسیاری از موارد آقای زواره پاسخ تلفن من را نمی‌دهد. اما من با خونسردی کامل چهارشنه شب بعد دوباره به او زنگ می‌زنم. گاهی هم که به تلفن من جواب می‌دهد می‌گوید: وقت نکردم زنگ بزنم.

زیارت مشهد
دیشب بعد از ساعت ۹ شب بود که شماره همراه او را گرفتم. صبر کردم تا حدود ده بار زنگ زد. اما جواب نداد. دوباره زنگ زدم و منتظر ایستادم. خوشبختانه جواب داد. با لحن گرم احوال پرسی کردم و این بار توضیح دادم: آقای زواره، فقط به این دلیل که شما اظهار علاقه کرده‌اید و هر دو با هم توافق کردیم که هر چهارشنبه زنگ بزنم زنگ می‌زنم. به دلیل همین تعهد است که من خودم را موظف می‌دانم به شما زنگ بزنم. در ادامه می‌خواستم توضیح بدهم اگر به خاطر این تعهد نبود حتی اگر یک بار تلفن من را جواب نمی‌دادید دیگر هرگز زنگ نمی‌زدم. اما آقای زواره باز هم از اینکه من به تعهد خودم پایبندی نشان می‌دهم اظهار خرسندی کرد و با لحن پوزش‌خواهانه‌ای توضیح داد که واقعا این هفته‌ام سرم خیلی شلوغ بود و نتوانستم زنگ بزنم. خوب. من معمولاَ همین توضیح او را قبول می‌کنم و یک هفته دیگر منتظر می‌مانم. اما دیشب متوجه شدم که انگار آقای زواره جای بسیار شلوغی ایستاده است. همهه و سر وصدای بسیار زیادی داخل تلفن همراهش شنیده می‌شد. پرسیدم: کجا هستید؟ این همه سر و صدا برای چیست؟ جواب داد: آمده‌ایم مشهد زیارت. با خنده گفتم: آقای زواره،‌ من هم سید اولاد پیغمبر هستم و حدود شش ماهه است که از شما تقاضا می‌کنم بین دو پسر عمو را که دچار اخلاف شده‌اند با یک تلفن آشتی بدهید،‌ می‌گوئید نمی‌رسید. بعد با شوخی ادامه دادم: از تهران تا مشهد به پابوس امام رضا می‌روید اما به استدعای یک امامزاده‌ی حی و حاضر لبیک نمی‌‌گویید؟ زد زیر خنده و گفت: حتماَ زنگ می‌زنم.

حضور نخبگان
اواخر شب بود که تلفن زنگ زد: رئیس انجمن نویسندگان و مترجمان ادبیات پارلمانی بود. خیلی خوشحال شدم. مدت‌ها بود از او بی‌خبر بودم. گفت: همین دور و بر هاست. و پرسید: آیا می‌تواند این موقع شب به دفتر بیاید؟ استقبال کردم. دقایقی بعد با کاپشنی که کلاهش را روی سرش کشیده بود و یک گلدان کوچک غرق فلفل‌های قرمز در آستانه در ایستاده بود. اما بر خلاف تصور من،‌ تنها نبود: یک دختر خانم جوان و بعد آقای بهنام ذوقی. خوشحالی‌ام چند برابر شد. وارد دفتر شدند و حدود نیم ساعتی نشستند. من فقط نکات مهمی‌که بین ما رد و بدل شد و به کادرها ارتباط می‌یابند نقل می‌کنم:

آقای پرهام رضایی به خصوص به این خاطر آن موقع شب به دفتر آمده بود تا توضیح دهد مشغله‌هایش واقعاَ و واقعاَ آنقدر زیاد شده است که دیگر نمی‌رسد وظایفش به عنوان رئیس انجمن نویسندگان و مترجمان ادبیابت پارلمانی را انجام دهد. راست می‌گفت: مقاله‌‌اشان را برای چاپ برای یک نشریه علمی ارسال کرده‌اند، جواب آمده است که تعداد بسیار زیاد آزمایش‌های دیگر با باید ظرف مدتی کوتاه انجام بدهند و مقاله دوباره ارسال کند و هر کدام از آزمایش‌ها کلی وقت می‌گیرد و بسیاری از آن‌ها نیز به خاطر فقدان وسایل آزمایشگاهی در ایران امکان‌پذیر نیست و باید به کشورهای دیگر ارسال کنند،‌ به عنوان یک گرافیست حرفه‌ای مشتریانش بسیار زیاد شده‌اند و پاسخگو نیست، درس‌های سال آخر و امتحان فوق لیسانس هم چند ماه دیگر بیشتر نمانده است، و الی ماشاء‌الله. اتفاقا خوشحال شدم. به او گفتم: ببین در این سن و سال چقدر سرت شلوغ شده است؟ این به دلیل توانمندی‌ها و مهارت‌های توست، در حالیکه بسیاری از جوانان آنقدر بی‌کارند که نمی‌دانند با بیکاری خود چه باید بکنند؟

آقای بهنام ذوقی که یک کتاب عالی در مورد دموکراسی را در دست ترجمه دارد برایم توضیح داد که به جاهای بسیار سخت کتاب رسیده است که باید برای بسیاری از اصطلاحات دوران قرون وسطای کلیسای مسیحی اصطلاح‌های فارسی بسازد یا بیابد و این کار خیلی سخت است و او را اذیت می‌کند.

در ادامه دو خبر جالب به من داد: بیانیه‌ی آزادی آکادمیک همراه با مطلبی در مورد دستورنامه رابرت که خودش نوشته در یک نشریه دانشجویی چاپ شده است و قرار است طی روز‌های گذشته و در مراسم سخنرانی محمد رضا خاتمی در دانشگاه توزیع شود. از او خواستم مقاله‌ها را به من هم بدهد بخوانم.

خبر دومش این بود که دارد گروهی از دانشچویان دانشگاه بهشتی را برای شرکت گروهی در یک کارگاه آموزش دستورنامه رابرت تشویق می‌کند. به او گفتم که آقای عامر ارمقان نیز دارد دانشجویان پلی‌تکنیک امیرکبیر را جمع می‌کند تا در کارگاه شرکت کنند. آقای ذوقی گفت که عامر ازداوج کرده است. - چه خوب! گفت: پس من سعی می‌کنم با عامر همکاری کنم و اگر شد هر دو گروه در یک کارگاه حاضر شوند. استقبال کردم.

من هم آخرین اخبار کادرها را برایشان توضیح دادم: آموزش قواعد به شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور، قرار ملاقات با آقای دکتر کفاش معاون وزیر آموزش و پرورش و برگزاری کارگاه برای مدیران عسلویه و انتشار مطابی به انگلیسی در وب سایت با عنوان «سفر دشوار دستورنامه رابرت از آمریکا به روسیه» و توضیح‌هایی در مورد نویسنده مقاله و خود مقاله.

موقعی که می‌رفتند از پرخام در مورد ترجمه آئین‌نامه انجمن ملی پارلمانتارین‌ها پرسیدم. جواب داد: متن خیلی سخت است و نتوانستم کار را ادامه بدهم.

الکتروگروه چهارشنبه‌ شب‌ها
چهارشنبه‌ها از ساعت ۱۰ تا ۱۱ و نیم شب اعضای یک الکتروگروه وارد تلگرام می‌شوند تا نوشته‌های آقای ایکس - یکی از اعضای انجمن معتادان گمنام - در مورد پیشنهادهای پارلمانی را بخوانند و در مورد آن‌ها بحث کنند. این آقای ایکس که همراه با آقای ایگرگ هر روز سه‌شنبه از اشتهارد و کرج به دفتر کادرها می‌آید، ساعت حدود هشت شب چهارشنبه تلفنی با من تماس می‌گیرد و متنی را که به همین منظور نوشته است برایم می‌خواند تا نظرات اصلاحی‌ام را بدهم و به سؤال‌های پارلمانی او نیز جواب بدهم. موضوع بحث دیشب خصوصیات هشتگانه استاندارد پیشنهاد پارلمانی تعویق نامشخص بود. آقای ایکس توضیحاتش را خواند و سؤال‌هایش را مطرح کرد و موقع خداحافظ با خوشحالی گفت: آقاجون، عاشقتم! خندیدم. نگهان اضافه کرد:‌راستی آقاجان،‌ می‌دانید تعداد اعضای گروه به یک صد و بیست نفر رسیده است؟ یک صد و بیست نفر از رهبران و کادرهای انجمن معتادان گمنام از سراسر ایران به دشوارترین قسمت دستورنامه رابرت این همه علاقه نشان می‌دهند؟ فکر کردم این یک پیروزی بزرگ است و دیگر هیچکس نمی‌تواند ادعا کند که دستورنامه رابرت سخت است و به درد ایرانیان نمی‌خورد. مدرن‌ترین و کارآمد‌ترین انجمن ایرانی معاصر با حدود ۴۰۰ هزار عضو عملاَ براساس آموزه‌های دستورنامه رابرت شکل گرفته و عمل می‌کند و حالا هم دارند با علاقه تمام دشوار ترین قسمت این قواعد را می‌آموزند. اما من گفتم: برای من سخت است بپذیرم که آنان با خواندن این توضیح‌های اجمالی با این قواعد آشنا شوند. آقای ایکس تأکید کرد: آقا جان، من که گفته‌ام. ما داریم زمینه‌سازی می‌کنیم تا تمام این‌‌ها در یک کارگاه آموزش دستورنامه رابرت شرکت کنند.

دستورنامه رابرت به زبان روسی
همین آقای ایکس بود که پریروز در کارگاه سه‌شنبه از من پرسید: آقا جون، آیا دستورنامه به زبان روسی هم ترجمه شده است؟ همین سؤال بهانه‌ای شد تا من تحلیل‌هایم را در این مورد با کارگاه در میان بگذارم: انقلاب بلشویکی سال ۱۹۱۷ به رهبری لنین را با انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ به رهبر آقای خمینی مقایسه کردم و نتیجه گرفتم اگر ملتی با قانون پارلمان آشنا باشد و در چارچوب قانون جوامع خود را سازمان بدهد، در چنان جامعه‌ای دیگر نیازی به انقلاب نخواهد بود. چون، بنا به تعریف، حاکمیت قانون یعنی حاکمیت اراده اکثریتی که اجازه می‌دهد حتی نظر اقلیتی یک نفره نیز به اکثریت تبدیل شود و از طریق ساختارهای قانونی و به صورت مسالمت آمیز قدرست سیاسی را به دست بگیرد. پس ظهور انقلاب بلشویکی در روسیه نشانه‌ی آن است که مردم روسیه با حاکمیت قانون آشنا نبوده‌اند. در طول حاکمیت کمونیست‌ها نیز - پر واضح است - که آنان هچ شناختی از حکومت قانون نداشته‌اند. بعد از سقوط حکومت شوروی هم یک دوره آشوب را تجربه کردند تا اینکه باند چهل نفره پوتین قدرت را به قبضه خود درآوردند. بنا بر این من تردیدی ندارم که روس‌ها با قانون به طور کلی و به طور خاص با قانون عرفی پارلمان که در واقع ام القوانین است آشنا نیستتند. و تا آشنا نشوند شمشیر استبداد روس بالای سر ملت‌های منطقه خواهد بود و ما هم که بعد از دوران نفت چاره‌ای جز کنار آمدن با همسایه‌های خود نخواهیم داشت باید بکوشیم و آرزو کنیم که هرچ زودتر در روسیه‌ هم حکومت قانون حاکم شود و استبداد روس برای همیشه در کانون خودش از بین برود. اما اینکه‌ آیا دستورنامه رابرت به زبان روسی ترجمه شده است یا نه؟ نمی‌دانم اما مدت‌هاست که علاقه دارم در این مورد تحقیق کنم. و همانجا در کارگاه پریروز بود که قول دادم در این زمینه تحقیق کنم.

سفرهای دشوار دستورنامه رابرت از آمریکا به روسیه
بخش قابل توجهی از وقت صبح دیروزم صرف جستجوی دستورنامه رابرت به زبان روسی شد. موتور جستجو‌گر گوگل یک سند از سخنگاه وب سایت انجمن دستورنامه رابرت را معرفی می‌کرد که کسان دیگری همین سؤال را مطرح کرده بودند و کسانی جواب داده بودند که نمایندگانی از روسیه در کنفرانس آموزشی دستورنامه رابرت شرکت کردند اما آنان هم اطلاع نداشتند که دستورنامه رابرت به روسی ترجمه شده است یا نه.

مطلب دیگر در این زمینه نوشته‌ای بود که در وب‌سایت «مرکز جوردن دانشگاه نیویورک برای مطالعات پیشرفته روسیه» منتشر شده است. این مرکز با کمک مالی یک خانواده ثروتمند آمریکایی روس‌تبار به دانشگاه نیویورک راه‌اندازی شده است تا با آن کمک‌های مالی در مورد تاریخ روسیه با این هدف تحقیق صورت بگیرد که سوریه را در مرکز توجه جهانیان قرار دهد. یکی از برنامه‌های این مرکز برگزاری یک سخنرانی برای رئیس دانشگاه اروپایی سن‌ پترزبورگ در سال ۲۰۱۴ بوده است. عنوان سخنرانی آن شخص این بوده است: سفرهای دشوار دستورنامه رابرت از آمریکا به روسیه. من گزارش ین سخنرانی را به زبان انگلیسی در وب سایت مرکز جوردن خواندم. آنقدر زیبا و خوب بود که یک کپی از آن در وب سایت کادرها دات کام جاگذاری کردم و تصمیم دارم هرچه زودتر ترجمه فارسی آن را هم در بخش فارسی وب سایت منتشر کنم.

خلاصه این مقاله این است که رئیس دانشگاه اروپایی سن پترزبورگ که یک جامعه‌شناس است و در آمریکا درس خوانده است توضیح می‌دهد که در جریان تحصیل در دانشگا‌ه‌های آمریکا با دستورنامه رابرت آشنا می‌شود و بعد که به روسیه برمی‌گردد در می‌یابد که برخلاف آمریکایی‌ها، روس‌ها بلد نیتند با انجمن‌های خود سازمان بدهند. تحقیق می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که اگر نشست‌های آمریکائیان به خوبی برگذار می‌وشد به این دلیل است که بر ساختارهای مبتنی بر قواعد قانون پارلمان عمل می‌کند که برای مردم روس ناشناخته است. بسیار خوب. آیا دستورنامه به روسی ترجمه شده است یا نه؟ آقای خورخردین در این مورد اشاره می‌کند که در دوران گلاسنوست آمریکایی‌ها با دو ترجمه از این کتاب برای متمدن‌سازی «وحشیان» وارد روسیه بعد از شوروی می‌شوند. اما روس‌هایی که به هیچ قاعده‌ای اعتقاد و علاقه ندارند و در هر جلسه‌ای معمولاَ بعد از زدن چند خمره آب جو وارد می‌شوند چطور ممکن است طبق دستورنامه پیچیده رابرت در حلسه شرکت کنند؟‌ در مجموع این استاد دانشگاه - به عنوان یک آکادمیسین و نه یک فعال اجتماعی - نظرش این است که روس‌ها باید قواعد خودشان را خلق کنند. اما نتیجه‌ای می‌شود گرفت این است که گویا دو ترجمه از دستورنامه به روسی وجود دارد و این شخص هم معتقد است ترجمه دیگری مورد نیاز است که با فرهنگ روس‌ها انطباق بیشتری داشته باشد.

همانطور که گفتم به زودی این مقاله را به فارسی ترجمه خواهم کرد و خواهم کوشید با این رئیس دانشگاه سن پترزبورگ در زمینه ترویج دستورنامه رابرت در روسیه همکاری کنم. اگر این طور باشد که این آقا می‌گوید، در آن صورت من اطمینان دارم که ما در این زمینه از روس‌ها جلو هستیم و جلوتر هم خواهیم رفت.

نقض دستورنامه رابرت
معمولاَ در آغاز هرکارگاه از کارورزان خواسته می‌شود تا گزارشی از فعالیت‌های ترویجی خود را ارایه دهند. پریروز هم که دو نفر از اعضای انجمن معتادان گمنام از کرج و از اشتهارد در کارگاه حضور داشتند و به دلیل اصل گمنامی من نام آنان را به عنوان ایکس و ایگرگ ذکر می‌کنم،‌ گزارش‌هایی از فعالیت‌های ترویجی خود ارایه دادند. آقای ایکس در مورد همان الگتروگروه خود توضیح داد که تعداد اعضای آن به حدود یک صد و بیست نفر رسیده است. آقای ایگرگ نیز گزارشی از اجلاس دو روزه‌ی شورای منطقه ایران انجمن معتادان گمنام گزارش داد که هر دو ماه یکبار برگزار می‌شود. اجلاس اخیر روز‌های ۲۱ و ۲۲ آبان در هتل مارلیک در خیابان تخت جمشید (طالقانی) برگزار شده است و در آن از هر ۲۷ ناحیه ایران دو نماینده حضور یافته‌اند. گفتنی است که ایران ۳۳ استان دارد اما در تقسیم‌بندی انجمن معتادان گمنام برخی از استان‌ها در هم اذعام شده‌‌اند و به همین خاطر از سراسر ایران ۲۷ هیأت دو نفره به شوار منطقه ایران اعزام می‌شوند. این شورا ۱۷ عضو انتصابی نیز دارد که دارای حق دادن پیشنهاد و شرکت در مذاکرت را دارند اما حق دادن رأی ندارند. مسؤلان کمیته‌ها و رئیس (کرداننده جلسه)، منشی، نایب رئیس از جمله اعضای انتصابی شورای منطقه‌ای هستند که البته عضو انجمن معتادان هستند اما با رأی مستقیم کمیته‌ها انتخاب نشده‌اند بلکه از سوی اعضای دارای رأی شورای منصوب شده‌اند. به این ترتیب این شورا با بیش از ۷۰ عضو باید جلسات دو روزه خود را اداره کند و طبعاَ بدون تشریفات قانونی این کار بسیار بسیار دشوار خواهد بود. اما خوشبختانه، انجمن معتادان گمنام با دستورنامه رابرت آشنا هستند چون این انجمن که زادگاه اصلی آن آمریکاست بر اساس قانون پارلمان ایجاد شده است و به این ترتیب حدود ۴۰۰ هزار نفر با قواعد اولیه تأسیس انجمن بر اساس قانون پارلمان آشنا هستند و حالا که ترجمه دستورنامه رابرت در دسترس آنان قرار گرفته است، در واقع دارند آگاهی خود را در این زمینه ارتقا می‌دهند.

آقای ایگرگ در گزارش خود خاطر نشان کرد که قرار شده است از اجلاس‌های آتی، حدود نیم ساعت از جلسات شورا به بررسی قواعد دستورنامه رابرت اختصاص داده شود و او اظهار امیدواری کرد که شاید بشود مربی دستورنامه را برای ایراد سخنرانی در این بخش از شورا دعوت کرد.

وی در ادامه گزارش خود به این نکته هم اشاره کرد که در جلسه قبل یکی از اعضا در مورد قواعد و روش‌ جدیدی صحبت کرد که اخیراَ رواج پیدا کره است و به طور کلی جای دستورنامه رابرت قرار گرفته است. آقای ایگرگ با نظر او مخالفت کرده است. اما من اصرار کردم که این کار را نکنند و ذهن خود را باز بگذارند و هرکتاب دیگری که به جای دستورنامه از سوی دیگران معرفی شد با دقت مطالعه کنند و اگر آن را بهتر و مفیدتر یافتند نسبت به دستورنامه رابرت تعصب نشان ندهند.

بعد من دلایل خودم را برای اینکه چرا فکر می‌کنم دستورنامه رابرت از تمام دستورنامه‌های دیگر جامع‌تر و کامل‌تر است ذکر کردم و در عین حال توضیح دادم، کسانی هم که دنبال یک دستورنامه بسیار ساده می‌گردند می‌توانند از خلاصه دستورنامه که اتفاقاَ توسط همان مؤلفان دستورنامه رابرت تهیه شده است مراجعه کنند. در واقع این خلاصه کتاب نیز به همین نیازها بهترین پاسخ را داده است.

من در ادامه سعی کردم با ارایه توضیح‌های دقیق و گاه خسته‌کننده توضیح بدهم که چطور قواعد قانون پارلمان مثل قواعد زبان یک چیز است، اما انواع دستور‌ها مثل انواع دستورزبان‌های یک زبان خاص می‌تواند هم متفاوت باشد و هم به مرور تکامل بیابد. برای روشن شدن این مطلب، انواع دستورزبان‌ها زبان فارسی و انگلسی را مثال زدم تا بتوانم نشان بدهم که به رغم یکی بودن زبان انگلیسی یا زبان فارسی، دستورزبان‌های این زبان‌ها به صورت مداوم کامل تر و بهتر شده است. با این همه، آقای ایگرگ توضیح می‌داد که آن فرد مدعی است که آنچه جای دستورنامه آمده است به طور کلی و از اساس با دستورنامه رابرت متفاوت است و آن سیستم دارد در انجمن معتادان گمنام آمریکا هم جایگزین دستورنامه رابرت می‌شود.

به دنبال همین صحبت‌ها بود که دیروز صبح هم آخرین ویرایش کتاب راهنمای سرویس جهانی انجمن معتادان گمنام را نگاه کردم و متوجه شدم که همچنان دستورنامه رابرت مبنای کار آنان است، و هم در جهان مجازی دنبال چنان کتابی گشتم. خوشخبتانه آن را یافتم. عنوان فارسی آن می‌شود: نقض دستورنامه رابرت.

این کتاب در سرویس «کتاب‌های» گوکل معرفی شده است. بخش‌هایی از آن و نیز فهرست مطالب کتاب را خواندم. دیدم این کتاب‌ هم مثل برخی از کتاب‌های دیگری از این دست در واقع با انتخاب اسمی که برند «دستورنامه رابرت» در آن باشد کوشیده است تا توجه جهانیان را به خودش جلب کند. در حالیکه اسمش باشد چیزی مثل این می‌بود: روش‌ها رسیدن به توافق عمومی.

خلاصه حرف کتاب این است که ما در انجمن‌ها و مجامع تصمیم‌گیری باید بکوشیم به اجتماع و توافق عمومی برسیم. بعد روش‌های مختلف رسیدن به اجماع عمومی و اجماع سازی را تشریح کرده است. بسیار خوب. خیلی خوب‌تر است که در هر سازمان افراد تلاش کنند به توافق برسند و رسیدن به این توافق در دانش دیپلماسی قرار می‌گرید. اما اگر توافق حاصل نشد چی؟ باید انشعاب کرد؟ یا باید نظر اکثریت را برای یک دوره زمانی مشخص قبول کرد؟

می‌بینیم که اگر اختلاف نظری هم باشد ربطی به قواعد دستورنامه رابرت ندارد. هر جمعی که تحت قواعد دستورنامه رابرت اداره می‌شود می‌تواند بکوشد که در مورد هر مساله یا در مورد مسائلی مورد علاقه خودش به توافق برسد و طبق تصریح دستورنامه رابرت اگر در مورد مسأله‌ای توافق وجود داشته باشد یا به وجود بیاید در آن صورت دیگر به هیچ قاعده‌ای هم نیاز نخواهد بود.

البته من هنوز نمی‌دانم منظور آن عضوی که در شورای منطقه‌ای ایران مدعی شده بود که نظام جدیدی جای نظام دستورنامه مستقر شده است، همین کتاب «نقض دستورنامه» بوده است یا خیر، اما خودم به این نتیجه رسیدم که حتی کتاب‌های مخالف دستورنامه رابرت را هم در وب سایت کادرها‌ دات کام معرفی کنم تا مخاطبان خود را حتی المقدور آزاد اندیش تربیت کنم و خودم نیز بعد از یک دوره نفهمم که در این مورد هم تعصب نشان داده‌ام.

بازگشت به تفلسف ذهنی
روزنوشت امروز را با تلفسف در مورد ذهن شروع کردم و گفتم یکی از فواید این تفلسف این است که به عنوان یک جراح ذهن باید با طرز کار ذهن بیشتر آشنا باشم تا بتوانم دریابم که چطور ذهن را از آشوب تخیله و به جای آن فضای عامل قانون را نصب کنیم؟ بعد توضیح دادم که چه بسا به خاطر همین تفلسف‌هاست که این روز‌ها بهتر متوجه نقص احتمالی ذهن بعضی از کارورزان می‌شوم. یک از این نقص‌های این است که گروهی از اعضا وقتی مطلبی را می‌گویند فراموش می‌کنند که حقیقتاَ چه گفته‌اند. بعد که شما برایشان مشکل را توضیح می‌دهید، آنان با صداقت محض اعلام می‌کنند: خوب من هم که همین را می‌گفتم!

بی‌اعتقادی و بی‌اعتمادی بک یک کارگاه
به خوبی به خاطر دارم که در یکی از جلسات یکی از کارگاه‌ها در این مورد سؤال کردم که چرا اگر رئیس جلسه پیشنهادی را بدون حمایت قرائت کرد نمی‌توان به او اخطار دستور داد؟ تا آنجا که در خاطر دارم سه دسته توضیح ارایه شد و متأسفانه هیچ کدام از توضیح‌ها - آن هم توضیح افراد مدعی، آن هم در مورد یک مسأله ساده - درست نبود و من غرق تأسف و اندوه شدم. بعد که با ناراحتی فراوان، خودم پاسخ سؤال را دادم با کمال حیرت متوجه شدم هر سه دسته ادعا کردند: ما هم که همین جواب را دادیم؟‌ این بخش قضیه دیگر به معنای واقعی کلمه من را از پا انداخت و از همانجا بود که اعتقاد و اعتمادم را به آن کارگاه از دست دادم.

در کارگاه پریروز نیز شاهد تکرار این تجربه بودم: یکی از اعضا پاسخ یک سؤال را غلط می‌دهد یا یک وضعیت غلط را مطرح می‌کند. شما برایش توضیح می‌دهید. و او با اعتماد به نفس صد در صد ادعا می‌کند: خوب آقا من هم که همین را می‌گفتم؟

طبیعی است که این افراد دروغ نمی‌گویند و واقعاَ فکر می‌کنند همین نکته‌‌ای را گفته‌اند که شما برایشان توضیح دادید. در این صورت در میان این دو نفر چه رخ داده است؟

بعد از تفلسف‌های سال‌های اخیر دریافته‌ام اگر قرار باشد ذهن کسی دچار این عارضه نشود، در آن صورت باید ذهنش آن اندازه توسعه‌ یافته و پیچیده باشد تا در حالیکه دارد مطلبی را توضیح می‌دهد بخش دیگری از ذهنش شاهد و ناظر و حافظ آن باشد که دارد چه می‌گوید و چه چیزهایی را گفت و بتواند به خاطر بیاورد که چه گفت. اما اگر ذهنی به اندازه کافی توسعه نیافته باشد، هنگامی که دارد نطق می‌کند یا مطلب پرهیجانی را توضیح می‌دهد، و تمام ذهنش درگیر توضیح باشد، دیگر قسمت دیگری در کار نیست تا از فعالیت‌های ذهن گزارشی ثبت کند و بتواند آن را به خاطر بیاورد.

خوب. حالا جمعی را تصور کنید که ذهن‌های توسعه یافته‌ای نداشته باشند. آنان چیزهایی می‌گویند و بعد به خاطر نمی‌آورند چه گفتند و چه استدلالی ارایه دادند و خودشان هم متوجه نمی‌شوند که عده‌ای گنگ هستند که دارند لال بازی می‌کنند.

البته، شخص مورد نظر من آنقدر باهوش هست که من فکر می‌کنم او شایستگی دارد که به عنوان مربی دستورنامه رابرت را به دیگران آموزش بدهد. اما در عین حال این نقص را در ذهنش تشخیص داده‌ام که گاهی آنچه را که گفته است به خاطر نمی‌آورد و اصرار دارد که همین چیزی را می‌گفته‌ است که شما برایش توضیح دادید.

اینکه علت واقعی این نقص یا اشکال ذهنی کجاست و آیا با تمرین حل می‌شود و برای بر طرف کردن این نقص به چه تمرین‌هایی نیاز داریم،‌ مسأله‌ای است که باید بیشتر به آن فکر کنم.

سکته ذهنی در روز با شکوه کادرها!

2015-12-01T17:09:55Z

روزنوشت دیروز (دوشنبه ۹ آذر ۹۴)‌ با این عنوان شروع شد: روز با شکوه کادرها. از همین عنوان می‌شود دریافت که مربی دستورنامه رابرت غرق شادی ناشی از دستاوردهایش بوده است که نوشتن را شروع می‌کند. اما وسط نوشتین دچار حالتی می‌شود که می‌توان اسم آن را گذاشت: سکته‌ ذهنی!

سکته ذهنی با سکته مغزی خیلی فرق دارد. هرچند ممکن است به هم تبدیل شوند! در سکته ذهنی ناگهان احساس می‌کنید که آخرین قطره‌ی بنزین باک شما هم تمام شد و موتور از حرکت ایستاد. البته، ذهن بعضی‌ها مثل چاه آب است که بی‌‌ملاحظه تا آخرین قطره‌ی آب آن را بیرون می‌کشند، اما کمی بعد دوباره می‌شود انعکاس نور را ته چاه دید و دریافت که چاه برای همیشه خشک نشده است. روزنوشت دیروز - طبق معمول این روزنوشت‌ها، تاریخ کادرها را تحلیل و ثبت کرده است. البته،‌همراه با یک سکته ذهنی که به سکته مغزی تبدیل نشد و کار ادامه یافت. در این روزنوشت تجربه‌های مختلفی روایت شده است: از تجربه نخستین جلسه آموزش قواعد دستورنامه به اعضای محترم شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور، تا تلاش دبیرکل محبوب و محبوس سازمان معلمان ایران برای توضیح اهمیت آموزش این قواعد به دانش‌آموزان مدارس به مقامات ارشد وزارتخانه آموزش و پرورش، تا مکاتبه با آقای دکتر مصطفی معین در مورد برگزاری سمینارهای آموزش دستورنامه رابرت، تا طرح ایده‌ی بازآفرینی انجمن‌های ساختمان در ساختمان‌های پرطبقه و در شهرک‌ها، و البته، تشریح قواعد دستورنامه رابرت هرجا که خارچ از دستور نبوده باشد. به کسانی که هنوز دل و دماغ دارند خواندن این روزنوشت توصیه می‌شود:

دوشنبه ۹ آذر ۱۳۹۴

روز با شکوه کادرها
با هر معیاری که سنجیده شود، دیروز، یکشنبه ۸ آذر ۹۴، برای دفتر کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت (دفتر کادرها)‌ یک روز با شکوه بود: بعد از سال‌ها کوشش آگاهانه، سرانجام دیروز بود که مربی دستورنامه رابرت این فرصت را یافت تا، به نحو قابل قبول، تدریس مبرم‌ترین و پرمصرف‌ترین قواعد دستورنامه رابرت را به نمایندگان بزرگترین تشکل‌های صنفی کارگری، کارفرمایی و بازنشستگی کشور که در شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور گرد هم می‌آیند آغاز کند. همچنین، دیروز بود که مدیرعامل شرکت کنترل فرایند، که انواع مربی و مدرس را به انواع بنگاه‌های کسب و کار معرفی می‌کند، با دفتر کادرها تماس گرفت و تأکید کرد که سمینار دو روزه آموزش دستورنامه رابرت به مدیران شرکت پالایش گاز پارسیان در منطقه عسلویه قطعی شد. ظاهراَ این شرکت یک نسخه از شرح حال مربی دستورنامه را برای سایر مشتریان خود ارسال کرده است تا بتواند آنان را نیز به برگزاری سمینارهای آموزش دستورنامه رابرت تشویق کند. با توجه به دستمزدی که برای یک روز شرکت مربی دستورنامه در سمینار تعیین شده است، می‌توان امیدوار بود که دفتر کادرها بتواند با جدیت روی جذب جوانان نخبه‌ای که در این مدت با قانون پارلمان آشنا شده‌اند به این پروفشن نوظهور در کشور سرمایه گذاری کند. و سرانجام دیروز بود که مشخص شد آقای علیرضا هاشمی دبیرکل محبوب و محبوس سازمان معلمان ایران از داخل زندان موفق شده است توجه معاون محترم وزیر آموزش و پرورش را به اهمیت و ضرورت آموزش قواعد تصمیم‌گیری گروهی به دانش‌آموزان کشور جلب کند. هرچند هر یک از این رویدادها کافی بود که یکشنبه را شیرین کند، اما علاوه بر این‌ها طی دیروز، رویدادهای با اهمیت دیگری نیز به ظهور رسید که - اگر فرصت شود - در این روزنوشت به آن‌ها هم خواهم پرداخت.

آدم خوش‌شانس
احتمالاَ می‌توان گفت آدم خوش‌شانس کسی است که استراتژیک فکر می‌کند. در نتیجه می‌تواند فرصت‌ها را تشخیص دهد و تهدید‌ها را نیز به فرصت تبدیل کند. با این همه،‌ اگر آغاز تدریس دستورنامه رابرت به شواری عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور را یک شانس تلقی کنیم، چه کسی خوش‌شانس بوده است؟ آقای عطاردیان؟ - پدر سه‌جانبه‌گرایی در ایران؟ - که از همان نخستین روز‌هایی که با قواعد دستورنامه رابرت آشنا شد دریافت که آموزش این قواعد پیش شرط موفقیت سه‌جانبه‌گرایی در کشور خواهد بود و - شاید به همین دلیل - از هیچ کوششی برای ترویج این قواعد دریغ نورزید؟ و با بردباری کوشید تا به مرور شرایط را برای توجه به اهمیت این قواعد فراهم سازد؟ یا آقای مهندس حمید رضا سیفی تا آنجا که من دریافته‌ام - یکی از پرشور‌ترین و پرانرژی‌ترین و بلند‌پرواز‌ترین اعضای این دوره هیأت مدیره کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران (کعاصکا)‌ که در همان برخوردهای اولیه با مربی دستورنامه دریافت که برای فائق آمدن بر از هم پاشیدگی و پراکندگی ساختارهای تولیدی در کشور - که گویا به هدف استراتژیک او بدل شده است - این قواعد فو‌ق‌العاده مورد نیاز هستند؟ در اینکه آقای مهندس عطاردیان و آقای مهندس سیفی استراتژیک فکر می‌کنند تردید نباید کرد. و قضاوت در مورد اینکه مربی پارلمانی چقدر خوش‌شانس است به عهده دیگران. به هر حال، بعد از دریافت فراخوان دهمین اجلاس شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور و آگاهی از اینکه بند اول دستورکار این اجلاس به «آموزش تشکل‌ها» اختصاص داده شده است، به طور جدی به این مسأله فکر کردم که درسم را با کدام یک از صدها قاعده‌ی دستورنامه رابرت شروع کنم که تمامشان جالب و جذاب و ناشناخته‌اند؟

تجربه عجیب: سکته ذهنی
وقتی، امروز صبح، تا اینجای روزنوشت جلو آمدم، برای تأمل در مورد قسمت‌های بعدی آن - طبق معمول - مشغول قدم زدن شدم. تصمیم داشتم در ادامه توضیح بدهم که چرا برای نخستین جلسه، قواعد و رویه‌های ناظر بر رعایت ظاهر بی‌طرف رئیس را انتخاب کرده‌ام.

بر اساس این قاعده، رئیس یک جلسه مجمع تصمیم‌گیری یک قاضی است و باید به عننوان یک قاضی بین موافقان و مخالفان پیشنهادهای مختلفی که در یک مجمع تصمیم‌گیری مطرح می‌شود کاملاَ ظاهر بی‌طرف خود را حفظ کند و جانب هیچ یک از موافقان یا مخالفان را نگیرد. وقتی رئیسان جلسات با این قواعد آشنا شوند تازه در آن صورت است که از عشق به ریاست دست می‌کشند و ترجیح می‌دهند به عنوان رهبر پوزیسیون یا اپوزیسیون در صحن باشند و اداره جلسه را به دست کسانی بسپارند که هم قواعد پیچیده‌ی اداره‌ جلسه را بدانند و هم در مورد پیشنهادهای مورد بحث نظری نداشته باشند. با این همه، از آنجا که حدس می‌زدم شاید رئیس جلسه، روش فعلی خودش برای اداره جلسه را با این قواعد عقلی و منطقی مقایسه کند و احساس ناخوشایندی بیابد، یک نسخه‌ی پرینت شده از ترجمه فارسی کتاب دستورنامه رابرت را صحافی کردم و به آقای مهندس سیفی رئیس شورای عالی هماهنگی هدیه دادم.

در جریان همین تأملات بود که واکنش اعضای شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور را، درست بعد از ختم صحبت هایم، به خاطر آوردم. و هرچه آن صحنه‌‌ها را بیشتر کاویدم بیشتر دجار این تردید شدم که آیا این قواعد نسبتاَ پیچیده واقعاَ به درد آقایان حاضر در آن مجمع می‌خورد یا نه؟

درست بعد از توضیح‌های من، ریاست جلسه بدون حتی یک کلمه تشکر از تلاش‌های من برای توضیح آن قواعدی که به نظر من بسیار مهم هستند، اداره جلسه به روش سابق خودش را، انگار با افتخار، ادامه داد و انگار نه انگار که چنان قواعدی از قرن‌ها قبل خلق شده باشد. وی از یکی از اعضای حاضر در مجمع خواست تا گزارش خودش در مورد کارهایی که قرار بود انجام دهد با مجمع در میان بگذارد. آن عضو هم بدون آنکه سند مکتوبی تهیه کرده باشد، نطق خود را آغاز کرد و در پایان گزارش خود تأکید کرد که من همچنان روی پیشنهاد هفته پیش خودم هستم و معتقدم که همان کاری را که من گفتم باید انجام بدهیم. اما پیشنهاد هفته‌ی قبلی این عضو محترم چه بوده است؟ آیا آن پیشنهاد یک پیشنهاد اصلی بوده که مطرح شده و رأی نیاورده است؟ در این صورت، پیشنهاد فعلی این عضو محترم، پیشنهاد «تجدید‌نظر» یک پیشنهاد اصلی است که در جلسه قبل مطرح شده اما رأی نیاورده است. در آن صورت آیا این عضو محترم، یک هفته بعد از ختم اجلاس قبلی آیا در این اجلاس می‌تواند دوباره پیشنهاد قبلی خودش را که یک بار مطرح شده و رأی نیاورده است دوباره مطرح کند؟ در این صورت رئیس جلسه باید پیشنهاد قبلی وی را بخواند و بگوید که این عضو می‌خواهد آن پیشنهاد را مورد تجدید نظر قرار دهد. اما، پیشنهاد تجدیدنظر شرایط ویژه‌ای دارد: اولاَ فقط کسانی می‌توانند تقاضا تجدید‌نظر در یک پیشنهاد را مطرح کنند که در جبهه‌ی برندگان رأی داده باشند، ثاناَ ققط در همان نشست یا در همان اجلاس حق دارند پیشنهاد تجدید نظر را مطرح کنند و نه در اجلاس بعدی. در نیتجه رئیس جلسه باید با توجه به این قواعد به عضو اعلام کند که به این دلایل پیشنهاد تجدید‌نظر شما اصلاَ خارج از دستور است و مجمع نمی‌تواند پیشنهاد شما را بپذیرد مگر آنکه اعضا با دوسوم آرای خود خواهان تعلیق قواعد شوند و اگر تعلیق قواعد تصویب شد، فقط در آن صورت است که مجمع می‌تواند پیشنهاد تجدید نظر شما را بپذیرد.

می‌دانستم که نه رئیس جلسه و نه هیچ کدام از اعضای حاضر در مجمع با این قواعد نسبتاَ پیشچیده آشنا نیستند. به همین دلیل، ساکت در صحن نشستم تا درون ذهن اعضای حاضر در مجمع را کالبد شکافی کنم و ببینم برای درمان این آشوب عظیمی که در اذهان ما جریان دارد، از کجا باید شروع کرد؟

در ادامه مجمع، رئیس جلسه، بدون آنکه تکلیف پیشنهادی را که عضو اول مطرح کرده بود، روشن کند، نوبت را به نفر دیگری داد که دست بلند کرده بود. به این ترتیب، به عضو قبلی بدترین اهانت روا شد و آن این بود که پیشنهاد مشخص او از سوی ریئس نادیده گرفته شد. اما نه آن عضو، نه سایر اعضا، و نه حتی رئیس جلسه، متوجه نشدند که چگونه «حق» یک عضو را لگد مال کردند، به این دلیل ساده که اصلاَ هیچ کدام از آنان با چنین حقی آشنا نیستند.

وقتی نفر دوم صحبت خود را شروع کرد با اشاره به عضو قبلی گفت: من هم با آن پیشنهاد موافقم و شروع کرد به توضیح اینکه اگر ما طبق آن پیشنهاد عمل کنیم چه خواهد شد. به استناد همان توضیح‌هایی که دادم، صحبت‌های این عضو در مورد آن پیشنهاد خارج از دستور است. اما،‌ رئیس جلسه به جای آنکه اخطار دستور بدهد و عضو را راهنمایی کند که به این دلیل آن پیشنهاد خارج از دستور بوده است، ساکت نشست تا این عضو هم یک نطق کامل در حمایت از پیشنهاد عضو قبلی ارایه کرد. اما رئیس جلسه باز هم با خونسردی به صحبت‌های این عضو محترم گوش کرد و، بعد هم انگار که نه انگار که پیشنهادی مطرح شده است.

جالب اینکه، عضو دوم هم، که پیشنهادش از سوی رئیس نادیده گرفته شد،‌ اصلاَ ناراحت هم نشد، چون انگار متوجه نمی‌شد که دارد یک پیشنهاد مطرح می‌کند اما نه رئیس و نه سایر اعضا به پیشنهاد او کم‌ترین توجهی ندارند. از این توهین سخت‌تر هم در یک مجمع می‌توان تصور کرد؟

حیرت‌انگیزتر اینکه عضو دوم، بعد از حمایت از پیشنهاد به دیوار خورده عضو قبلی، در ادامه نطق خود، شروع کرد به انتقاد از اینکه چرا فلان کس به نمایندگی از سوی فلان سازمان در شورای عالی هماهنگی پذیرفته شده است؟ رئیس جلسه، صحبت او را قطع کرد و توضیح داد که هر دو نفر آنان از سوی آن سازمان معرفی نامه آورده‌اند؟ و عضو دوم با حق به جانبگی کامل جواب داد: بی‌خود معرفی نامه‌ آورده‌اند؟ کی به آنان معرفی نامه‌ داده است؟

این یک امر طبیعی است که اعضای یک کنوانسیون،‌ حق داشته باشند در ابتدای کنوانسیون، اعتبار‌نامه‌های نمایندگان سایر شعب یا سایر سازمان‌های عضو را زیر سؤال ببرند. در نتیجه، تمام اسناد و مدارک مربوط به آن نماینده از سوی کل نمایندگان نمایندگان شعب یک سازمان رسیدگی می‌شود و کل نمایندگان هستند که تعیین می‌کنند اعتبار‌نامه‌ی تک تک اعضای هر کنوانسیون معتبر است یا نه؟ اما تمام این رویه‌ها قبل از شروع اجندا باید صورت گرفته باشد و نه در وسط جلسه تصمیم‌گیری. به علاوه، مگر این شورای عالی هماهنگی قرار است یک کنوانسیون باشد؟ در این صورت چرا هم نماینده‌ی سازمان‌ها در سطح ایران و هم نماینده‌ی همان سازمان در سطح استان تهران در این شورا حضور یافته‌اند؟ مگر نماینده سازمان در سطح ایران، آن سازمان را در سطح تهران هم نمایندگی نمی‌کند؟ پس چرا باید همزمان هم نماینده تهران و هم نماینده ایران سازمان‌ها در این شورا شرکت کنند؟

احتمالاَ پاسخ این سؤال برمی‌گردد به اینکه هدف اصلی از تشکیل این شورا چه بوده است؟ تا آنجا که من دریافته‌ام،‌ گویا هدف اصلی از تشکیل این شورا این بوده است که نیروهای هرچه بیشتری از طرحی حمایت کنند که از مدت‌ها پیش به مجلس شورای اسلامی داده شده است و بر اساس آن از مجلس شواری اسلامی خواسته شده تا در قانون یا اساسنامه سازمان تأمین اجتماعی اصلاحی صورت بگیرد و یک «شورای عالی سازمان تأمین اجتماعی» - که به صورت سه‌جانبه تشکیل خواهد شد - به عنوان رکن اصلی تصمیم‌گیری در سازمان تأمین اجتماعی به وجود بیاید. بسیار خوب، اما آیا حتی اگر چنان شورایی در سازمان تأمین اجتماعی شکل بگیرد، مشکلات سازمان تأمین اجتماعی حل خواهد شد،؟ یا وجود شورایی که اعضای آن - مثل سایر شوراهایی که در کشور تشکیل شده است و الفبای تصمیم‌گیری گروهی را هم بلد نسیتند - قوز بالا قوز نخواهد بود و مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی، برای جلوگیری از سقوط احتمالی آن سازمان - اگر سال‌ها قبل این سازمان سقوط نکرده باشد! - کاری جز منحل کردن شورای عالی نخواهد یافت؟ به علاوه، برای جمع کردن امضاهای بیشتر برای لابی‌کردن در مجلس به تشکیل شورای عالی هماهنگی چه نیازی بوده‌ است؟

تأمین اجتماعی: یک پروفشن
از همه این‌ها مهم‌تر، اساساَ در کشورهای پیشرفته‌ای که سازمان تأمین اجتماعی درست می‌کنند، کارکنان آن سازمان‌ها خودشان را «پروفشن‌» می‌دانند. اعضای پروفشن‌ها در قبال مشتریان خود یک وظیقه‌ی «فیودی‌شیری» (Fiduciary) دارند که بر اساس آن «قانوناَ» مکلفند منافع مشتریان خودشان را در اولویت قرار دهند و اموال مشتریان خودشان را که نزد آنان به امانت گذاشته شده است به نحوی اداره کنند که بهترین منافع آنان تأمین شود. اعضای پروفشن تأمین اجتماعی کد اتیکز دارند و این کد ایتکز به شیوه‌ای دموکراتیک و طبپق قانون عرفی پارلمان، از سوی تمام اعضای پروفشن تأمین اجتماعی هر کشور به تصویب می‌رسد و تمام اعضای پروفشن تأمین اجتماعی مکلف‌اند تمام مفاد کد اتیکز خود را رعایت کنند و هر عضوی که کد اتیکز پروفشن را رعایت نکند از سوی سایر اعضا افشا شده و بعد از بررسی تخلفات او ممکن است حتی برای همیشه از پروفشن تأمین اجتماعی اخراج ‌شود. در چنان صورتی است که هیچ مقامی نمی‌تواند یک ریال از اموال سازمان تأمین اجماعی را هر طور که دلش خواست هزینه کند. بسیار خوب. اما آیا طرح این مسائل در ایران امروز بی‌ربط نیست؟

معمولاَ وقتی در برابر سیلاب چنین سؤالاتی قرار می‌گیرد می‌کوشم وضعیت و یا کاری را که در دست دارم تغییر دهم. به همین دلیل، تصیم گرفتم از مجمع شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور خارج شوم تا شاید این سؤال‌های مأیوس کننده دست از سرم بردارند. برخاستم. از پشت صندلی اعضای ردیف بالای اتاق کنفرانس خودم را به رئیس جلسه رساندم و زیرگوشی با وی خداحفظی کردم. مهندس عطاردیان کنار او روی صندلی نشسته بود. به او نزدیک شدم تا صورتش را ببوشم. زیرگوشی زمزمه کردم: مأیوس کننده است. اما آقای عطاردیان لخند زد و زمزمه کرد: درست می‌شود. پاسخ خودم به این وضعیت‌ها کاربردی‌تر است: درست بشود یا نشود، ما وظیفه داریم آنچه را که درست می‌دانیم انجام دهیم. تا امروز صبح‌ هم که داشتم روزنوشت دیروز - یکشنبه با شکوه کادرها - را می‌نوشتم از موفقیت به دست آمده سرشار از خوشحالی بودم. اما در جریان نوشتن همین روزنوشت بودم که همان صحنه‌ها را - این بار از زاویه‌ای دیگر مورد بررسی قرار دادم:‌ اگر اعضای شورای عالی هماهنگی نخواهند این قواعد را یاد بگیرند و طبق آن‌ها عمل کنند، چی؟

این بار تصور کردم که اعضای شورای عالی هماهنگی، به جای آنکه از مباحث مطرح شده و نکات‌ آموخته شده خوشحال شده باشند، پکر و دلخور شدند. انگار یک نفر آینه‌ای جلوی آنان گرفته و به آنان گفته باشد که تصویر بی‌سوادی و بی‌دانشی خودتان را در این آینه ببینید. و آنان ناگهان دریافته‌اند که بعد از سال‌ها فعالیت انجمنی هنوز یاد نگرفته بودند که اگر رأی موافق و مخالف یک پیشنهاد برابر باشد آن پیشنهاد رد شده است. یا رئیس یک جلسه هنوز نمی‌داند که به عنوان رئیس باید ظاهر بی طرف خود را حفظ کند و برای باید از حق دادن پیشنهاد شرکت در مذاکرت صرف‌نظر کند و هنگام رأی‌گیری علنی، وقتی اختلاف رأی بیش از یکی است، اصلاَ فایده‌ای ندارد که رأی بدهد یا ندهد. این قواعد آنقدر منصفانه است و رعایت آن‌ها آنقدر مهم و مفید است که هرکس با آن‌ها آشنا شود باید با تمام وجود از آن‌ها استقبال کند. اما در پایان کارگاه بیست دقیقه‌ای من به جای آنکه اعضای حاضر به شوق بیایند و تشکر کنند،‌ همه انگار پکر و دمغ بودند. چرا؟

در ادامه تأملات امروز صبح به این نتیجه رسیدم که حق با آقای عطاردیان است. این آقایان هر یک خودشان را در عرصه مدیریت و بنگاه داری افراد موفق و توانمندی تصور می‌کنند. حالا یک نفر از در وارد شود و در عرص بیست دقیقه به آنان نشان بدهد که الفبای جلسه‌بازی را هم بلد نیستند. در نتیجه، واکنش آنان تشکر و اشتیاق به یاد‌گیری نبود - یا من اینطور احساس می‌ردم. بلکه واکنش آنان دفعی بود: ای بابا، این‌ها همه اداست. و برای توجیه این واکنش خود به دلایل عجیب تری متوسل می‌شدند: مشکلت این مملکت ندانستن این قواعد نیست، مشکل مملکت این است که . . . (و هزار ما شاء‌الله تا دلتان بخواهد دلیل می‌شود جور کرد.)

سیلاب یأس
در پی حاکم شدن این فضا بر جهان خیالی‌ام بسیاری از ‌صحنه‌های مأیوس کننده سال‌های اخیر نیز سیلاب‌وار در ذهنم روشن می‌شدند که انگار همه دارای یک «تگ» یا «برچسب» مشترک هستند: یأس.

طبق معمول تمام کارگاه‌هایی را که در طول چهار سال اخیر در دفتر برگزار شده است مرور می‌کردم: تمام آنان تقریباَ با این هدف شروع می‌شود که افراد این قواعد را بیاموزند و بر اساس همان قواعد یک گروه، یا مؤسسه یا یک انجمن برای ترویج و آموزش همین قواعد ایجاد کنند. اما در جریان برگزاری این کارگاه‌ها، ریزش‌ها ادامه می‌یابد تا یک نفر باقی می‌ماند. به او می‌گویم: من حاضرم با تو یک نفر هم یک انجمن درست کنیم. او هم قول می‌دهد. اما همان یک نفر هم بعد از مدتی ماجرا را رها می‌کند. چرا؟

برای یاقتن پاسخ این «چرا؟» تمام خاطرات تمام افرادی را که از اول تا امروز در این کارگاه‌ها شرکت کرده‌اند و من تمام رفتار آنان را ثبت کرده‌ام، مرور می‌کنم. هیچ یک از آنان نمره قبولی نمی‌گیرند. همین نتیجه‌گیری مأیوس کننده است که سبب شد بار دیگر به این نتیجه برسم که مردم خاورمیانه علاقه‌ای به اینکه بر اساس قواعد و اصول انتزاعی که «قانون» نامیده می‌شود رفتار کنند ندارند و مأیوس‌تر و مأیوس‌تر می‌شدم - این هم درست بعد از شروع کردن روزنوشتی که عنوان آن این بود: روز با شکوه کادرها. و این روزنوشت را به خصوص با این نیت شروع کردم که همین امروز آن را در وب سایت کادرها دات کام منتشر کنم.

در جریان همین تأملات بود که ناهارم را گرم کردم و خوردم و بعد از ناهار دچار خواب آلودگی شدم و به رغم تصمیم این روز‌ها که هرگاه دچار خواب آلودگی می‌شرم برمی‌خیزم و حسابی قدم می‌زنم تا خواب‌الودگی بر طرف شود، امروز ظهر که بسیار مأیوس شده بودم نتوانستم در برابر خواب‌آلودگی مقاومت کنم و تسلیم شدم و ساعت‌ها خودم را رها کردم تا بخوابم. و در خواب هم این یأس عجیب دست از سرم برنمی‌داشت و یکی از تحقیرآمیز‌ترین و عجیب‌ترین خواب‌های عمرم به سراغم آمد.

خواب عجیب
در جریان خوب نیم‌روزی و در عالم خیال متوجه شدم چهار نفر از همکلاسی‌های دوران دبیرستان که - اتفاقاَ بر خلاف فیروز شهرزاد و منصور الوکی که بهترین دوستان دوران دبیرستان من بودند و هر دو نیز فوت شده‌اند و همیشه به یاد آنان هستم - خیلی کم به آنان فکر می‌کردم به مهمانی من آمده‌ بودند و ناهار هم نخورده بودند و قرار بود من در منزل پدری از آنان پذیرائی کنم: از آن جای خواب به بعد من با صحنه‌های عجیب و غریب و سورئالیستی مواجه می‌شدم که همه یک مضمون داشتند: فقر و نداری مطلق به نحوی که قادر نیستم از مهمانان خود پذیراتی کنم و به همین خاطر از همه طرف سرزنش می‌شوم که تو چقدر بی‌غیرت و بی‌عرضه هستی که نمی‌توانی آنقدر برای خودت درآمد کسب کنی که دست کم از این مهمانان دوران دبیرستان خودت با آبروداری پذیرایی کنی. و علت این همه فقر؟ واقع بین نیستی و نمی‌خواهی درک کنی که این قواعد دستورنامه رابرت که عمرت را صرفش می‌کنی مفت هم گران است! خدا می‌داند در عالم خواب چقدر تحقیر شدم و جقدر درد کشیدم و چقدر از اینکه عمرم را دنبال توهم دویده‌ام سرخورده شدم.

خوشبختانه‌ صدای تلفن از کابوس نیمروزی نجاتم داد. بلند شدم. کسی شماره تلفن دبیرخانه کعاصکا را می‌خواست. به او دادم. می‌توانستم از بستر بلند شوم و به کارم بپردازم. اما خودم را رها کردم و دوباره به بستر رفتم و خودم را تسلیم این وضعیت عجیب کردم. به ادامه روزنوشت اندیشیدم. به این نتیجه رسیدم که از ادامه آن صرف‌نظر کنم. با این روحیه دیگر ادامه دادن رویکرد «روز با شکوه کادرها» ممکن نبود.

در جریان همین تأملات بود که خانم بهار مختاری که یکی از دواطلبان شرکت در کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت است زنگ زد و سراغ تاریخ شروع کارگاه جدید را گرفت. راستش نشانی ایمیل او و یکی دو سه نفر دیگری که منتظر شروع کارگاه جدید هستند تا در آن شرکت کنند در جریان روزآمدسازی نرم‌افزار ویندوز از دست رفته است. برایش توضیح دادم و دوباره شماره تلفن و نشانی ایمیل او را گرفتم تا اگر کارگاه جدید خواست شروع شود او را هم خبر کنم. می‌خواهد همراه با یکی از دوستانش در کارگاه شرکت کند.

حتی صف مشتاقان برای شرکت در کارگاه را هم از منظر دیگری نگاه می‌کردم: دیگر حوصله ندارم دنبال این و آن بدوم که بیایند پای منبرم و به روضه‌هایم گوش کنند.

فقط وقتی به این نتیجه رسیدم که به جای ادامه رویکرد «روز با شکوه کادرها» طبق معمول به نقل همین خاظرات تلخ خود بپردازم توانستم خودم را قانع کنم که به سرکارم برگردم و برگشتم. و حالا نیز به کارم ادامه می‌دهم. اما تجربه عظیمی بود.

ادامه ماجرا به شکل دیگر
همیشه وقتی قرار نیست و تصمیم ندارم رونوشت را برای انتشار در وب سایت کادرها دات کام بنویسم، خیلی راحت‌تر شلنگ تخته می‌اندازم. در حالیکه وقتی تصمیم می‌گیرم آن را برای انتشار بنویسم خیلی از من وقت و انرژی می‌گیرد. حالا هم نکاتی را که قرار بود برای انتشار در وب سایت به آن‌ها بپردازم با این تصمیم که قطعاَ این روزنوشت به این صورت و این روز‌ها در کادرها دات کام منتشر نمی‌شود یادداشت می‌کنم.

همانطور گه گفتم، دیروز سه حادثه مهم را تجربه کردم: برگزاری نخستین کارگاه آموزشی را در شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور. خبر این دستاورد را درست بعد از آمدن از کارگاه به دفتر تنظیم کردم و در وب سایت کادرها دات کام بارگذاشتم. آن را عیناَ نقل می‌کنم:

عکس از وب سایت شاکا
آموزش دستور نامه رابرت به شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور

ویرایش اول: ۸ آذر ۱۳۹۴
يكشنبه 29 نوامبر 2015 بوسيله‌ى گروه نويسندگان

به پیشنهاد آقای مهندس حمید رضا سیفی عضو هیأت مدیره کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران (کعاصکا) و ریاست محترم شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور، و با موافقت و استقبال اعضای محترم این شورا، مربی دستورنامه رابرت در بیست دقیقه اول هر یک از نشست‌های عادی و علنی این شورا مبرم‌ترین و پرمصرف‌ترین قواعد پیش‌گزیده‌ی اداره مجامع تصمیم‌گیری را ـ که در کتاب دستورنامه رابرت مدون و مکتوب شده است - توضیح می‌دهد.

خاطر نشان می‌کند نمایندگانی از کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران و استان تهران، اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی ایران و استان تهران، اتاق تعاون ایران و استان تهران، اتاق اصناف ایران و استان تهران‌، کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگری ایران و استان تهران، کانون عالی شوراهای اسلامی کار ایران و استان تهران، مجمع عالی نمایندگان کارگری ایران و استان تهران، کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگری بازنشسته و مستمری بگیر ایران، کانون مرکزی بازنشستگان تأمین اجتماعی و کانون بازنشستگان شهرستان تهران همراه با ده نفر از مشاوران گوناگون به این نشست‌ها دعوت می‌شوند.

هدف از آموزش این قواعد این است که بعد از آشنایی اعضا با مجموعه‌ای از مبرم‌ترین و بنیادی‌ترین و پرمصرف‌ترین قواعد پیش‌گزیده اداره مجامع تصمیم‌گیری، در آینده. نشست‌های این شورا - در صورتی که تصویب شد - طبق قانون عرفی پارلمانی اداره شود. انتظار می‌رود اعضای این شورا بتوانند این قواعد را به مرور و به تدریج به تشکل‌های متبوع خود نیز منتقل کنند.

با عنایت به ضرورت و اهمیت آشنایی اعضای تمام مجامع و شوراهای تصمیم‌گیری با این قواعد، در این صفحه، خلاصه‌ی قواعدی که در هر جلسه‌ی این شورا آموزش داده می‌شود، نقل خواهد شد. به این ترتیب، این صفحه،‌ هر هفته روزآمد می‌شود.

درس‌ اول: قواعد ناظر بر اصل رعایت ظاهر بی‌طرف رئیس جلسه

در دهمین اجلاس شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور که رأس ساعت ۱۷ روز یکشنبه ۸ آذر ماه ۱۳۹۴ به ریاست آقای حمید رضا سیفی دعوت به دستور شد، مربی پارلمانی نخستین درس خود را که قواعد ناظر بر اصل رعایت ظاهر بی‌طرف رئیس جلسه بود،‌ اریه داد. بر اساس این اصل، رئیس جلسه باید به عنوان قاضی ، ظاهر بی‌طرف خود را حفظ کند و برای تحقق این اصل باید از حق خود برای دادن پیشنهاد، شرکت در مذاکرات و دادن رأی علنی صرف نظر کند.

البته، این اصل به این معنا نیست که رئیس جلسه حق دادن رأی یا شرکت در مذاگره و دادن رأی در شرایطی که یک رأی تعیین کننده خواهد شد ندارد، بلکه باید به صورت داوطلبانه از این حق صرف نظر کند و اگر شرکت در مذاکرات و دادن پیشنهاد برای او اهمیت داشت،‌ در آن صورت باید به صورت موقت کرسی ریاست را ترک کند و به صحن بیاید و نایب رئیس و یا یک عضو دیگر را با موافقت مجمع به صورت رئیس موقت جای خود بگمارد.

بدیهی است که همین اصول و قواعد ساده نیز تبصره‌ها و توضیح‌هایی نیاز دارد که مربی دستورنامه به صورت مفصل برای حاضران در صحن توضیح داد.

در جریان نخستین جلسه آموزش دستورنامه رابرت، به صورت حاشیه‌ای به قواعد دیگری نیز اشاره شد. برخی از آن‌ها:
انواع مجامع تصمیم‌گیری که در آن‌ها هم قانون عرفی پارلمان کاربرد دارد
اینکه مجامع تصمیم‌گیری محل تبلور اراده‌های اعضای است و نه محل رأی‌گیری در مورد عقاید آنان.
فرق بین پرزیدنت، چیرمن و چیر
تعریف حقوق پارلمانی به مثابه یک زیرحوزه از دانش و فلسفه حقوق
توضیح شرایط مجامع تصمیم‌گیری
توضیح اصطلاح تساوی‌سازی و تساوی‌شکنی
بعضی از شرایط تصویب یک پیشنهاد

پشت صحنه‌ی ماجرا
طبیعی است گزارشی که از آن نشست برای جاگذاری در وب سایت کادرها دات کام نوشتم با آنچه که در واقع امر در آن نشست رخ داد فرق دارد. آنچه که در واقع امر رخ داد و می‌دهد، از نظر فلسفی غیرقابل توصیف است و ما فقط می‌توانیم روایت‌هایی از آن را بگیریم و دریابیم و بیان کنیم. روایت دیگری از آن نشست را می‌توانم این طور بیان کنم:

وقتی آقای مهندس سیفی رئیس جلسه از من خواست درسم را شروع کنم، برخاستم و با چکش ریاست، که همراه خود برده بودم، ضربه‌ای روی تخته زیرچکش زدم و اعلام کردم:‌ جلسه دعوت به دستور می‌شود!

در ادامه توضیح دادم که قرار است در آغاز این نشست‌ها به مرور مجموعه‌ای از مبرم‌ترین، پرمصرف‌ترین و مهم‌ترین قواعد بازی را توضیح بدهم و بعد از آن اگر جمع موافقت کرد، بازی در چارچوب این قواعد را شروع می‌کنیم تا به مرور این قواعد را تمرین کنیم و یادبگیریم. بعد، قواعد ناظر بر اصل حفظ ظاهر بی‌طرف را مطرح کردم و به این ترتیب سیلابی از ایده‌هایی که تقریباَ تمامش برای آن جمع نو بود بر ذهن‌ آنان جاری ساختم! (عجب جمله‌ای شد).

خلاصه نکاتی که در آن جلسه مطرح کردم در خبر کادرها دات کام آورده‌ام. این حرف‌ها برای کسانی که این روزنوشت‌ها را دنبال کرده‌ باشند هیچ نکته جدیدی ندارد. به همین دلیل به چند واکنش حاشیه‌ای اعضا می‌پردازم و سراغ مطالب دیگر می‌روم.

در جریان بحث‌ها بود که آقایی به نام جعفری که به نمایندگی از اتاق تهران در جلسه حضور می‌یابد پرسید: طبق آموزه‌های دینی، دیگران فقط باید مشورت بدهند اما رئیس است که حق دارد این مشورت‌ها را بپذیرد یا نپذیرد. وی، به این ترتیب، این اصل را که رئیس جلسه هم به اندازه سایر اعضا حق دارد زیر سؤال برد. من حدس زدم دارد با بعضی از اعضایی که گرایش‌های خاصی دارند می‌کند. از او پرسیدم: آیا سؤالش جدی است؟ با جدیت گفت بله. من گفتم: راستش، سؤال شما خارج از دستور است و رئیس جلسه می‌تواند مانع از طرح آن شود. اما چون من قواعد مربوط به در دستور بودن یا نبودن انواع پیشنهدها را درس نداده‌ام نمی‌خواهم سؤال شما را آوت آو اوردر اعلام کنم. در نتیجه از مجمع تقاضا می‌کنم اگر کسی مایل است به سؤال شما جواب بدهد.

بعد از مجمع پرسیدم:‌ کسی مایل هست به این سؤال عضو محترم جواب بدهد؟ آقای یاراحمدی دست بند کرد. اجازه دادم. اما او هم با لحن دوستانه‌ای از آقای جعفری خواست تا سؤال خود را پس بگیرد تا بحث ادامه بیابد. حدس زدم آقای یاراحمدی‌ هم حدس می‌زند که گویا آقای جعفر دارد شوخی می‌کند. با این همه وقتی من رشته کلام را دوباره به دست گرفتم، بدون اشاره به سؤال آقای جعفر به اختصار توضیح دادم: به هر حال در جاهایی که شرع و شارع حکمی صادر نکرده‌اند و منطقه‌الفراغ حساب می‌شود و مردم حق دارند در آن عرصه‌ها طبق عقیده خودش رفتار کنند می‌شود طبق این قواعد تصمیم گرفت و عمل کرد.

به خاطر داشته باشم که در جلسه بعد این نکته را برای مجمع روشن کنم که حتی اگر یک مجمع تمام اختیارات خودشان را به فردی که به او اعتماد دارند وابگذارند کاری غیردموکراتیک نکرده‌اند و به خودشان مربوط می‌شود. در نتیجه مؤمنان هم می‌توانند طبق این قواعد بسیاری از حقوق پارلمانی خودشان را به رهبران خودشان تفویض کنند که به حقانیت آنان برای رهبری ایمان دارند.

در جریان همین گفتگو‌ها بود که یکی از اعضایی که به نظرم از سوی تشکل‌های بازنشستگی در مجمع حضور داشت از من پرسید که این قواعد در کدام گردهمایی‌هایی کار برد دارد؟ اما قبل از اینکه من جواب بدهم همان آقای جعفری که کنارش نشسته بود - طبق معمول این نشست‌ها - شروع کرد به جواب دادن. من او را مؤدبانه متوقف کردم و از او پرسیدم: این آقا از رئیس جلسه این سؤال را مطرح کرد نه از شما. بعد از کسی که سؤال کرده بود پرسیدم: مایلیید این آقا جواب شما را بدهد؟ او هم با صراحت گفت: بهتر است شما جواب بدهدید! و من هم شروع کردم به جواب دادن.

حواشی دیکر
یکی دیگر از نکات جالب نخستین جلسه آموزشی این بود که آقایی به نام عبدیان هم در جلسه حضور یافته بود که آقای جعفری در موردش توضیح داد که ایشان مدیرکل تشکل‌های اتاق بازرگانی (تهران یا ایران)‌ است. وی - اگر درست شنیده باشم - در سمت‌هایی در حد معاون وزیر هم در وزارت بازرگانی خدمت کرده و آدم اهل فکر و با سوادی به نظر می‌رسید و در طول نطق من با هشیاری مطالب را دنبال می‌کرد. می‌توانم حدس بزنم این آدم به سرپل دستورنامه رابرت در اتاق بازرگانی تهران بدل خواهد شد و من باید منتظر باشم - اگر در شورای هماهنگی موفق عمل کنم - به زودی از طرف اتاق بازرکانی نیز به سراغم بیایند.

ادای سهم کعاصکا
البته، سال گذشته آقایی به اسم حدادیان رسماَ از من دعوت کرد که برای ترویج این قواعد با مؤسسه آنان همکاری کنم و این قواعد را با پتنت مؤسسه آنان به اتاق بازرگانی معرفی کنم و پول خوبی هم بگیرم. آن روز‌ها من خیلی به گرفتن پول فکر نمی‌کردم. به علاوه علاقه داشتم ترویج این قواعد در میان سایر تشکل‌ها از کانال کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران باشد که بنیان‌گذارش آدم خوش‌فکری مثل مهندس عطاردیان است. حالا خوشحالم که سرانجام این اتفاق افتاد و معرفی قواعد دستورنامه به تشکل‌های صنفی کشور به همیت کعاصکا شروع شد. حالا اگر هم به اتاق بازرگانی بروم، این کار به عنوان ادای سهم کعاصکا تلقی خواهد شد و پتنت و پیشکسوتی این قضیه را باید به حساب کعاصکا نوشت.

جراحی ذهن
بعد از ختم کارگاه من چند دقیقه‌ای در مجمع نشستم و به ادامه مجمع توجه کردم: انصافاَ دلم سوخت. فکر کردم اصطلاح «گنگ‌های لال‌باز» برای اعضای این شورا - و تمام مجامع و شوراهای دیگری که در ایران امروز برگزار می‌شود اصطلاح بسیار مناسبی است و کاری که من قرار است و دارم انجام می‌دهد به معنای درست کلمه یک جراحی ذهن است.:‌ طی این جراحی من تمام آشوب ذهنی را باید جراحی کنم و به جای آن سیستم عامل «قانون» را نصب کنم. آن هم نه طی یک روز و دو روز، بلکه طی چندین و چند ماه و یا چند سال حتی.

گارگاه عسلویه
دیروز خانم نسیم‌پور زنگ زد و خبر داد که سمینار دو روزه در شرکت پالایش گاز پارسیان برای روز سه‌شنبه و چهارشنبه ۲۳ و ۲۴ آذر قطعی شده است. من از او تشکر کردم و سراغ علت‌یابی و گله از این تأخیر و جواب ندادن به تلفن‌هایم نرفتم. در عوض تأکید کردم که خوب است این سیمنارها را به سایر مشتریان خود نیز معرفی کند. برایم توضیح داد که این کار را دارد انجام می‌دهد. خوشحال و کنجکاو شدم و پرسیدم: این کار را چگونه انجام می‌دهید؟ برایم توضیح داد همان شرح حالی که خودتان برایم فرستاده‌اید، همراه با چیزهایی که خودم به آن اضافه کرده‌ام دارم برای مشتریان ارسال می‌کنم و مشغولم. خوشحال شدم. بعد پرسیدم: خودتان از چه طریقی با من آشنا شدید؟ توضیح داد: از طریق آقای حلاج. بعد در توضیح بیشتر گفت: آقای حلاج برای شرکت‌های پالایش گاز سمینار برگزار می‌کند و اوست که در وواقع این قواعد را برای مدیران شرکت‌ها توضیح می‌دهد و آنان علاقه‌مند می‌شوند که چنین کارگاه‌هایی برگزار شود.

وزارت آموزش و پرورش
از همان روز‌هایی اولی که بچه‌های سازمان معلمان ایران در دفتر کادرها با این قواعد آشنا شدند آقای علیرضا هاشمی دبیرکل این سازمان به من توصیه می‌کرد که آموزش این قواعد را به وزارتخانه آموزش و پرورش طی طرحی پیشنهاد بدهم. پاسخم این بود که من هنوز به اندازه کافی با این قواعد آشنا نیستم. به علاوه، حتی اگر چنین طرحی تصویب شود چه باید بکنم؟ وظیفه فعلی من این است که مربی خوب و کارآمد و پروفشنال تربیت کنم و آنان هستند که باید نسل‌های بعدی را تربیت کنند و به این ترتیب این ایده‌ها در جامعه نشت کند و به ذهن دانش‌آموزان برسد.

در واقع بحثم این بود که فعلاَ از دست وزارتخانه آموزش و پررش کار زیادی ساخته نیست. به علاوه، من قبل از آنکه دکتر فانی وزیر شود در یک نشست دو سه ساعته این قواعد را برای وی توضیح داده‌ام و هر از گاهی به ایمیل او مطلبی ارسال کرده‌ام. اما واکنشی نسان نداده است. فکر می‌کنم سر وزارتخانه آنقدر از کارهای روزمره شلوغ است که نمی‌تواند به مسائل دراز مدت بپردازد.

به رغم این سوابق، چند روز پیش (فکر می‌کنم سه‌شنبه هفته گذشته)‌ بود که آقای علیرضا هاشمی دبیرکل محبوس سازمان معلمان ایران از داخل زندان اوین با من تماس گرفت و گفت که وی با آقای دکتر کفاش معاون وزیر صحبت کره است تا او با من در مورد نحوه‌ی آموزش این قواعد در آموزش و پرورش صحبت داشته باشد. دیگر نمی‌شد با آقای هاشمی وارد بحث شد که این کار بی‌فایده است. قبول کردم و فردا به دفتر دکتر کفاش زنگ زدم. تا آنجا که به خاطرم مانده قرار شد آقای عمادی رئیس دفتر ایشان وقتی بگیرد و به من اطلاع بدهد. به همین خاطر من به او زنگ نزدم تا ببینم که آیا آقای دکتر کفاش پیگیر قضیه هست یا نه؟

با این همه دیروز خودم با دفتر دکتر کفاش تماس گرفتم. به این دلیل که طی چند روز گذشته مدت‌ها در دفتر نبودم که پاسخگوی تلفن‌ها باشم. به تلفن همراه من نیز اطمینانی نیست: یا صدای آن را نمی‌شنوم، با خاموش است و در هر حال به تماس‌های بی‌جواب نیز جواب نمی‌دهم.

خوب شد تماس گرفتم. آقای عمادی گفت که دکتر دنبال قضیه بوده است و برای من وقت هم تعیین کرده است و به من هم زنگ زده اما من را نیافته است. خوب. برایم مشخص شد که آقای هاشمی توانسته توجه دکتر کفاش را به اهمیت قضیه به خوبی جلب کند و بخش مهمی از جاده پا خورده است. با این همه، آقای عمادی گفت که خودش امروز (دوشنبه) عازم مشهد است و شنبه بر می‌گردد. اما قول داد به جانشین خودش قضیه را تعریف کند و از دکتر وقت بگیرد و من را خبر کند. به این ترتیب من تصمیم دارم که حتماَ به دیدار دکتر کفاش بروم و به خصوص نظرم این است که استفاده از این قواعد باید از عالی‌ترین سطح در وزارت‌خانه شروع شود و به بدنه نشت کند. این بهترین راهکار است و حتی اگر من صلاحیت حضور در جلسات وزارتخانه را ندارم یا نداشته باشم می‌توانند کسانی را برای آموزش این قواعد به دفتر بفرستند یا کارگاهی برای آنان برگزار کنند. فقط بعد از آشنایی مقامات تصمیم‌گیر با این قواعد است که صلاحیت می‌یابند تا در مورد برنامه‌های درسی و روش تدریس این قواعد داوری و ارزیابی کنند. در عین حال روی این موضع خود تعصب ندارم و برای هر نوع مذاکره‌ای آماده‌ام.

همیجا بگویم وقتی با آقای آزاداکان - یکی از اعضای سازمان معلمان ایران در مورد دعوت از آقای نازپرور مشاور ساخت و ساز صحبت می‌کردم از او خواهش کردم با خانم آقای هاشمی صحبت کند و دریابد که آیا کتاب دستورنامه رابرت را به دفتر زندان تحویل داده است یا نه؟

همسر آقای هاشمی که نخستین رئیس پلیس زن ایران بوده و الان بازنشسته است،‌ کتاب دستورنامه را به این دلیل که دفتر زندان رسید دریافت نمی‌داده است، تحویل نداده است. من،‌ چند روز پیش که خانم نقی‌ئی، قائم‌مقام دبیرکل سازمان معلمان ایران را دیدم، کتاب را به دادم و از او خواستم به دست خانم آقای هاشمی برساند و از بخواهد نگران گم شدن کتاب نباشد و آن را به دفتر زندان تحویل دهد.رسید هم ندادند مهم نیست. حتی اگر کم شود، پول نیست که، کتاب است. هرکس آن را بیابد می‌خواند و ما باید خوشحال باشیم که این کتاب خوانده می‌شود.هنوز نمی‌دانم همسر آقای هاشمی سرانجام کتاب را به دفتر زندان تحویل داده است یا نه؟ و آیا آقای هاشمی کتاب را تحویل گرفته است یا نه؟

انجمن ساختمان
اگر ماجراهای ساختمان محل استقرار دفتر کادرها به جنبش کادرها ارتباطی نمی‌یافت ماجراهای آن را در این روزنوشت‌ها نقل نمی‌کردم. اما به دلایل مختلف ارتباط دارد: از جمله به این دلیل که ساکنان یک ساختمان چند طبقه چه بخواهند و چه نخواهند یک شخصیت حقوقی تشکیل داده‌اند که در مورد مشاعات ساختمان باید به مثابه یک گروه تصمیم‌ بگیرند. در واقع آنان عضو یک انجمن هستند که البته نسبت به حقوق و تکالیف خود در قبال این انجمن آگاهی کافی ندارند.

اتفاقاَ این انجمن یک شرکت حقوقی است و اعضا داخل این انجمن درگیر مسائل اقتصادی هم می‌شوند و حسابدار و خزانه‌دار و چیزهای دیگر هم می‌خواهند. نیز به خصوص وقتی پای شهرک‌هایی که در آن‌ها چند صد خانوار زندگی می‌کنند، مطرح شود که قضیه بسیار پیچیده‌تر خواهد شد.

به خاطر همین مسائل است که مایلم تجربه‌های خودم در مورد جریان ساخت و ساز این ساختمان را از این زاویه روایت کنم.

خلاصه‌ی قضیه اینکه مدتی قبل آقای آزادگان مرد مسن و بسیار قابل اعتمادی را به دفتر آورد و به من معرفی کرد: اقای نازپرور، متخصصی بسیار با تجربه در امر ساخت و ساز ساختمان‌های بزرگ در تهران که می‌تواند به دو طرف یک قرارداد ساخت مشاوره بدهد و به طرفین کمک کند تا به یک وضعیت برد برد برسند و کارشنان را انجام دهند. من استقبال کردم و قرار شد با مدیر ساختمان صحبت کنم و در یک مجمع عمومی از آقای نازپرور هم دعوت کنیم تا به مجمع بیاید و به سؤال‌های اعضای پاسخ بدهد. اقای آزادگان شنبه زنگ زد که این جمعه همراه با آقای نازپرور به دفتر خواهد آمد. تلاش من این است که بکوشم آگاهی اعضای ساختمان را نسبت به اینکه خواه یا خواه عضو یک انجمن یا یک شرکت هستند جلب کنم و به مرور قواعد کار را به آنان آموزش بدهم.

اید‌ه‌های جدید
در مورد آموزش دستورنامه رابرت به مدیران ساختمان‌های پرطبقه ایده‌هایی مطرح شده است و حتماَ در آینده کسانی این کار را انجام خواهند داد. اما در حال حاضر من فکر می‌کنم سروسامان دادن به انجمن ساختمان - به خصوص درجاهایی که ساختمان‌های چند طبقه زیاد باشد- چه بسا نسبت به ساخت انجمن‌های محله اولویت داشته باشد. به همین خاطر در ذهن دارم روی این ایده کار کنم و ببینم چطور می‌شود انجمن‌های ساختمان را معرفی و ترویج کرد. البته هدف این انجمن نیز تصمیم‌گیری در مورد مسائل مشاع ساختمان‌هاست.

نکته جدید اینکه آقای آزادگان هم - آنطور که به من گفت = به عنوان مدیر یکی از ساختمان‌های پرطبقه در الهیه تهران استخدام شده و کار می‌کند و می‌توانیم از تجربه‌های او نیز استفاده کنیم.

مکاتبه با آقای دکتر مصطفی معین
بعد از جاگذاری مطلب: کادرها: سه گام به پیش! طی نامه‌ای به ایمیل‌های مخاطبان خاص وب سایت کادرها دات کام از آنان دعوت کردم نگاهی به مطالب جدید وب سایت بیاندازند. یکی از کسانی که در جواب این دعوت‌نامه برایم نامه نوشت آقای دکتر معین بود:

باسلام به جناب آقای حسینی عزیز
برپائی این سایت مفید و جذاب را تبریک می گویم و امیدوارم که درپی آن شاهد فعالیت جدی انجمن تخصصی آن نیز در سطح ملی باشیم.موفق و سلامت باشید.
معین

فرصت شناسی
احساس کردم فرصت مناسبی است تا چند نکته را به ایشان خاطر نشان سازم. این جواب را برایشان ارسال کردم:

جناب آقبای دکتر معین
سلام

داوری‌های مثبت شخصیت‌های ملی ارزشمندی مثل شما انگیزه‌های خدمت در دل افراد را تقویت می‌کند. از قوت قلبی که می‌دهید ممنونم.

در نظر است روز ۱۷ اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۵ که پنجمین سالروز برگزاری نخستین نشست کارگاه هم‌اندیشی عرف پارلمانی در ساختمان دبیرخانه انجمن شرکت‌های ساختمانی است که بنا به دعوت جنابعالی و آقای جمالی بحری فراخوان شد مراسمی برگزار شود و من امیدوارم در آن روز از جمله مجمع تأسیسی انجمن کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت (یا هر اسم دیگری که به تصویب برسد) را نیز تشکیل دهیم.

علاوه بر این‌ها،‌ مایلم از فرصت حسن استفاده را ببرم و به شما اطمینان بدهم که بعد از نزدیک به پنج سال تمرین آموزش دادن این قواعد اکنون می‌توانم یک بسته از مبرم‌ترین و پرمصرف ترین این قواعد را طی یک سمینار دو روزه و همراه با جزوات درسی و سؤال‌های امتحانی مربوط ارایه بدهم به نحوی که حاضران در سمینار بتوانند درک جامعی از کلیت این قواعد - به مثابه یک لگال سیستم - در ذهن داشته باشند. البته،‌ حتی در آن صورت هم کسی که بخواهد بر آن جمع ریاست کند باید قواعد بسیار بیشتری را بداند در نتیجه ما می‌توانیم از میان حاضران در سمینار چند نفری را که استعداد و علاقه بیشتری نشان دادند تحت آموزش‌های غیرمستقیم بگیریم تا بتوانند مهارت‌های اداره جلسه طبق قانون را کسب کنند.

با عنایت به این مسأله اکنون می‌توانم به خصوص از جنابعالی تقاضا کنم تشویق بفرمایید تا این سمینارها در تمام مراکزی که نهاد‌هایی برای تصمیم‌گیری جمععی دارند و باید طبق آئین‌نامه‌ها و اساسنامه‌های خود رفتار کنند برگزار شود. البته برای برگزاری این سمینارها دستمزد مطالبه خواهد شد تا این پروفشن بتواند جوانان علاقمند و با استعداد و جویای کار را هم جذب کند. ضمن آنکه آموزش این قواعد به دانش آموزان و دانشجویان رایگان است و کسانی که در کارگا‌ه‌های آموزش دستورنامه رابرت در دفتر کادرها شرکت کنند به اندازه وسع همت خود پرداخت خواهند کرد.
قربان شما. داود حسینی

البته هنوز از پاسخ آقای دکتر معیین خبری نشده است. اما این نخستین آزمون همان ایده «شما چهل‌تن» است که قرار است طی آن از چهل نفر از شخصیت‌های ملی چنین درخواستی مطرح شود و در وب سایت کادرها دات کام کار کنم.

گفتگو برای همه
دیروز آقای ابوالحسن قندهاری تلفن زد که نزدیک دفتر است و قصد دارد به اینجا بیاید. استقبال کردم. دقایقی بعد آمد.

آقای قندهاری یکی از افراد پرشماری است که آقای مهندس شهرام حلاج پژوهشگر مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی آنان را به شرکت در کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت تشویق کرده است. آقای قندهاری با اشتیاق فراوان در این کارگاه‌ها شرکت کرد و بسیاری از قواعد را که فکر می‌کرد برای آن مرحله از کارش کفایت می‌کند یاد گرفت و به دلیل مشغول‌های زیاد دیگر نتوانست به حضور در کارگاه ادامه بدهد. اما هر از گاهی به بهانه‌ای زنگ می‌زند و سراغ می‌گیرد. وی بازنشسته شرکت نفت است. به موضوع «گفتگو» بسیار علاقه دارد و در کانون گفتگو با آقای مهندس حلاج آشنا شده است. وقتی وارد دفتر شد، احوالپرسی کردیم. از وضعیت دفتر پرسید و من سؤال او را جدی کرفتم و آخرین تحلیلم را ارایه دادم. خلاصه‌اش این می‌شود: که بعد از آموزش این قواعد به افراد مختلف به این نتیجه رسیده‌ام که تشکیل انجمن با دانستن صرف این قواعد مقدور نیست. در نتیجه در حال بررسی این مسأله هستم که برای ساختن انجمن‌های فسادناپذیر به منظور اصلاح امور گوناگون چه باید کرد. برایش توضیح دادم تمام کارگاه‌ها تقریباَ با هدف اینکه از درونش یک انجمن طبق خواست اعضای همان کارگاه شکل بگیرد کار خودشان را شروع کردند. اما تا کنون حتی یکی از آن‌ها نیز نتوانسته است طبق تعهدات خودشان عمل کنند. حتی آقای متین شریف که جوان بسیار متعهدی است، آخرین نفر از کادر دوستان بود که به من قول داد حتی دو نفره نیز برای ایجاد یک انجمن مربیان پارلمانی تلاش کنیم اما او نیز در این شرایط سخت نتوانست به عهد خود وفادار بماند. بقیه هم همینطور. در نتیجه الان مشغول مطالعه این مسائل هستم. ضمن اینکه دفتر کادرها وارد مرحله برگزاری سمینار برای مراکز و دستگاه‌هایی شده است که شکل گرفته‌اند و به این قواعد نیاز دارند.

بعد از این صحبت‌های اولیه من بود که معلوم شد آقای قندهاری به خصوص به این دلیل به کارگاه آمده است تا کتابش را که با عنوان «گفتگو برای همه» تازه منتشر شده است به من هم هدیه بدهئ. کتاب را دیدم و او را تشویق کردم حتی برایش توضیح دادم که می‌توانم کمک کنم تا یک وب سایت راه بیاندازد و کل مطالب کتاب را به نحو مناسب در وب سایت جاگذاری کند.

تقدیم‌نامه
وقتی آقای قندهاری خواست یک نسخه از کتاب خود را به من هدیه بدهد تصمیم داشت یک جمله هم به عنوان تقدیم نامه‌ در آن بنویسد. بعد که نوشت به من داد. این جمله را نوشته بود:

به جناب آقای داود حسینی
استاد ارجمند،‌ یاد گرفته‌هایم را جمع‌بندی و در این مجموعه گردآورده‌ام. نقد و نظر جنابعالی بسیار برایم ارزشمند است. و این جمله شما که انسان‌ها در جلسات حق انحصاری شنیده شدن دارند را فراموش نمی‌کنم.
قندهاری. ۷/۹/۹۴.

از او تشکر کردم. در این مورد یک منبر هم برایش رفتم و از تفاوت «اختلاط» در دهات و «گفتگو» در شهر صحبت کردم و از اینکه تمام این تلاش‌ها در واقع پاسخ به نیازهای ناشی از زندگی در شرایط جدید است. اما راستش مناسب ندانستم که در چنین فضائی در مورد برداشت اشتباهش از «حق انحصاری شنیده شدن» حرفی بزنم.

اولا این جمله مال من نیست بلکه من از فرهنگ لغت و در تعریف کلمه صحن نقل کردم. در واقع حق انحصاری شنیده شدن یکی از معانی «فلور» در قلمرو حقوق پارلمانی است. ثانیاَ، این حق برخلاف برداشت آقای قندهاری به معنای تکلیف و اجبار به شنیدن دیگران نیست، بلکه حق یک عضو است که کسب صحن کرده است. «حق انحصاری شنیده‌ شدن» مال اوست، این حق به این معناست که کسی که کسب صحن کرده است، حق انحصاری حرف زدن را ندارد و دیگران و همزمان با او - اگر در دستور باشد - حق دارند حرف بزنند. این دو برداشت با هم فرق دارد. به خصوص که در عرف پارلمانی ایران، وقتی یکی نوبت می‌گیرد انگار حق انحصاری حرف زدن را کسب کرده است. در نتیجه حتی اگر رئیس هم بخواهد حرف او را قطع کند و اجازه ندهد که خارج از دستور حرف بزند، نمی‌تواند. اصلاَ همه قطع کردن صحبت دیگران را زشت می‌دانند. هرچند عملاَ کسی این اصل ارزشی را هم رعایت نمی‌کند. در حالیکه طبق قانون پارلمان، کسی که کسب صحن می‌کند، فقط نصف حق گفتگو را کسب کرده است: حق انحصاری شنیده شدن و نه حق انحصاری شنیده شدن و حرف زدن را. این دو با هم تفاوت دارد. اما گمان نمی‌کنم آقای قندهاری به این ظرافت‌ها توجه نشان دهد. همان روز‌ها هم که به کارگاه می‌آمد متنی را به عنوان مقدمه بر قانون پارلمان تهیه کرده بود که می‌خواست روی یک جزوه‌ آموزشی بگذاریم که قرار بود تهیه کنیم. از او خواهش کردم از این کار صرف‌نظر کند. چون مقدمه‌ای که نوشته بود پر از درک‌های مغشوش از قانون پارلمان بود. نکاتی هم که در کتابش در مورد تفاوت‌های گفتگو و مذاکره مطرح کرده است نیاز به تأمل بیشتر دارد.

هدیه همسایه
آخرین نکته‌ای که مایلم به آن بپردازم هدیه‌ای بود که دیروز صبح آقای مهندس عبدالله صفای‌پور همسایه دیورا به دیوار من به من داد: یک مونیتور تخت و روی میزی. چند وقت پیش برق محله دو فاز شد و بسیاری از وسایل برقی تمام همسایگان سوخت. مونیتور و مرکز تلفن سنترال و برخی دیگر از وسایل برقی من هم از بین رفت. مجبور شدم یک مونیتور بسیار قدیمی را از انبار به میز کارم منتقل کنم. وقتی آقای صفائی‌‌پور آن مونیتور عهد دقیانوس را دید تصمیم گرفته یک مونیتور مدرن‌تر به من هدیه بدهد. وقتی برای دادن این هدیه به دفتر آمد اعلام موضع کرد که: هیچ امیدی به اصلاح امور این مردم نمی‌توان داشت. دلیلش هم مشاهداتش از نحوه‌ی برخورد‌های میلیونی مردم با قضیه اربعین و اعزام میلیونی زائر به نجف و کربلا بود. برخی از دوستانش از کربلا فرار کرده بودند و برگشته بودند. چون در هیج کجا نمی‌شود جایی برای قضای حاجت پیدا کرد. کوشیدم برای چند صدمین بار برایش توضیح بدهم که تاریخ ما تا همین چند ده پیش از دو فرهنگ چوپانی و دهقانی تشکیل شده بود که در هیچ کدام آن‌ها امکان ظهور و بروز یک تمدن عقل‌گرا وجود نداشته است. و حالا فقط چند دهه است که کشور ما - به خصوص با شکل‌گیری محور معیشتی مشهد، تهران و تبریز - دارد وارد مرحله‌ای می‌شود که کیفیت جدیدی به تاریخ ایران می‌بخشد. خلاصه اینکه هر اشکالی در تفکر و رفتار مردم می‌بیند بگذارد به حساب اینکه میراث مردم از گذشته فرهنگی‌اشان چیزی جز این نمی‌توانست بود. اما با سرعت اوضاع دارد تغییر می‌کند و شاهد این مدعا تغییراتی است که خود او و من به عنوان دو دهاتی شهری شده تجربه کرده‌ایم. ظاهراَ چاره‌ای جز این نداشت که توضیح‌های من را قبول کند تا بتوند از دستم رها شود و از دفتر فرار کند! من هم نمی‌دانستم که امروز صبح خودم مثل او در تارعنکبوت یأس گرفتار خواهم شد.

کادرها: سه‌ گام به پیش!

2015-11-27T10:53:03Z

در روزهای اخیر دفتر کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت (دفتر کادرها)‌ با سه دستاورد مهم مواجه بوده است: یک، تلاش دلسوزانه آقای علیرضا هاشمی دبیرکل محترم سازمان معلمان ایران برای معرفی دستورنامه رابرت به مسؤلان ارشد وزارتخانه آموزش و پرورش، دو. تلاس مبتکرانه‌ آقای مهندس حمید رضا سیفی ریاست محترم شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور برای آموزش این قواعد به اعضای این شورا و، سه، تلاش مصرانه‌ آقای مهندس شهرام حلاج پژوهشگر محترم مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی برای برگزاری سمینار‌های آموزش دستورنامه رابرت به مدیران شرکت پالایش گاز پارسیان در منطقه عسلویه. روزنوشت روز پنجشنبه ۵ آذر ۹۴ مربی دستورنامه رابرت که در ادامه تقدیم می‌شود عمدتاَ به تحلیل و ثبت رویدادهای مربوط به شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور اختصاص یافته است، اما در این روزنوشت به سایر رویداد‌های این روزهای دفتر کادرها، به ویژه دو رویداد مهم پیش‌گفته نیز اشاره شده است. اگر حوصله کردید این رزونوشت را بخوانید:

پنجشنبه ۵ آذر ۱۳۹۴

ایده‌های نو

دیشب روی دو سؤال مشخص خوابیدم: یک، اگر به توصیه آقای علیرضا هاشمی دبیرکل محبوس سازمان معلمان ایران به ملاقات آقای دکتر کفاش معاون وزیر آموزش و پرورش رفتم و در برابر این سؤال قرار گرفتم که خوب، برای ترویج این قواعد در میان دانش‌آموزان چه طرحی دارید، چه حوابی باید بدهم؟ سؤال دوم مربوط به شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور می‌شود. دیروز فراخوان دهمین اجلاس این شورا برای من هم ارسال شد. بند اول دستورکار این اجلاس به «آموزش تشکل‌ها» اختصاص داده شده بود و جلوی این عنوان نیز نام من را ذکر کرده بودند. بنا بر این من دیشب به این سؤال‌ هم فکر می‌کردم که در این نشست چه موضوع‌هایی را به چه نحوی باید مطرح کنم؟

طبق تصمیمی که اخیراَ گرفته‌ام، به محض اینکه از خواب بیدار می‌شوم از بستر بیرون می‌آیم. در واقع از روی میز کنفرانس که شب‌ها به تخت خواب من تبدیل می‌شود به پائین می‌پرم تا ضمن قدم زدن فکر کنم. بعد از عمل جراحی مفصل ران چپ تصمیم گرفتم خودم را عادت بدهم هنگام دراز کشیدن فکر کنم. در این زمینه آنقدر پیکرم به تفکر خوابیده عادت کرد که دریافتم بخش قابل توجهی‌ای از بهترین لحظات عمرم دارد در بستر و به صورت درازکش می‌گذرد. البته که خیلی خوش می‌گذشت اما ناگهان دریافتم که چاق شده‌ام و به خصوص صورتم به شکل زننده‌ای پف کرده است. به همین خاطر روش تفکرم را از افقی به عمودی (یا از ابلوموفی به داستایوفسکیستی) برگرداندم و طی دو سه هفته چهره‌‌ام مثل سابق قابل تحمل‌تر شد.

در هر حال، امروز ساعت سه تا چهار بامداد که در سالن قدم می‌زدم و فکر می‌کردم، تعداد قابل توجه‌ای ایده نو به ذهنم رسید که آن‌ها را یادداشت می‌کنم. اما پیش از آن می‌خواهم کمی هم در این مورد تأمل کنم که ذهنم در چنین شرایطی چطور فکر می‌کند و وقتی می‌گویم ایده‌های جدیدی به ذهنم رسید، در واقع در ذهنم چه رخ‌ داد؟

توضیح خلاقیت ذهن

به طور مشخص،‌ در حالیکه در سالن قدم می‌زدم در آن بخش از ذهنم که به آن «عالم خیال» می‌گویم خودم را در مقابل تخته سفید در اتاق کنفرانس هیأت مدیره کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران تصور می‌کردم در حالیکه دور میز کنفرانس اعضای شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور نشسته‌اند و من به عنوان مربی دارم قواعد دستورنامه را به آنان درس می‌دهم. جالب این جاست که من تقریباَ چهره تمام اعضا را با جزئیات کامل سر و صورت و رنگ لباس آنان که در جای خودشان در سالن نشسته‌اند به خاطر می‌روم. حتی طنین صدای آنان را هم به خوبی می‌شنوم. در حالیکه تا چند وقت پیش، حافظه‌ام طنین صداها را به خاطر نمی‌آورد اما آنقدر تمرین کردم که حالا طنین صداهایی را که قبلاَ شندیه‌ام به خاطر می‌آورم. به این ترتیب کل اعضای شورای همآهنگی را در عالم ذهنی خودم به وضوح و به طور دقیق می‌بینم. حتی بر اساس اطلاعاتی که طی دو جلسه حضور در نشست‌های شورا و گوش سپردن به مذکرات آنان به دست آورده‌ام نسبت به شخصیت هر یک از آنان نیز به شناخت نسبی رسیده‌ام. در نتیجه حتی می‌دانم که هر یک از افراد حاضر در آن مجمع خیالی و ذهنی در برابر وضعیت‌های گوناگون چه واکنشی از خود بروز خواهند داد. تأکید می‌کنم این آگاهی به بخش‌های ناخودآگاه ذهن من نشت کرده است. در نتیجه وقتی من - یعنی در واقع همان مربی ذهنی دستورنامه رابرت - حرفی می‌زند یا سؤالی مطرح می‌کند اعضای حاضر در مجمع طبق قواعد ناظر بر رفتار خودشان برمی‌خیزند و کاری را انجام می‌دهند که باید انجام دهند. و من - یعنی آن مربی تخیلی که در ذهنم دارد قواعد دستورنامه را درس می‌دهد - هیچ نقش آگاهانه‌ای در مورد نحوه رفتار آنان بازی نمی‌کند. به این ترتیب،‌ همانطور که یک دانشمند شیمی یا فیزیک در یک آزمایشگاه در برابر شواهد رویدادهای شیمیایی یا فیزیکی مختلف قرار می‌گیرد و می‌تواند نظریات خودش را - به اصطلاح - در بوته آزمایش بررسی کند، من هم در این کارگاه‌های ذهنی تا آنجا که دلم بخواهد و تا وقتی از نفس بیافتم می‌توانم وضعیت‌های مختلف تخیلی را به نمایش بگذارم و واکنش اعضای شورا و مخاطبان را در عالم خیال ببینم و به این ترتیب خطاهای احتمالی خود را تصحیح کنم. و در جریان همین تمرین‌های آزمایشی ذهنی است که بخش دیگر ذهنم که مثل یک دانای کل در روایت یک قصه یا یک رمان همه چیر را می‌بیند و درک می‌کند، همه چیز را زیر نطر دارد و جالب است که تمام این نمایش‌ها و بازی‌های آزمایشی و تمرینی را هم با دقت ضبط و ثبت می‌کند و هرچند بار که بخواهد می‌تواند آن‌ها را به شکل‌های مختلف بازنگری کند.

در چنین فضایی، من - یا همان مربی دستورنامه - شروع می‌کند به درس دادن به حاضران در همایش ذهنی. افراد مختلف از او سؤال‌های مختلفی می‌پرسند یا در پاسخ به سؤال‌های مربی جواب‌های جالبی می‌دهند و در جریان همین اجرای نمایشی است که سؤال‌ها و جواب‌های بسیار جدید و ارزشمندی مطرح می‌شود. بعد، همان داود یا منی که به مثل یک راوی کل بر کل صحنه اشراف دارد - چیزی شبیه به کارگران یا به یک دانای کل که انگار همه چیز در محضر او جریان دارد - ناگهان و البته خیلی ساده - متوجه می‌شود که آن سوال و یا آن جواب نو بودند و در واقع یک ایده نو در آن وجود داشت. من به این بخش از فعالیت ذهن خود می‌گویم: ایده‌ی جدیدی به ذهنم رسید!

ادعا نمی‌کنم این روش، یعنی اجرای نمایشی یک موقعیت مربوط به یک مسأله، که منجر به حل آن مسأله به این صورت می‌شود، تنها روش حل مسأله است. اما امروز صبح من شاهد این روش بودم که در ذهنم اجرا می‌شد. شاید روش‌های دیگر هم باشد که من به مرور آن‌ها را نیز مورد توجه قرار خواهم داد. اما این روش ذهنی با آنچه که به طور آبژکتیو و عینی در میدان عمل رخ می‌دهد تقریباَ هیچ فرقی ندارد. منظورم این است که من در جریان برگزاری کارگاه‌های واقعی نیز به همین ترتیب به ایده‌های نو می‌رسم و گاهی حتی در حال نطق و سخنرانی نیز با سیلابی از ایده‌‌های نو مواجه می‌شوم که در همان حال سخنرانی و نطق نیز به خوبی درمی‌یابم که این ایده‌ها نو بودند و همان لحظه به ذهنم خطور کردند.

موتور جستجوگر

من متأسفانه به درستی نمی‌دانم که یک موتور جستجوگر دقیقاَ چطور عمل می‌کند اما می‌توانم درک کنم که - البته خیلی با احتیاط - در حال حاضر شبیه‌ترین کاردستی بشر به ذهن همین کامپیوتر و هوش مصنوعی است. هنگام حل یک مسأله نیز انگار - به قول ارسطو - یک استعداد ذهنی یا - به قول کامپیوتریست‌ها - یک ابزارک یا یک موتور جستجوگر ذهنی که در ذهن ساخته شده یا ساخته می‌شود به تمام پایگاه ‌داده‌های سه بعدی دورن ذهن - که جهانی متناظر با جهان خارج از ذهن را تشکیل می‌دهند - سر می‌زند تا یک مجموعه‌ اطلاعات را که با یک مجموعه اطلاعات دیگر هماهنگ و چفت باشند بیابد. یا روی یک مجموعه اطلاعات یک برچسب یا تگ مناسب بزند و آن‌ها را در یک جدول جدید یا در یک ردیف جدید یک جدول جاگذاری کند و به محض اینکه این کار را انجام داد و معضل جاگذاری اطلاعات یا تگ‌های جدید حل شد می‌گوییم ایده جدیدی به ذهنمان خطور کرد.

من فکر می‌کنم شاید بشود با همین طرح کلی روند ساخته شدن سؤال و یافتن پاسخ آن سؤال را توضیح داد. اطمینان دارم که این مسائل یک شبه حل نمی‌شوند به همین خاطر این سؤال‌ها همیشه در گوشه‌‌ای از ذهن من وجود دارند و همیشه سعی می‌کنم به آن‌ها فکر کنم تا شاید بتوانم توضیح بهتری برای طرز کار ذهن خودم بیافرینم و یک «فلسفه ذهن» برای خودم بسازم.

حالا به ادامه مسأله اصلی خودم بپردازم.

ماهی از سر گُنده گردد

اگر بخواهم تمام دستاوردهای ذهنی خودم برای مواجهه احتمالی با آقای دکتر کفاش معاون آقای دکتر فانی وزیر آموزش و پروش را در یک عبارت خلاصه کنم همین مصراع از یک بیت شعر مولوی است: ماهی از سر گنده گردد نی ز دم. منظورم این است که مقامات ارشد وزارتخانه ابتدا باید خودشان با قواعد دستورنامه رابرت آشنا شوند و آن‌ها را در شوراها و مجامع تصمیم‌گیری خود رعایت کنند. اعضای این شوراها نیز همین قواعد را به مجموعه‌های خود منتقل خواهند کرد. و به مرور، به کارگیری این قواعد از بالا به پائین در بدنه‌ی وزارتخانه در سراسر کشور و در تمام مدارس به مرور نشت و سرریز خواهد کرد.

در حال حاضر هیچ راه جایگزینی به نظرم نمی‌رسد. چون حتی اگر حاضر باشند برای این کار بودجه صرف کنند و پول بدهند، ما مربی کارآمد برای آموزش‌ افراد زیاد را نداریم. با این همه، و در حالی که مشغول نوشتن همین سطور بودم به نظر رسید به جای بستن راه سعی کنم نظر آقای کفاش را هم بشونم شاید بخواهد در این زمینه طرحی یا قراردادی چیزی با من منعقد کند یا بهتر است حتی طرح خودم را در قالب قراردادی به آموزش و پرورش بفروشم. در هر حال، بعد از نزدیک به یک دهه سرمایه‌گذاری روی یادیگری و تمرین قواعد دستورنامه رابرت، بهترین مشتری بالقوه‌ی این محصول سر و کله‌اش پیدا شده است و من هم - دست کم به دلیل فشارهای مالی فراوانی که همسر و دخترم این همه سال تحمل کردند - نباید ارزان یا مفت فروشی کنم. اما در هر حال بنا را بر این می‌گذارم که دست کم گروهی که قرار است در این مورد تصمیم بگیرد خوب است طی دست کم ۸ تا ۱۰ جلسه با این قواعد آشنا شوند. البته اگر وقت و حوصله و کشش ذهنی لازم را داشته باشند. در غیر این صورت بهتر است دست از این قواعد بردارند و - به قول معروف - آن‌ها را شهید نکنند.

دهمین اجلاس شورای هماهنگی

صبح امروز بخشی از زمان تفکر صبحگاهی من صرف مسائل مربوط به دهمین اجلاس شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور شد. این نشست قرار است روز یکشنبه ۸ آذر ۱۳۹۴ ساعت ۱۷ تا ۲۰ در دبیرخانه کعاصکا برگزار شود. موضوع اول دستور کار این اجلاس شورا «آموزش تشکل‌ها» است که جلو آن‌ هم اسم من نوشته شده است. معنای آن این است که قرار است در ده یا بیست دقیقه اول اجلاس من در باره قواعد دستورنامه رابرت توضیح بدهم. اما کدام قواعد را باید اول درس بدهم؟ و چرا و چگونه این قواعد را عرضه کنم؟

می‌دانم که امشب نیز در فواصلی که قدم‌زنان یا درازکش فکر می‌کنم به این سؤال‌ها نیز خواهم اندیشید. یعنی مشخصاَ چه کار خواهم کرد؟ در واقع دارم از خودم می‌پرسم: آیا می‌توانم از روش‌های بهتری نسبت به نمایش آموزشی استفاده کنم؟ مثلاَ به روش منطقی، انواع جواب‌های احتمالی را دسته‌بندی کنم و - خلاصه - از روش‌های دیگری برای یافتن پاسخ این سؤال‌ها کمک بگیرم؟

من سعی خواهم کرد در جریان تفکرات آتی خود روش‌های دیگر را نیز تجربه کنم. اما در حال حاضر می‌توانم این طور هم جلو بروم: تجربه‌های من نشان داده است که از میان صدها قاعده‌ی ناظر بر برگزاری مجامع تصمیم‌گیری می‌توانم چند بسته‌ی آموزشی را که برای شروع در جلسه روز یکشنبه مناسب‌تر هستند انتخاب کنم. حتی می‌توانم معیارهای این انتخاب را نیز تعریف و مکتوب کنم. و فکر می‌کنم اگر قرار بود این رویه‌ها را نیز به تأیید کسان دیگری که در این زمینه تصمیم‌گیر هستند برسانم باید این کار را هم می‌کردم. اما در حال حاضر که خودم تنها هستم و خودم تنها باید برای خودم تصمیم‌ بگیرم. در نتیجه، طی فرایند‌های ذهنی خودم باید یکی از بسته‌های آموزشی محتمل را برای شروع کار برگزینم. به هر حال،‌ با توجه به برخی از معیار‌ها، گزینه‌های آموزشی من برای ارایه قواعد در جلسات اول هر سمینار معدود هستند. و من آمادگی دارم که درست در زمان شروع برنامه،‌ و در صورت نیاز، فوراَ یک یا چند بسته آموزشی را با بسته‌های دیگر جا به جا کنم. در نتیجه از این بابت دیگر نگرانی‌ای نخواهم داشت. با این همه طی چند روز باقی مانده به مجمع تلاش خواهم کرد از طریق برگزرای مجامع ذهنی و تخیلی، بهترین بسته آموزشی را برای ارایه در ان روز آماده کنم.

گزارش گفتگو با آقای مهندس عطاردیان

قبل از آنکه فراخوان اجلاس شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنعتی کشور به دستم برسد سخت در گیر صحبت‌هایی بودم که قبل از آن با آقای مهندس عطاردیان داشتم.

چند روز قبل(یکشنبه اول آذر ۹۴) نامه‌ای با عنوان «توضیح ۲۰ نکته» برای وی فرستاده بوم. این نامه را در روزنوشت‌های قبلی نقل کردم. در این نامه توضیح داده‌ بودم که کارکنان سازمان تأمین اجتماعی در کشورهای توسعه یافته غربی خودشان را پروفشن می‌دانند که نسبت به متشریان خود یک وظیقه فی‌دی‌یووشی‌یری [1] دارند. بعد این وظیفه را تشریح کرده بودم و یک مثال هم از وزیران کابیته اسرائیل زده بودم تا قضیه وظیفه فی‌دی‌یووشری‌یری روشن شود. بعد سراغ این مسأله آمده بودم که حتی اگر طرح شما برای تأسیس شورای عالی در سازمان تأمین اجتماعی قبول هم بشود، با این وضعیت اداره‌ی شوراها، خیل زود سازمان تأمین اجتماعی فشل خواهد شد و هر مدیری کاری جز منحل کردن شورای پیشنهادی شما نخواهد داشت. بعد به شورای عالی هماهنگی پرداخته بودم که اعضای آن زبان تفکر و تصمیم‌گیری گروهی را بلد نیستند و در نتیجه مثل یک مشت گنک، لال بازی در می‌آورند. بعد هم چاره کار را در این دیده بودم که ریاست شورای هماهنگی را به صورت آموزشی، به دست من بسپارند تا آن را طبق قواعد قانون عرفی پارلمانی اداره کنم و شورا از این مشکلات نجات پیدا کند و اعضای شورا نیز این قواعد را به را به مرور به مجموعه‌های متبوع خود منتقل خواهند کرد و به این ترتیب،‌ یواش یواش تمام تشکل‌های صنفی کشور با این قواعد آشنا خواهند شد.

جراحی ذهنی شورای عالی

البته، راستش از موضع بالا گفته‌ بودم که اگر این بسته آموزشی و این راهکار را می‌خواهید هزینه دارد. هزینه‌اش هم گران است و اگر خواستید در خدمت خواهم بود. در پایان نامه هم در واقع پاسخ آقای عطاردیان را - دست کم از نظر خودم، که ایشان را بنیان‌گذار کعاصکا می‌دانم - خواسته بودم و در آخرین بند نامه تأکید هم کرده بودم که پاسخ وی را در تاریخچه کعاصکا نقل خواهم کرد. به این ترتیب منتظر بودم به عنوان کارفرما بگوید حاضر است هزینه طبابت و جراحی من را بدهد تا شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کارفرمایی را جراحی ذهنی کنم و آن را درمان کنم؟ اما پاسخ آقای عطاردیان از آنچه که انتظارش را داشتم یک دنیا فاصله داشت.

در نخستین واکنش، به صورت مکتوب و خیلی مختصر توضیح داده بود که در مورد نامه با من صحبت خواهد کرد. من منتظر جواب او ماندم تا دیروز حدود ظهر. زنگ زد. گوشی را برداشتم. گفت: عطادریان هتسم. خوشحال شدم. توضیح داد چون در مورد آن «توضیح ۲۰ نکته» از من مشورت خواسته بودید زنگ زدم نظرم را برای شما توضیح بدهم. من هرچه فکر کردم یادم نیامد که از او تقاضا مشورت کرده باشم. من جواب او را به پیشنهاد مشخص خودم خواسته بودم‌: اینکه بتوانم به عنوان مربی پارلمانی ریاست آموزشی جلسات شورا را بر عهده بگیرم و بابت این کار هم مزد به من بدهند. اما آقای عطاردیان تصور کره بود که مثل برخی از موارد قبلی که از وی واقعاَ تقاضای مشورت کره بودم و مشورت‌هایش هم انصافاَ خردمندانه بود،‌ این بار هم از او تقاضای مشورت داشتم. طبیعی است که نمی‌توانستم بگویم در این مورد تقاضای پاسخ دارم و نه مشورت. سکوت کردم تا مشاوره‌اش را بدهد. اما اول در مورد تلفظ صحیح، املا و معنای فی‌دیوو‌شی‌ی‌یری که در نامه‌ام به همین ترتیب - با خط فارسی - آورده بودم پرسید. من در مورد املای انگلیسی کلمه تردید داشتم. در نتیجه قرار شد در پایان نطق وی کلمه را برای او اسپل کنم. به این ترتیب بدون آنکه به معنای فی‌دیو‌شی‌یری بپردازیم به استماع مشاوره وی مشغول شدم.

آقای عطاردیان در نطق خودش سعی کرد نشان بدهد که یک مخاطب معمولی آن نامه، چه برداشت‌هایی از محتوای آن خواهد داشت؟ و نتیجه‌ای که گرفت این بود که مخاطب نامه احساس اهانت خواهد کرد که شما آنان را به گنگ بودن و لال‌بازی درآوردن متهم کرده‌اید. بعد هم از موضع بالا به افرادی که آنان را مورد اهانت قرار داده‌اید می‌گوئید اگر می‌خواهید من بیایم و شما را هدایت و اصلاح کنم باید این قدر هم دستمزد به من بدهید. بعد در پایان نطقش هم نتیجه گرفت که با این روش شما موفق نمی‌شوید به هدف‌های خودتان که ترویج این قواعد است برسید.

خوب، نکته‌ی مهم در این گفتگو این بود که من توانستم با خونسری حیرت‌انگیزی تا پایان نطق آقای مهندس عطاردیان ساکت بنشینم و به صحبت‌های وی گوش کنم و بکوشم دریابم که چرا این طور از نامه‌ من برداشت کرده است؟ به نظر خودم این یک دستاورد بزرگ است که طی این سال‌ها تمرین آن را کسب کرده‌ام. قبلاَ ممکن نبود بتوانم این همه مدت ساکت بمانم و به این همه انتقاد‌های صریح و آزار دهنده گوش بدهم.

البته در جریان توضیح‌های آقای عطاردیان خطای خودم را دریافتم: وسط آخرین جلسه‌ی شورای هماهنگی که - گوش فمینیست‌ها کر - به یک حمام زنانه درست و حسابی تبدیل شده بود، و آقای عطاردیان به من اشاره کرد که آموزش خودم را شروع کنم،‌ من - به زعم خودم سعی کردم با علامت سر به ایشان بگویم:‌ در این حمام زنانه من چه می‌توانم بگویم؟ چند دقیقه بعد هم اجلاس را ترک کردم و نمی‌دانم که اعضای شورا و آقای عطاردیان و آقای رئیس جلسه در مورد ترک جلسه چه فکری کردند؟ به هر حال، من خودم که احساس کردم با یک جنگل مولا و یک حمام زنانه و با یک مشت گنگ و لال مواجه هستیم. اشتباه من این بود که فکر کردم آقای عطاردیان هم - بعد از آن‌ هم توضیح که من در مورد قواعد اداره جلسه به ایشان داده‌ام تا حدی به این نتیجه رسیده باشد که این روش اداره جلسات اشکال‌های جدی دارد که باید به فکر درمان آن‌ها بود و جا دارد که هزینه درمان آن را هم پرداخت کرد. اما بعد از توضیح‌های آقای عطاردیان واقعاَ وا رفتم. چون هنوز هم آقای عطاردیان فکر می‌کند که این روش تصمیم‌گیری یک روش خوب و طبیعی است و هیچ اشکالی ندارد و تمام جلسات در تمام جهان همین طور است و هر که طاووس فعالیت جمعی می‌خواهد باید این جور‌ها را نیز تحمل کند.

البته، من قبلاَ هم متوجه شده بودم که آقای مهندس عطاردیان در مورد روش اداره جلسات همین طور فکر می‌کند و در نحوه اداره جلسات اشکالی نمی‌بیند. به علاوه،‌ تحمل وضع موجود را که به نظرش در شرایط فعلی اجتناب‌ناپذیر می‌آید و آن را طبیعت کار جمعی تلقی می‌کند فضلیت صبر و شکیبایی در راه رسیدن به هدف می‌داند. در پایان هم به طور منطقی من را به صبر و بردباری دعوت کرد و چند بار به تأکید گفت هرچه رسالتی که برای خود قائل باشید بزرگتر و مهم‌تر باشد باید صبورتر و شکیباتر باشید.

خوب. متأسفانه آقای عطاردیان پاسخ‌های خودش را مکتوب نمی‌دهد که بشود آن‌ها را نقادی کرد. در نتیجه من باید آنچه را که خودم به صورت مکتوب از صحبت‌های شفاهی او نقل کردم نقادی کنم. و البته چاره‌ای جز این کار هم باقی نمی‌ماند و همین کار را هم کردم و به مشورت ایشان یک جواب نوشتم و ارسال کردم که عیناَ نقل می‌کنم. اما پیش از آن باید بگویم، وقتی نطق وی تمام شد من صحبت را بدون هیچ عصبانیتی شروع کردم و اول به معنای فی‌دی‌یوو‌شی‌ری پرداختم و یک جمله انگلیسی خواندام که معنایش این است: وظیفه لگال یک طرف برای آنکه بهترین منافع طرف دیگر را تأمین کند. بعد گفتم که می‌شود گفت که کلمه امین و امانت‌داری شاید معادل مناسبی باشد، اما در این معادل فارسی، مفهوم حفظ امانت مندرج است در حالیکه در معنای اصطلاح فی‌دیو‌وشی‌‌یه‌ری، به کار اندازی امانت برای بهترین بهره‌وری هم مندرج است. بعد که نوبت آقای عطاردیان شد توضیح داد که: نه،‌ کلمه امین و امانت‌داری معادل مناسبی است. بحث بالا گرفت و سعی کردم آن را با این جمع‌بندی خاتمه بدهم که اگر کسی چنان درکی که شما می‌گوید از کلمه امانت‌داری داشته باشد حق با شماست. اما اگر کسی چنان درکی نداشته باشد درآن صورت معادل خوبی نیست. اما این بار نوبت آقای عطاردیان بود که اصرار کند: نه. امین و امانت‌داری معادل مناسبی است. سرانجام من کوتاه آمدم و به موضوع اصلی پرداختم. در این زمینه هم در واقع یک جمله گفتم: اگر شما در مورد نحوه‌ی اداره شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور مشکلی نمی‌بیند، در این صورت بحثی باقی نمی‌ماند. بعد با یک جمله‌ی خاتمه دهنده گفتم:‌ در این صورت صحبت من هم تمام!

حالا نوبت آقای عطاردیان بود که سعی کند من هم بحثم را در یک جمله مختصر نکنم و بیشتر توضیح بدهم. دیدم روی خوشی ندارد که به این ترتیب بحث را خاتمه بدهم. چون می‌توانست به این معنا باشد که ناراحت شده و قهر کرده‌ام. به همین خاطر ادامه دادم: آقای مهندس،‌ من بعد از این همه سال که این کتاب را به شما معرفی کرده‌ام و شما صد نسخه از آن را پیش خرید کرده‌اید و خودتان این همه نیرو صرف یادگیری و ترویج این قواعد کرده‌اید و این همه تأکید کرده‌اید که این قواعد لازم است و من را هم تشویق کرده‌اید که به کارم ادامه بدهم،‌ در این صورت چطور نحوه‌ی اداره این شورا را بی‌نقص می‌دانید؟

بعد از کمی راندن در این مسیر - تا آنجا که یادم می‌یاد - به نظرم موضع وی نیز تعدیل شد و قبول کرد که اتفاقاَ فرصت خوبی است که ما این قواعد را در شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور آموزش بدهیم. بعد از این مرحله بود که وارد روش کار شدیم.

راستش من تا آن هنگام که با آقای عطاردیان تلفنی گفتگو می‌‌کردیم نمی‌دانستم که آقای مهندس حمید رضا سیفی عضو هیأت مدیره و خزانه‌دار کعاصکا و رئیس شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور، هم‌چنان بر تصمیم خود به اختصاص دادن وقت به آموزش دستورنامه رابرت در اول جلسات شورای عالی مصر است. فکر می‌کردم چون جلسه قبل قضیه را فراموش کرد کل ماجرا هم فراموش شد. به همین خاطر با این فرض که اختصاص وقت آموزش منتفی شده است بحث را با آقای عطاردیان ادامه می‌دادم و راه حل جایگزین من هم این بود که آقای عطاردیان بتواند آقای مهندس سیفی را قانع کند که ریاست واقعی شورا به عهده مهندس سیفی باشد اما ریاست آموزشی را من بر عهده بگیرم.

خوب است همین‌ جا تأکید کنم که حتی تا عصر دیروز هم که با آقای عطاردیان صحبت می‌کردم از اصطلاح «ریاست آموزشیِ» استفاده نکرده بودم. این اصطلاح اول بار، در جریان نوشتن نامه‌ی اخیر به آقای عطاردیان به ذهنم رسید و برای اولین بار آن را مورد استفاده قرار دادم.

در ادامه برای وی توضیح دادم که من برای یادگیری و حفظ هشت صد صفحه قواعد دستورنامه رابرت، به نحوی که تمام آن‌ها را هم زمان در ذهن داشته باشم و بتوانم با توجه به کل آن‌ها به عنوان یک لگال سیستم جلسه را اداره کنم کم‌تر از رزیدنت جراحی مغز و اعصاب وقت صرف نکرده‌ام در نتیجه ارزش کارم نباید از ارزش کار یک جراح مغز و اعصاب کم‌تر باشد. چون من این تخصص را فراگرفته‌ام که ذهن یک گروه را جراحی ذهنی کنم و برای کسب این تخصص نیز خیلی وقت و نیرو و هزینه صرف کرده‌ام.

خلاصه با این جمع‌بندی گفتگوی ما ختم به خیر شد که اگر آقای عطاردیان فکر می‌کند که نحوه اداره شورا مشکل دارد و فکر می‌کند که من طبیبی هستم که معالجه این بماری را بلدم باید سعی کند تا من ریاست آموزشی شورا را بر عهده بگیرم و در جریان ریاست شورا آموزش هم بدهم.

بعد از ختم این مکالمه بود که گفتگو‌های ذهنی من با آقای عطاردیان در عالم خیال ادامه یافت و جنبه‌های هرچه بیشتری از ابعاد مسأله برایم روشن شد. مهم‌ترینش این بود: اگر در این جلسات شکست خوردم چه؟ راستش این دغدغه‌ی آقای عطاردیان هم بود. او به جد نگران است که من در جریان ریاست جلسه عصبانی بشوم و کافه را چنان به هم بریزم که کل طرح با شکست قطعی رو به رو شود. در واقع او از این بابت نگران است و به نظرم هرچه صبوری من را در تحمل نظرات انتقادی بیشتر درک می‌کند امیدواریش به من بیشتر می‌شود. به خصوص که من به نحو حیرت‌انگیزی نقدپذیر هم شده‌ام و خیلی‌ سریع‌تر از گذشته عیب‌های خودم را می‌پذیرم و آن ها را اصلاح می‌کنم.

بعد از ختم این مذاکرات هم نکاتی به نظرم رسید که طی نامه‌ای‌ برای آقای مهندس عطاردیان ارسال کردم. متن آن نامه با موضوع «تشکر»:

تشکر
جناب آقای مهندس عطاردیان
سلام

بابت وقتی که صرف دادن مشورت به من می‌کنید صمیمانه از شما تشکر می‌کنم. من حقیقتاَ می‌کوشم از منظر شما رفتار خودم را نقادی کنم و اشکالات را برطرف سازم.

در مورد پیشنهادم در خصوص اداره آزمایشی نشست شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور، تأکید می‌کنم اگر به نظر جنابعالی نحوه‌ی اداره فعلی شورا اشکالی ندارد من پیشنهادم را پس می‌گیرم و هیچ ارتباطی هم به من نخواهد داشت که اعضای محترم آن شورا چگونه با یکدیگر رفتار می‌کنند. آنان آزاداند هر طور که دوست دارند تصمیم بگیرند.

اما اگر جنابعالی به این تشخیص رسیده‌اید که این روش اداره‌ی شورا ناجور است و از من به عنوان تنها متخصص فعلی این بیماری در ایران درمان بخواهید داروی من این است: اداره این شورا در چارچوب قواعد پیش‌گزیده‌ی اداره شورا‌ها که - به قول توماس جفرسون - بشریت قادر نیست بهتر از این قواعد را بسازد. البته ممکن است - به قول طبیبان - وضع بیمار آنقدر وخیم باشد که به درمان جواب ندهد. در آن صورت از دست ابن سینا هم کاری برنخواهد آمد. من که داود حسین هستم!

می‌دانید کم نیستند نظریه پردازانی که معتقدند مردم خاورمیانه قادر نیستند در چارچوب اصول و قواعد انتزاعی رفتار کنند. چرا؟ همه تلاش من این است که جواب این سؤال را کشف کنم و توضیح بدهم. به عنوان یک نظریه عرض می‌کنم:

برای علم تغذیه اخیراَ اثبات شده است کودکانی که امگا ۳ مصرف نکنند تفکر عقلی در آنان رشد نمی‌کند در نتیجه یک جوان سیزده چهارده ساله فاقد تفکر عقلی باقی می‌ماند بدون آنکه هیچ کمبود دیگری داشته باشد. می‌دانید که امگا ۳ در گوشت ماهی است و مردم سرزمین‌های کویری خاورمیانه هم آب ندارند که ماهی داشته باشند. در این صورت آیا می‌توان بین ظهور بربریت داعشی در سرزمین‌های خشک خاورمیانه و صحرای آفریقا و عدم مصرف امگا ۳ ارتباطی برقرار کرد؟ به خصوص که نخستین تمدن عقلی بیش از سه هزار سال پیش در دولت‌‌ شهرهای یونان سر برآورد که در میان آب شیرین عوطه می‌خورند و یکی از غذاهای همیشگی مردم آن‌ها ماهی بوده است!

من مجموعه‌ای از این نظریه‌ها را گردآوری کرده‌ام و روی آن‌ها کار می‌کنم. اما در هر حال، این حرف‌ها مربوط به گذشته است. امروز مردم تهران تقریباَ همانطور زندگی می‌کنند که مردم لوس‌انجلس. در نتیجه کلید حل مشکلاتی از این دست در آموزش است و زمینه‌های مادی برای پذیرش محتوای این آموزش‌ها نیز از قبل فراهم شده است: یک پهنه‌ی معیشتی شهری که در دامنه‌های البرز از مشهد تا تهران وتا تبریز گسترش می‌یابد و از اساس به تاریخ ایران کیفیت نوینی می‌بخشد.

قربان شما. داود

حالا که فکر می‌کنم می‌بینم این توضیح‌های من هم احتمالاَ بی‌فایده است. آقای عطاردیان اساساَ یک ذهن مصلحت اندیش دارد و به نظامی از قواعد انتزاعی برای تصمیم‌گیری گروهی چندان اهمیتی نمی‌دهد. بنا بر این، می‌ترسم در اینجا هم با همان نظریه معروف مواجه باشم. اما برای من خیلی سخت است که این واقعیت را بپذیرم. چون ظاهراَ فقط آقای عطاردیان نیست که این طور است.

علاوه بر این، سعی کردم در این نامه، در واکنش به برداشت آقای مهندس عطاردیان توضیح بدهم که واقعاَ هر جمعی آزاد است هر طور که می‌خواهد تصمیم بگیرد و به خصوص به من هیچ ارتباطی ندارد. اما اگربه این نتیجه رسیده‌اند که در اداره جلسات دچار مشکل هستند،‌ نسخه‌ی من برای این مشکل همین است که گفتم. و البته، این نسخه به مراتب پیچیده‌ است و ذهن بسیار پیچیده‌ای نیاز دارد. به همین خاطر اگر اعضای شورا زیر این قواعد زدند و تمایل داشتند به روش هیأتی کار را ادامه بدهند از من کاری ساخته نیست و تازه باید اعتراف کنیم کسانی که باور دارند خاورمیانه‌ای‌ها قادر نیستند در چارچوب قواعد انتزاعی رفتار کنند راست می‌گویند. هرچند در این صورت هم من تسلیم نخواهم شد. چون آن خاورمیانه به گذشته تعلق دارد. ایرانی نو دارد از درون دامنه‌های البرز و از درون فرایند‌های جهانی سر بر می‌آورد که بدون این قواعد نمی‌شود آن را اداره کرد و نسل جوان از این قواعد با آغوش باز استقبال کرده و خواهد کرد.

کمی بعد از ارسال نامه فوق به آقای عطاردیان بود که از دبیرخانه کعاصکا زنگ زدند و دو برگ فراخوان اجلاس دهم را برایم فاکس کردند. طبق معمول در صفحه‌ی دوم و پیوست، فهرست نام نمایندگان تشکل‌های عضو شورا و نام مشاروان آمده است. و نکته جالب - همانطور که گفتم - این که در بند نخست دستورکار اجلاس، موضوع «آموزش تشکل‌ها» مطرح شده است و جلو آن‌ هم نام من آمده است. اطمینان دارم شروع آموزش قواعد پیش‌گزیده‌ی مجامع تصمیم‌گیری به اعضای محترم این شورا یک دستاور بزرگ است.

کادرها: سه گام به پیش

هرچند برنامه برگزاری سمینار آموزشی در شرکت پالایش گاز پارسیان در روز‌های سه‌شنبه و چهارشنبه هفته گذشته (سوم و چهارم آذر) در منطقه عسلویه به دلایل پش‌پا افتاده اداری منتفی شد، اما به نظر می‌رسد این سمنیار در هفته‌های آینده برگزار شود و به این ترتیب آموزش قواعد دستورنامه رابرت، طی دو روز و در هشت جلسه، همراه با گرفتن امتحان و دادن گواهینامه به کارورزان یک تجربه نوین است و یک گام بلند به جلو محسوب می‌شود.

توصیه‌ی آقای علیرضا هاشمی دبیرکل زندانی سازمان معلمان ایران به معاون وزیر برای ملاقات با من برای بررسی نحوه‌ی آموزش این قواعد به دانش‌آموزان دوره‌ مدرسه و دبیرستان نیز،‌ به خود خود یک دستاورد بزرگ و تاریخی است.

اختصاص دادن وقتی به آموزش قواعد دستورنامه رابرت در آغاز اجلاس‌های شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور نیز واقعاَ یک دستاورد ملی بسیار بزرگ است. به همین دلیل من باید تمام حواسم را جمع کنم تا این فرصت‌ها را نسوزانم.

تا آنجا که به شورای عالی هماهنگی تشکل‌های صنفی کشور مربوط می‌شود چند تصمیم گرفته‌ام و همچنان مشغول بررسی آن هستم. یکی از این تصمیم‌ها این است که یک نسخه صحافی شده از دستورنامه رابرت تهیه کردم که روز یکشنبه به آقای سیفی هدیه کنم. وی در نخستین جلسه اظهار علاقه کرد که تنها نسخه صحافی شده‌ام را به او بدهم. اما آن نسخه را برای آقای علیرضا هاشمی دبیرکل سازمان معلمان ایران آماده کرده‌ام که کالان در ندان است و قرار بود برادرش به دفتر بیاید و کتاب را بگیرد و دوباره به دفتر زندان بدهد. وقتی بیشتر فکر کردم متوجه شدم مهندس سیفی کسی است که می‌تواند با بلند‌پروازی‌های خود مدیریت آقای مهندس عطاردیان را تکمیل کند و کعاصکا را بال و پر بدهد و خیلی ارزش دارد که یک نسخه برای این جوان پرشور آماده کنم و یکشنبه‌ی آینده به او هدیه بدهم.

پس گرفتن پیشنهاد

وقتی بیشتر فکر کردم به این نتیجه رسیدم که نباید عجله کنم و بهتر است مجموعه‌ای از قواعد مبرم را طی چند جلسه به اعضای شورای هماهنگی آموزش بدهم و از وقتی با این مجموعه قواعد آشنا شدند جلسه را طبق آن قواعد ادراه کنیم. بعد به این نتیجه رسیدم در آن صورت است که چه بسا خود آقای سیفی نیز با اصرار بخواهد که ریاست آموزشی جلسه را به من بدهد تا خودش بتواند در صحن از نظرات خودش به عنوان یک رهبر کارآمد دفاع کند. به همین خاطر، به محض اینکه به این نتیجه رسیدم‌،‌ نامه زیر را برای آقای عطاردیان ارسال کردم:

کمی فوری
جناب آقای مهندس عطاردیان
سلام

با عنایت به فرصتی که برای آموزش قواعد در دقایق اولیه اجلاس شورای هماهنگی پیش‌بینی شده است، فکر می‌کنم دیگر نیازی نباشد موضوع ریاست آموزشی من بر شورا با آقای سیفی مطرح شود. به نظرم خود ایشان به این نتیجه خواهند رسید.

با تشکر. داود حسینی

ایده‌های دیگر

در جریان قدم‌زدن‌های صبح‌ گاهی تعدادی ایده دیگر نیز به ذهنم رسید. از جمله اینکه خبر آموزش قواعد به شورا و نیز خبر ملاقات با دکتر کفاشیان به دو زبان عربی و فارسی هم در وب سایت کادرها دات کام کار شود. خبر اول را می‌شود در وب سایت پیام کارفرمایان و وب سایت شورا هم به دو زبان فارسی و انگلیسی کار کرد. پس یادم باشد دوربین را هم با خودم ببرم و عکس بگیرم.

به نظرم رسید حتی اگر آقای پروفسور حمیدان مترجم عرب کتاب دستورنامه رابرت و دوست سوری مسیحی‌عرب من که یکی از اعضای گروه سازندگان نرم‌افزار اوپن سورس «اسپیپ» است تمایلی به همکاری برای راه‌اندازی بخش عربی وب‌سایت کادرها دات کام نشان نداند باید خودم دنبال ترجمه خبرها به زبان عربی باشم و برای این کار می‌توانم از آقای میرآقایی هم کمک بگیرم. البته به همکاری عرب‌ها برای ترویج قواعد دستورنامه رابرت در جهان عرب نیاز خواهد بود. اما اگر فعلاَ نشد این راه هم قابل تأمل است.

شما چهل‌ تن

به نظرم رسید ایده‌ی «۴۰ راهبرد» را که در روزنوشت سه‌شنبه‌ی گذشته به آن پرداخته بودم، در شکل جدیدی بپرورانم و با عنوان «شما چهل تن» در وب سایت کادرها دات کام منتشر کنم.

منظورم از چهل‌ تن، چهل نفر از شخصیت‌های ملی است که طی سال‌های اخیر با دستورنامه رابرت آشنا شده‌اند و در عین حال به نظر می‌رسد این امکان را دارند که بتوانند در برگزاری کارگاه‌ها و سمینار‌های آموزش دستورنامه رابرت در اطراف خود کمک کنند. این نوشته با توصیف مختصر کیفیت آشنایی این افراد با دستورنامه رابرت، آنان را تشویق می‌کند با توجه به تعهدی که نسبت به ترویج قانون دموکراسی دارند نسبت به برگزاری این کارگاه‌ها در سازمان‌های اطراف خود جدی باشند. با این همه،‌ فکر می‌کنم بهتر است این سوژه را فعلاَ در ذهنم بپرورانم تا کاملاَ پخته شود و جنبه‌های گوناگون آن را به صورت دقیق بسنجم و با افراد مختلفی که قرار است نامشان در آن فهرست بیاید مشورت کنم.

[1] fiduciary

گزارش پشت صحنه‌ يك موفقيت مشروط

2015-10-13T02:40:25Z

نتيجه ملاقات صبح روز يكشنبه 19 مهر ماه 94 خانم اعظم اكبري رئيس محترم دبيرخانه شوراي استان تهران و آقاي ابراهيم عليپور يكي از قديمي‌ترين شوراياران تهران و قائم‌مقام دبيرخانه كلان‌شهرها و شهرستان‌هاي شوراي شهر تهران به همراه مربي پارلماني با آقاي ممي‌زاده معاون محترم اجرايي و اداري شوراي عالي استان‌ها، براي معرفي دستورنامه رابرت با هر معياري كه سنجيده شود يك موفقت مشروط بود و اگر آفت‌هايي كه هر جوانه‌اي را مي‌خشكانند اجازه دهند، ثمرات آن بر ساختار شورايي كشور در آيند‌ه نه چندان دور به بار خواهد نشست.

گزارش روي صحنه‌ي اين موفقيت مشروط به صورت يك خبر كوتاه در اينجا جاگذاري شده است. آنچه كه در پي مي‌آيد گزارش پشت صحنه‌ي آن موفقيت تاريخي است و هدفش اين است تا جزئيات آن رويداد را طوري ثبت كند تا درس‌هاي شكست‌ها و موفقيت‌هاي اين تجربه‌ها براي آيندگان قابل استفاده باقي بماند. اين نوشته‌، بخشي از روزنوشت يكشنبه 19 مهر ماه 94 است كه تاريخ كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت (كادرها) را به صورت خاطرات ثبت مي‌‌كنند:

يك رويداد تاريخي
از همان لحظه‌اي كه خانم اعظم اكرمي - كه ديروز بعد از مراجعه به وب سايت شوراي عالي استان‌ها معلوم شد رئيس دبيرخانه شوراي استان تهران است - در ميانه‌ي كارگاه آموزش دستورنامه رابرت شماره همراه آقاي ممي‌زاده معاون اجرايي و اداري شوراي عالي استان‌ها را گرفت و با او براي روز يكشنبه ساعت 10 صبح قرار ملاقات گذاشت، دريافتم كه اين ديدار يك ملاقات تاريخي است و شكست در معرفي درست و اثربخش دستورنامه رابرت به آقاي ممي‌زاده يك شكست غيرقابل‌ بخشش خواهد بود. از نظر اهميت، فكر مي‌كنم اين ملاقات با ملاقاتي كه با آقاي مهندس مسجدجامعي عضو شوراي اسلامي شهر تهران در اواخر سال 1391 داشتم قابل مقايسه بود. چه بسا از آن ملاقات هم مهم‌تر باشد،‌ چرا كه كافي است يك نفر بتواند نشست‌ها ماهانه‌ي شوراي عالي استان‌ها را كه گفته مي‌شود 72 نفر عضو دارد و به صورت خوشه‌اي و سلسله‌مراتبي از شوراهاي سطح پايه انتخاب مي‌شوند، طبق دستورنامه رابرت اداره كند: در آن صورت، اعضاي شوراي عالي اين قواعد را به تدريج و در جريان پركتيس پارلماني فرامي‌گيرند و به آرامي به شوراهاي سطح پائين‌تر آموزش مي‌دهند و به اين ترتيب در طول چهار سال 110 هزار نفر عضو ساختار شورايي كشور در جريان عمل با اين قواعد آشنا خواهند شد و آنان نيز به سهم خود اين قواعد را در سراسر جامعه منتشر خواهند كرد. در حاليكه حتي اگر مي‌توانستم اهميت تاريخي اين قواعد را در آن ملاقات فراموش نشدني براي آقاي مسجدجامعي به درستي استدلال مي‌كردم و شعله‌ي اشتياق لازم براي فراگيري اين قواعد را در ايشان مي‌گيراندم، باز هم چه بسا به اندازه آشنايي اعضاي شوراي عالي استان‌ها با اين قواعد اهميت نمي‌يافت. درست به دليل اهميت فوق‌العاده‌اي كه ملاقات ديروز درپي داشت، من هم دغدغه داشتم تا آنجا كه به عقلم مي‌رسد طوري عمل كنم كه بار ديگر شكست نخورم. به همين خاطر، در حاليكه اسناد لازم براي معرفي دستونامه را در كيفم جا مي‌دادم به نظرم رسيد به آقاي ابراهيم عليپور زنگ بزنم تا از برقراري نشست مطمئن شوم. زنگ زدم. آقاي عليپور گله داشت كه سرش شلوغ است و مي‌خواست مسؤليت معرفي اوليه را به عهده خانم اعظم اكبري بياندازد. اما من تأكيد كردم كه حضور وي الزامي است و حتماً طوري كارهايش را مرتب كند كه به جلسه برسد. حرفم را زمين نزد. گفت نيم ساعت ديگر راه مي‌افتد و جلوي دفتر كادرها من را هم ترك موتورش سوار مي‌كند و با هم به ساختمان شوراي عالي استان‌ها در خيبان جويبار خواهيم رفت.

تا آقاي عليپور برسد فرصت خوبي بود تجربه‌هاي گذشته را در امر معرفي و بازاريابي دستورنامه رابرت جمع‌بندي كرده و تمام آ‌ن‌ها را در يكي دو اصل كاربردي خلاصه كنم. به نظرم اين طور آمد كه به آقاي عليپور بگويم از بوروكراتيك كردن و گنده كردن قضيه پرهيز كنيم و بكوشيم ماجرا را به صورت غيررسمي و بيشتر شخصي دنبال كنيم تا افراد علاقمند درون شوراهاي شهر و روستا تشويق شوند اين قواعد را يابد بگيرند.

فكر كردم - و فكر مي‌كنم - اگر قرار بشود قضيه را رسمي كنند،‌ لابد از ما طرح و پورپوزال خواهند خواست و اين طرح بايد در مراجعي به تصويب برسد، بعد خواهند گفت لابد لازم است فلان وزارت و فلان مقام هم در اين مورد نظر بدهد و خلاصه اينكه هر طرحي در چنبره‌ي ناتواني‌ها و بلاتكلييفي‌ها و - اين روز‌ها به خصوص - بي‌پولي‌هاي دستگاه دولتي گير خواهد كرد. در حاليكه بايد سعي كنيم چند نفر را در اين شوراها بيابيم كه مثل خود آقاي عليپور به اين قضايا علاقمند باشند و كاري كنيم تا آنان با قواعد دستورنامه رابرت آشنا شوند. اين جمع‌بندي من بود براي روش بهينه‌ي معرفي دستورنامه رابرت به معاون اجرايي و اداري شوراي عالي استان‌ها.

وقتي مي‌خواستم ترك موتور آقاي ابراهيم عليپور كه جلو دفتر كادرها توقف كره بود سوار شوم، كيفم را روي در صندوق عقب ماشيني كه كنار خيابان پارك شده بود گذاشتم و به او گفتم:‌ حاج ابراهيم (او من را حاج داود صدا مي‌زند و حالا لفظ حاجي در دهن من هم خوش مي‌چرخد!)، نظر من اين است كه امروز قضيه را خيلي رسمي نكنيم و دنبال اين باشيم كه در اين شوراي عالي استان هم يك نفر مثل خودت بيابيم كه اين قواعد را ياد بگيرد و به ديگران هم ياد بدهد. اما آقاي عليپور، در حاليكه من را به نشستن در ترك خودش تشويق مي‌كرد، نظري مخالف نظر من داشت. تصور مي‌كنم با توجه به ا‌شاره‌هايي كه چند شب قبل به وضعيت اقتصادي دفتر كادرها كرده بودم، انتظار داشت كه اگر اين طرح با اسقبال مواجه شد درآمد قابل قولي هم نصيب دفتر كادرها شود. به همين خاطر گفت:‌ نه حاج داود. حساب اينجا با جاهاي ديگر فرق دارد. بعد خطاب به من گفت:‌ حالا بشينيد ترك من تا را ه بيافتيم. نشستم و راه افتاديم. بين راه نيز بحث‌ ما ادامه داشت. آقاي عليپور به نكته نگران كننده‌اي اشاره كرد: اين كه من چون تمام حواسم را به اين قواعد داده‌ام متوجه ساير مشكلات نمي‌شوم. پرسيدم: منظور؟ منظورش اين بود كه بچه‌هايي كه اين قواعد را ياد مي‌گيرند در جريان عملياتي كردن آن‌ها با مشكلات عديده‌اي مواجه مي‌شوند كه - گويا منظورش اين بود كه - من به مشكلات عملياتي شدن اين قواعد توجهي ندارم يا با آن‌ها مواجه نيستم. بعد به عنوان نمونه به مسائل و مصائبي اشاره كرد كه در جريان كار با بچه‌هاي الكتروگروه شوراياري‌هاي منطقه 18 با آن‌ها مواجهه شده است.

چرا تازه كادرها شكست مي‌خورند؟
راستش مدت‌هاست تصميم دارم مطلبي تحت عنوان «چرا تازه‌ كادرها شكست مي‌خورند؟» بنويسم و به توصيف عواملي بپردازم كه سبب شكست خوردن‌ كادرهاي جوان در جريان عملياتي كردن قواعد دستورنامه رابرت مي‌شوند. اين عوامل متعدد هستند و كشف و تحليل آن‌ها نيز مستلزم اين است كه كساني قدم در اين راه نرفته بگذرند و بارها و بارها شكست بخورند و از شكست‌هاي خود درس ياد بگيرند تا به مرور اين راه نرفته پاخور شود. مي‌توانستم برخي از عوامل مهم شكست‌ تازه‌كادر‌ها را براي آقاي عليپور توضيح بدهم اما احساس كردم بهتر است حواسش به رانندگي باشد و كار دست خودش و ديگران ندهد. به همين دليل خيلي خلاصه گفتم: مسؤليت شكست تازه‌ كادرها هم بر عهده‌ي من است كه كادرها را خوب تربيت نمي‌كنم. بعداً در اين مورد صحبت خواهيم كرد. مي‌خواستم بحث تمام شود. اما آقاي عليپور هم كه مثل من اگر به حرف بيافتد خاموش ناشدني است، در حال ويراژ دادن در خيابان وليعصر براي رفتن به يكي از خيابان‌هاي غربي هم دست از ايراد نطق بر‌نمي‌داشت. در حال موتور راني، سرش را تا مي‌توانست به سمت راست برگرداند و خطاب به من گفت: حاج داود، شما عادت داريد مسؤليت تمام شكست‌ها را خودتان بر عهده بگيريد، اما هميشه اين طور نيست. بعد كه وارد خيابان كنار يكي از سينماهاي خيابان ولعيصر شد ادامه داد: فرض كنيد كه شما خيلي عالي و با احتياط رانندگي كنيد. اما ممكن است يك راننده‌ي ديگر به شما بزند. آيا در اين وضعيت هم شما مسؤليد؟ من دهانم را به گوش چپ او نزديك كردم و با تأكيد گفتم: بله، شما بايد فرض را بر اين بگذاريد كه ممكن است ديگران درست رانندگي نكنند. كمي مكث كردم و دوباره گفتم: حالا هم با همين فرض رانندگي كنيد. فكر مي‌كنم كنايه من را دريافت و تا رسيدن به مقصد سكوت كرد تا حواسش به رانندگي بباشد.

مقصد: شوراي عالي استان‌ها
در سال‌هاي اخير، معمولاً هنگامي از خيابان جويبار عبور كرده‌ام كه براي شركت در مراسم ختم يكي از آشنايان در مسجد نور واقع در جنوب غربي ميدان فاطمي رفته‌ام. هميشه‌ هم تابلو بزرگ «شوراي عالي استان‌ها» سؤالي را در ذهنم زنده كرده است: چطور مي‌شود دستورنامه رابرت را به مسؤلان اين شوراي عالي معرفي كرد؟ اما شكست در معرفي اين قواعد به بعضي از اعضاي شوراي شهر تهران سبب شده بود كه به طور كلي قيد هرچه شورا و شوراياري را بزنم و به دانش‌آموزان دبستاني و دبيرستاني اميد ببندم. اما ديروز هنگامي كه جلوي آن ساختمان رسيدم اميدوار بودم با حضور شاهداني مثل آقاي ابراهيم عليپور و خانم اعظم اكبري من خودم مجبور نباشم از جنسم آنقدر تعريف كنم كه توي ذوق مشتري بخورد.

وقتي با آقاي عليپور از پله‌هاي ساختمان بالا رفتيم و به طبقه اول رسيديم يك ربع به ساعت ده بود و هنوز خانم اكبري نيامده بود. آما آقاي عليپور نظرش اين بود كه منتظر او نمانيم و از فرصت استفاده كنيم. من حرفي نزدم و كمي بعد در سالن بزرگي بوديم كه با پرده‌هاي كركره‌اي و مبل‌هاي به رنگ قهوه‌اي سوخته آراسته شده بود. تابلو‌ها، عكس‌ها، پوستر‌ها، نوشته‌هاي روي ديوار و به طور كلي تمام اجزاي ساختمان داد مي‌زد كه زير نظر شوراي عالي «استان‌ها» اداره مي‌شود: نماد‌هايي از تنوع فرهنگي در استان‌هاي مختلف كشور. ميزباني كه با پيراهن سفيد پشت ميز بزرگ در ضلع شرقي سالن نشسته بود، جوان‌تر از آن بود كه تصور كرده بودم. ترام موهايش هنوز بيش از هشتاد درصد بود و به سياهي مي‌زد پوست صورتش قرمز روشن بود و مي‌شد حدس زد كه از خطه‌ي آذري زبان كشور باشد. از نظر قد نيز نقريباً هم قد من و آقاي عليپور بود: متوسط رو به پائين!. من و ميزبان در يك طرف و آقاي عليپور در طرف مقابل روي مبل‌هاي جلوي ميز كار ميزبان نشستيم و آقاي عليپور به من اشاره كرد كه شروع كنم. اما من پيشنهاد كردم آقاي عليپور از تجربه‌هاي خودش در يادگيري قواعد توضيح بدهد و بعد از آن آقاي ممي‌زاده سؤال‌هايشان را مطرح كند و من در پاسخ به پرسش‌هاي وي صحبت كنم. با پيشنهاد من موافقت شد و آقاي عليپور بعد از قرائت «بسم‌الله الرحمان الرحيم» نطق‌اش را شروع كرد.

تا پيش از آن لحظه تصور من اين بود آقاي عليپور كه يكي از قديمي‌ترين اعضاي شوراياري‌هاي تهران و يكي از كاركنان قديمي شوراي شهر تهران است لابد ميزبان را قبلاً ديده است و او را مي‌شناسد. اما بعد از آنكه آقاي عليپور به تعريف از سواق خود پرداخت دريافتم كه او هم براي نخستين بار است كه آقاي ممي‌زاده معاون اجرايي و اداري شوراي عالي استان‌ها را ملاقات مي‌كند.

تا آنجا كه در خاطرم مانده است آقاي عليپور روي سوابق شورايي خود تأكيد كرد و خيلي زود بحث را به اين جا كشاند كه چطور شوراها در سطح كشور با دو دسته مشكل عمده مواجه هستند: دسته اول اينكه با انواع مسائل پيچيده‌ي مربوط به كيفيت مديريت در سطح شهر و شهرستان و كشور مواجه هستند كه آشنايي زيادي با آن‌ها ندارند در نتيجه برنامه‌هاي آموزشي گوناگوني هم براي آن‌ها پيش‌بيني مي‌شود. اما دسته‌اي از مشكلات به نحوه‌ي تصميم‌گيري و كار گروهي خود اعضاي شوراها مربوط مي‌شود كه اتفاقاً از دسته اول مبرم‌تر هستند چون در بسياري از موارد كار به دعوا و پرت كردن قندان به سر و صورت يكديگر مي‌كشد و در اين زمينه است كه ما هيچ سنت يا تجربه‌ي قابل قبولي هم نداريم. از اينجا به بعد بود كه آقاي عليپور به تشريح قواعد دستورنامه رابرت پرداخت و در ادامه و توضيح كه چطور من از حدود ده سال پيش (آقاي عليپور گفت از چهارده سال پيش) براي ترجمه اين كتاب و ياد گرفتن و ياد دادن قواعد آن وقت گذاشته‌ام.

وقتي آقاي عليپور در مورد كتاب صحبت مي‌كرد من بدون جلب توجه از داخل كيفم ترجمه فارسي صحافي شده‌ي كتاب را كه مدتي قبل براي آقاي عليرضا هاشمي دبيركل زنداني سازمان معلمان ايران به زندان پست كرده بوديم اما چند شب پيش برگشت شده بود، در آوردم و آن را به آقاي ممي‌زاده دادم و ايشان در حاليكه گوششان به آقاي عليپور بود كتاب جيبي كلفت و صحافي شده «دستورنامه رابرت: قواعد اداره شوراها و انواع مجامع تصميم‌گيري» را هم ورق مي‌زد و عناوين فصل‌هاي مختلف آن را زير چشمي مي‌خواند.

آقاي عليپور در ادامه نطق‌اش به نحوه‌ي آشنايي من با ستاد اجرايي شوراياري‌ها و برگزاري كارگاه براي كارشناسان ستاد اجرايي شوراياري‌ها در اواخر سال 1391 اشاره كرد و تا امروز جلو آمد. در قسمت پاياني نطق‌اش نيز به اهميت اين قواعد و كيفيت آن‌ها پرداخت و يك نمونه از اين قواعد - اصل رعايت بي‌طرفي رئيس جلسه - را تشريح كرد و توضح داد طبق اين اصل رئيس جلسه بايد ظاهر بي‌طرف خودش را حفظ كند، چرا؟ چون قرار است مثل يك داور بين موافقان و مخالفان حاضر در مجمع تصميم‌گيري داوري كند. به همين خاطر بايد از حق دادن پيشنهاد، حق شركت در مذاكره و حق دادن رأي هنگام‌ رأي‌گيري علني - به جز وقتي كه رأي رئيس تعيين كننده مي‌شود - صرف نظر كند. و اگر رئيس جلسه در مورد مسأله‌اي نظر داشت و مايل بود در مذاكره شركت كند، در آن صورت بايد به صورت موقت، كرسي رياست را ترك كند و به صحن برود.

وقتي آقاي عليپور داشت اصل مربوط به حفظ ظاهر بي‌طرف رئيس را توضيح مي‌داد من در چهره‌ي آقاي ممي‌زاده دقت كردم تا دريابم واكنش او در برابر اين اصل چيست. همانوقت بود كه متوجه شدم چشم‌هاي وي سبز تيره است اما نمي‌شد تشخيص داد كه آيا آن جشمان سبز تيره از اصل «ضرورت رعايت حفظ ظاهر بي‌طرف رئيس جلسه» استقبال كرد يا مثل بيشتر «مقامات» به اين اصل روي خوش نشان نداد.

در حاليكه بخشي از ذهنم به صحبت‌هاي آقاي عليپور توجه داشت، بخش ديگري از ذهنم به ياد گفتگوي تلفني با آقاي علي‌اكبر عبدالحسيني افتاد كه در سال 1391 دبير ستاد اجرايي شوراياري‌هاي شوراي اسلامي تهران بود و به همت او نخستين كارگاه آموزش دستورنامه رابرت براي كارشناسان آن وقت ستاد برگزار شد. به توصيه‌ي آقاي مسجدجامعي داشتم دستورنامه رابرت را براي آقاي عبدالحسيني تعريف مي‌كردم و همين آقاي عليپور، پشت ديوار كوتاهي كه اتاق كوچك آقاي عبدالحسيني را جدا كرده بود داشت نماز مي‌خواند و ظاهراً صحبت‌هاي بلند من را هم ناخواسته مي‌شنيد. وقتي سلام نماز را داد و به اين طرف ديوار آمد خطاب به من - كه هنوز اسمم را هم نمي‌دانست گفت: حاج آقا؛ شما را خداوند براي كمك به ما فرستاده است. بعدها، آقاي مسجدجامعي به عنوان رئيس شوراي شهر تهران انتخاب شد. آقاي عبدالحسيني از دبيري ستاد شوراياري‌هاي تهران به دبيري هيأت رئيسه شوراي شهر تهران رفت و طي اين سال‌ها چه رويدادهاي تلخي را كه تجربه نكرد. حالا در استانداري استان البرز خدمت مي‌كند. چند وقت پيش بود كه تلفني از او پرسيدم:‌: ظاهراً در استانداري‌ها نيز شوراهاي بزرگي با رياست استاندار برگزار مي‌شود كه اعضاي آن‌ها هر كدام يك رأي مساوي دارند. در اين صورت، آيا دستورنامه رابرت به درد اين شوراها نيز مي‌خورد يا نه؟ اما آقاي عبدالحسيني - كه از معدود كساني است كه با مغز خودش فكر مي‌كند - به نكته بسيار درستي اشاره كرد و توضيح داد: ولي اين آقايان از دستورنامه رابرت استقبال نخواهند كرد. پرسيدم:‌ چرا؟ گفت: براي اينكه طبق دستورنامه رابرت، رئيس جلسه تصميم‌گيري بايد اصل ظاهر بي‌طرف خودش را حفظ كند. در حاليكه مقامات آنچه را كه مي‌گويند درست مي‌دانند و از بقيه اطاعت مي‌خواهند. بعد از آن تذكر آقاي عبدالحسيني بود كه ويرايش جديد اطلاعيه دفتر كادرها براي آموزش اختصاصي مديران و رهبران سازمان‌ها را با اين عنوان جديد ويرايش كردم: كارگاه‌هاي اختصاصي آموزش دستورنامه رابرت به رهبران و رئيسان غيرمستبد!

به خاطر تمام اين سوابق ذهني است كه نسبت به واكنش آقاي ممي‌زاده نسبت به اصل حفظ ظاهر بي‌طرف رئيس حساس بودم. اما از واكنش‌هاي چهره‌ي آقاي ممي‌زاده نتوانستم به اين بخش از صحبت‌هاي آقاي عليپور نتوانستم دريابم كه از اين اصل اسقبال مي‌كند يا نه؟

آقاي عليپور نطق پرشور خودش را اين طور خاتمه داد:جناب آقاي ممي‌زاده، تمام آن قواعدي كه در آن كتاب هشتصد صفحه‌اي كه دست شماست، آمده، براي ما تازگي دارند و از نان خوردن براي ساختار شورايي كشور مبرم‌تر هستند. خلاصه، همان حرفي كه وقتي ايشان را براي اولين بار در ستاد اجرايي شوراياري‌ها ديدم زدم تكرار مي‌كنم: خداوند ايشان را براي كمك به ما فرستاده است.

با هر معياري كه قرار بود به نطق آقاي عليپور نمره مي‌داديم، نمره بسيار خوبي مي‌گرفت. حقيقتاً بايد افتخار مي‌كردم كه چين كارورزاني جذب كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت شده‌اند. هم من و هم ميزبان از نطق آقاي عليپور به وجد آمديم و هر دو اذعان كرديم كه حرفي براي من باقي نگذاشت.

نخستين گاف بزرگ من!
با اينكه تصميم گرفته بوديم بعد از نطق آقاي عليپور ميكروفون را به ميزبان بدهيم تا سؤال‌هايش را مطرح كند و من در پاسخ به آن پرسش‌ها حرف بزنم، احساس كردم مطلبي كه به ذهنم رسيده است آنقدر مهم هست كه در همان لحظه بايد گفته شود. از جمع اجازه‌ گرفتم و كوشيدم تا براي آقاي ممي‌زاده توضيح بدهم كه چطور از همن نخستين روزهاي آشنايي من با دستورنامه رابرت، شوراي عالي استان‌ها را يكي از مبرم‌ترين و فوري‌ترين مشتر‌يان بالقوه اين قواعد مي‌دانستم، اما اين همه سال طول كشيد تا خانم اكبري و آقاي عليپور به كمك من بيايند و از شما براي معرفي اين قواعد وقت بگيرند.

فقط واكنش جدي اما مؤدبانه‌ي آقاي ممي‌زاده بود كه دوزاري من را انداخت كه چه گاف بزرگي مرتكب شد‌ه‌ام: آقاي ممي‌زاده اصرار داشت كه وي مديري است كه در اتاقش هميشه به روي تمام انواع ارباب رجوع‌ها باز است. هيچگاه حتي روي تابلو داخل اتاقش هم نمي‌نويسد كه جلسات بعدي او كي قرار است برگزار شود تا مبادا ارباب رجوع با خواندن آن قرار‌ها روي تخته سفيد، احساس ناخوشايندي بيابد. در وسط جلسات نيز هرگز به تلفن همراه ديگران پاسخ نمي‌دهد. در نتيجه براي رفتن به نزد وي هرگز به كمك آقاي عليپور و خانم اكبري (كه اواخر نطق آقاي عليپور خودش را به جلسه رسانده بود) نيازي نداشته‌ام و هر وقت هر كس هر كاري داشته باشد بدون هيچ محدوديتي مي‌تواند و مي‌توانسته‌ است به دفتر وي برود.

اگر او اينقدر در توضيح اين مطلب تأكيد نمي‌كرد شايد من اصلاً متوجه گاف بزرگي كه مرتكب شده بودم نمي‌شدم. اما بعد از اين توضيح و تأكيد‌هاي آقاي ممي‌زاده بود كه دريافتم آنچه گفته‌ام معناي خوبي نداشته است. در اينجا بود كه نطق‌اش را مؤدبانه قطع كردم و توضيح دادم: از وقتي قرار شد همراه با اين دوستان خدمت شما برسيم دغدغه داشتم مبادا حرفي برنم يا گافي بكنم كه اين فرصت تاريخي هم بسوزد و انگار بلاخره گاف كردم. اما چون واقعاً نمي‌خواهم اين فرصت تاريخ بسوزد اجازه مي‌خواهم منظورم را توضيح بدهم. مكث كردم. آقاي ممي‌زاده‌ هم ساكت نشسته بود و به من نگاه مي‌كرد. از او پرسيدم: مايليد در اين مورد توضيح بدهم؟ تمايل داشت. بعد از مكثي رو به آقاي عليپور گفتم: آقاي عليپور! شما شاد هستيد، من از چه سالي تا امروز كوشيده‌ام اين قواعد به اعضاي شوراي شهر تهران معرفي شود؟ آقاي عليپور شهادت داد: از سال 1391 ايشان كوشش داشته‌اند كه اين قواعد را به شوراي شهر تهران معرفي كنند. بعد خطاب به آقاي ممي‌زاده ادامه دادم: اما در واقع تلاش‌هاي من از سال‌ها قبل از اين شروع شد و هر كسي را كه مي‌شناختم كه با يكي از اعضاي شوراي شهر تهران آشنايي داشت از او خواهش مي‌كردم يا زمينه ملاقات من را با آن عضو فراهم آورد يا خودش اين قواعد را به آن عضو معرفي كند. مكث كردم. بعد، از آقاي عليپور پرسيدم: آقاي عليپور، شما بگوييد، نتيجه اين همه تلاش من در چهار سال گذشته چه بوده است؟ آقاي عليپور خطاب به آقاي مميزاده با تأسف سرتكان داد و به نكته بسيار جالبي اشاره كرد: آقاي ممي‌زاده، شما خودتان عضو ساختار شورايي كشور هستيد و مي‌دانيد كه چه تيپ‌هايي در شوراها هستند. آقاي ممي‌زاده هم در تأييد صحبت آقاي عليپور سر تكان داد و من فرصت را مناسب يافتم كه بگويم: آنقدر برخورد شوراي شهر تهران مأيوس كننده بود كه اصلاً قيد هر چه شورا را زدم. بعد با دلخوردي گفتم: وقتي برخورد شوراي شهر تهران اين طور باشد از ساير شوراها چه توقعي بايد داشته باشم؟ به همين خاطر من قيد شوراها و سازمان‌هاي مستقر را زده‌ام و مبرم‌ترين مخاطبان اين قواعد را دانش‌آموزان دبستان و دبيرستان مي‌دانم. بعد از مكث كوتاهي ادامه دادم: راستش علت حضور من در اينجا نيز بيشتر اصرار خانم اكبري بود. بعد خطاب به خانم اكبري كه آن طرف ميز عسلي روي مبل رو به روي آقاي ممي‌زاده و كنار آقاي عليپور نشسته بود پرسيدم: غير از اين است؟

شيرزن به صحنه مي‌آيد!
تازه بعد از اين سؤال من بود كه خانم اكبري احساس كرد حالا نوبت اوست كه بايد هنر نمايي كند و انصافاً سنگ تمام هم گذاشت و خطاب به آقاي ممي‌زاده گفت: شما خوب مي‌دانيد كه من چه وضعيت خانوادگي‌اي دارم، و مادرم و برادرم در چه وضعيتي هستند (مادر ايشان به خاطر كهولت سن و انواع بيماري‌ها زمين‌گير شده و يكي از برداران او نيز به اسكيزفرني مبتلاست و هر روز خانم اكبري بايد از سر كار به منزل مادر برود و بعد از تغذيه و مراقبت و خواباندن مادر و برادر بيمار خود، تازه نوبت به مراقبت از فرزند و همسر مي‌رسد). من اين‌ها را مي‌دانستم به همين خاطر وقتي آقاي ممي‌زاده خطاب من ما با اشاره به خانم اكبري گفت: شيرزني است. من هم اين قضاوت را تأييد كردم.

اين شير زن يك چادر عبايي مشكي به سر مي‌كند اما روسري‌هايش هميشه رنگ‌هاي روشن و طرح‌هاي شاد دارند و طوري دور سر و صورتش محكم بسته مي‌شوند كه بدون دغدغه‌هاي مربوط به محرم و نامحرمي سر و وضع زنان و ديده شدن يك تار مو يا بخش نامحرمي از گردن، مي‌تواند مثل يك شير زن تحرك داشته باشد. او هم در نطق كوتاه خودش سنگ تمام گذاشت و تأكيد كرد از وقتي به سفارش آقاي عليپور در كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت شركت كرده است رويكردش به قضايا به طور كلي و كامل تغيير كرده است و با اطمينان مي‌تواند بگويد كه اين آموزه‌ها - دست كم - در ارتقاي كيفيت مديريت او نقش بسزايي ايفا كرده‌اند.

ناله از فقدان بودجه
بعد از اين صحبت‌هاي مقدماتي بود كه ميكروفن در اختيار ميزبان قرار گرفت. اما درست برخلاف انتظار من محور صحبت ايشان، ضمن تأكيد بر ضرورت تدوين اجراي برنامه‌هاي آموزشي گوناگون براي اعضاي شوراي عالي استان‌ها، تشريح وضعيت بسيار بد بودجه‌اي شوراي عالي استان‌ها بود. وي حتي در ادامه به مقايسه ميزان بودجه شوراي عالي استان‌ها با برخي از شوراها و يا سازمان‌هاي فرهنگي ديگر پرداخت و داشت قضيه را به اين طرف سوق مي‌داد كه فعلاً بودجه‌اي براي انجام كارهاي بزرگ و هزينه بر در دسترس نيست. احساس كردم همان حدسي كه مي‌زدم ممكن است رخ بدهد: اينكه طرح‌هاي خودتان را بدهيد تا با توجه به وضعيت بسيار بد بودجه‌‌ي شوراي عالي استان‌ها، مورد رسيدگي قرار بگيرد. با علامت دست از آقاي ممي‌زاده اجازه خواستم نطقش را قطع كنم و بعد با لحن ساده‌اي اضافه كردم آموزش اين قواعد اصلاً به بودجه نياز ندارد. مكث كردم تا تمام حواسش جمع اين نكته شود. بعد ادامه دادم كافي است رئيس شوراي عالي استان‌ها اين قواعد را بلد باشد. در آن صورت حتي لازم نيست هيچكدام از اعضاي شوراي عالي استان‌ها هم اين قواعد را بلد باشند. چرا؟ چون هر عضوي كه قاعده را بلد نباشد از رئيس جلسه سؤال مي‌كند و او هم وظيفه دارد قاعده را براي اعضا توضيح بدهد. در نتيجه كافي است يك نفر از اعضاي شوراي عالي استان‌ها اين قواعد را بياموزد و او مسؤليت ادراه جلسه طبق اين قواعد را به عهده بگيرد. بعد از مدتي بقيه اعضاي شوراي عالي استان‌ها نيز اين قواعد را از روي دست رئيس ياد خواهند گرفت و آنان هم مي‌توانند به تدريج اين قواعد را به اعضاي شوراهاي سطوح پائين‌تر آموزش بدهند. مكث كردم و در ادامه گفتم: مي‌بينيد كه كافي است فقط رئيس شورا با اين قواعد آشنا باشد و من هم كه آماده‌ام اين قواعد را به ايشان آموزش بدهم. ديگر بودجه‌اي نياز نيست.

از طرح ساده و بي‌هزينه‌ي من لابد بايد به وجد مي‌آمد. به همين خاطر در چهره‌ي آقاي ممي‌زاده دقت كردم. اما خبري از وجد در آن ديده نمي‌شد. چرا؟ نگران شدم. بعداً‌علت را دريافتم: رئيس شورا سرشان شلوغ‌تر از آن است كه برسند اين قواعد را ياد بگيرند. پرسيدم:‌ خود شما چطور؟ گفت: من حاضرم. گفتم: بسيار خوب. من به دفتر شما مي‌آيم و طي چند جلسه اين قواعد را به شما آموزش مي‌دهم. يا شما به كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت در دفتر كادرها تشريف بياوريد كه تا محل كار شما ده دقيقه فاصله دارد.

دستاورد بزرگ
همين كه آقاي ممي‌زاده قبول كرد تا خودش اين قواعد را بياموزد يك دستاورد بسيار بزرگ براي كادرها بود. بحث‌ ما اينجا تمام نشد. من در ادامه‌ي صحبت‌هايم به نكاتي اشاره كردم كه براي خوانندگان احتمالي اين روزنوشت‌ها تكراري است. صحبت‌هاي آقاي ممي‌زاده هم پر از نكات مهم و جذاب بود. به خصوص كه به فهرست بلند بالايي از برنامه‌ها اشاره كرد كه در آينده مي‌توانيم براي آموزش اين قواعد به اعضاي شوراهاي استان‌ها و شهر‌ها آن‌ها را اجرا كنيم. اما به نظر من و در حال حاضر براي كل ساختار شورايي كشور آشنايي يك فرد مثل آقاي ممي‌زاده با قواعد دستورنامه رابرت كفايت مي‌كند. بعد از آشنايي نسبي او با اين قواعد است كه مي‌شود به تدريج براي محلي‌سازي اين قواعد در ساختار شورايي كشور تحقيق كرد و روش‌هاي درست محلي‌سازي اين قواعد را متناسب با وضعيت هر استان و هر شهر و روستا به صورت خلاقانه مورد بررسي قرار داد.

مقايسه و درس‌آموزي
وقتي از دبيرخانه شوراي عالي استان‌ها قدم زنان به طرف دفتر كادرها راه افتادم مدام دستاورد ملاقات با آقاي ممي‌زاده را با شكست در معرفي اين قواعد به آقاي مهندس مسجدجامعي مقايسه مي‌كردم. از خودم مي‌پرسيدم: اگر بد عمل نمي‌كردي و آقاي مسجدجامعي در طول يكسالي كه رئس شوراي اسلامي شهر تهران بود، جلسات آن شورا را طبق اين قواعد اداره مي‌كرد، چه تحول عظيمي در كشور مي‌توانست رخ بدهد؟ بعد، ياد اظهار نظر آقاي عليپور هنگامي كه ترك موتورش نشسته بودم افتادم: حاج داود، هميشه كه مسؤليت شكست‌ها بر عهده شما نيست. شما ممكن است بي‌نقص رانندگي كنيد، اما يك راننده بكوبد به شما. پاسخ من به چنين رويكردي روشن است: مسؤليت شكست‌هاي هر فرد بر عهده‌ي خود اوست. در غير اين صورت، هيچ كس پيشرفت نخواهد كرد.

بدون شك در طول سه سال گذشته در معرفي بهتر دستورنامه رابرت تجربه‌هايي كسب كرده‌ايم و به احتمال زياد همان تجربه‌ها سبب شد تا در نشست ديروز - دست كم به صورت مشروط - موفق شويم. هدف اصلي از نوشتن اين روزنوشت‌ها نيز همين است: ثبت اين ماجراها براي فهم علت شكست‌ها و پيروز‌ي‌ها و انتقال آن‌ تجربه به نسل‌هاي بعدي.

تاريخ كادرها در يك نگاه

2015-09-30T04:14:10Z

تاريخ تفصيلي و تحليلي كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت (كادرها)‌ از ابتدا تا امروز - در بيش از پنج هزار صفحه و به صورت روزنوشت - به ثبت رسيده و اين كار ادامه خواهد يافت. نمونه‌اي از اين روزنوشت‌ها به شرح زير در همين بخش جاگذاري شده است:‌
انجمن سازي در زادگاه
تجربه‌هاي ساخت انجمن خانوادگي
تاريخ جنبش كادرها براي مخاطبان امروزي
جهش ژنتيكي؛‌ از رمه به جامعه
گزارش پشت صحنه يك موفقيت مشروط

اما خلاصه‌ي فعاليت‌ كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت در تهران و در شهرستان‌ها به صورت بسيار خلاصه در ادامه آمده است:

نخستين كارگاه آموزش دستورنامه رابرت با حضور ده نفر از شخصيت‌هاي ملي از جمله آقايان مهندس سيد محمد بهشتي، مهدي جمالي بحري، دكتر مصطفي معين، مهندس محمد عطارديان، دكتر مجتبي اميري، دكتر محمد حسين بني‌اسدي، مهندس علي‌اصغر گلسرخي، مهندس بهرام شهرياري،‌ مهندس محسن رزم‌خواه و آرش كيخسروي با عنوان «هم‌انديشي عرف پارلماني» روز يكشنبه 17 ارديبهشت 1391 در سالن هيأت مديره انجمن‌ شركت‌هاي ساختماني تشكيل شد و نشست‌هاي آن مدت‌ها ادامه داشت و بعدها شخصيت‌هاي ديگري مثل آقايان سعيد اردهالي، مهندس حامد سحابي،‌مهندس سپهر محمدي و علي‌اكبر عبدالحسيني به اين جمع ملحق شدند. هدف آن كارگاه آشنايي اوليه با قواعد دستورنامه رابرت و حمايت از محلي‌سازي، آموزش و ترويج آن‌ها در ايران بود. گفتني است تمام شخصيت‌هاي محترمي كه در آن كارگاه حضور يافتند از هيچ كوششي براي آموزش و ترويج اين قواعد دريغ نورزيد‌ه‌اند و جا دارد از تمام آنان تشكر شود.

يكي از نشست‌هاي كارگاه هم‌انديشي عرف پارلماني

از راست: آقايان سعيد اردهالي، مهندس حامد سحابي، مهندس سپهر محمدي، دكتر مجتبي اميري، علي اكبر عبدالحسيني، دكتر محمد حسين بني‌اسدي، مهندس علي‌اصغر گلسرخي، و مهندس محسن رزم‌خواه

همزمان با برگزاري نشست‌هاي كارگاه هم‌ ‌انديشي عرف پارلماني، كارگاه آموزشي ديگري به همت آقاي علي‌اكبر عبدالحسيني دبير وقت ستاد اجرايي شوراياري‌هاي شوراي اسلامي شهر تهران براي 8 نفر از كارشناسان وقت آن ستاد برگزار شد و نشست‌هاي اين كارگاه نيز تا برگزاري انتخابات دوره چهارم شوراهاي اسلامي شهر و روستا ادامه يافت. گفتني است بسياري از كارشناساني كه در آن كارگاه شركت كردند، همچنان براي آموزش اين قواعد به ساير علاقمندان و به ويرژه به شوراياران تهران تلاش مي‌كنند.
گروهي از معلمان نيز در كارگاه ويژه‌اي براي آموزش دستورنامه رابرت شركت كردند و طي ده نشست با مبرم‌ترين قواعد دستورنامه رابرت آشنا شدند. بعضي از كارورزان آن كارگاه عضو سازمان معلمان ايران بودند و اين سازمان يكي از نخستين سازمان‌هاي ايراني است كه در اساسنامه خود آخرين ويرايش ترجمه فارسي دستورنامه رابرت به عنوان مرجع پارلماني خود تصويب كرده است و براي آموزش اين قواعد به دانش‌آموزان و ساير همكاران معلم از هيچ كوششي دريغ نمي‌ورزد.
برخي از اعضاي شوراي احياي انجمن‌هاي اسلامي دانشگاه‌هاي ايران نيز در كارگاه ويژه‌اي كه براي آموزش دستورنامه رابرت به دانشجويان راه‌اندازي شد شركت كردند و از درون همان كارگاه بود كه فكر تشكيل مؤسسه‌اي براي ترويج و تأسيس سناهاي دانشجويي بيرون آمد. اين كارگاه، البته با حضور برخي از اعضاي جديد همچنان روز‌هاي سه شنبه در دفتر كادر‌ها تشكيل مي‌شود.
يكي ديگر از كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت به همت و به دعوت خانم نسرين ستوده و آقاي آرش كيخسروي به راه‌ افتاد كه كاروزان آن همه وكيل دادگستري بودند و از دل آن، مؤسسه ارتقاي پروفشن‌گرايي وكالت تأسيس شد و تا انتخاب مسؤلان دائمي، مجامع آن در دفتر كادرها برگزار مي‌شد. اعضاي آن كارگاه نيز مي‌كوشند تا سهم خود را براي ترويج و آموزش اين قواعد ادا كنند.
به همت و دعوت آقاي عيسي خندان كارگاه‌ ديگري براي آموزش دستورنامه رابرت افتتاح شد كه در آن دوستان و مدعوان آقاي خندان شركت مي‌كردند. اين كارگاه در ادامه و با حضور اعضاي جديد مدت‌ها ادامه داشت و قرار است با همت برخي از اعضاي همين كارگاه انجمن كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت تأسيس شود. در آن صورت،‌ تمام كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت كه در سراسر ايران فعاليت خواهند كرد مي‌تواند عضو اين انجمن شوند.
با پيگيري آقاي عيسي خندان و همكاري علاقمندان اهوازي، كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت طي دو روز جمعه در اهواز برگزار شد و مورد استقبال علاقمندان قرار گرفت.
به همت آقاي مهندس شهرام حلاج و استقبال آقاي دكتر مرتضي مقدم مديركل محترم دبيرخانه شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران، دستورنامه رابرت به اعضاي محترم ‍كميته فني اين شوراي عالي معرفي شده است.
كارگاه‌هاي ديگري براي آموزش دستورنامه رابرت براي تعدادي از دانشجويان دانشگاه اروميه، بعضي از كاركنان بخش اداري شوراي اسلامي شهر تهران، تعدادي از دبيران، بانوان و برخي از اعضاي ساختاري انجمن «معتادان گمنام‌» نير داير شده كه مورد اخير همچنان داير است.
تا زمان نگارش اين گزارش، آخرين گارگاهي كه از چهار هفته پيش در دفتر كادرها تشكيل شد و همچنان ادامه دارد، كارگاه ترجمه متون پارلماني است كه در آن، علاوه بر تمرين ترجمه متون تخصصي حقوق پارلماني، ترجمه گروهي تحت قواعد دستورنامه رابرت نيز تمرين مي‌شود. اعضاي اين كارگاه در آخرين نشست خود (پنجشنه 2 مهر 1394) تصميم گرفتند انجمن نويسندگان و مترجمان ادبيات پارلماني‌ را تأسيس كنند.
قرار است كارگاه ديگري نيز به زودي براي آموزش دستورنامه رابرت و تمرين تشكيل و اداره مجمع تصميم‌گيري بر اساس آن قواعد، راه‌اندازي شود. اين كارگاه از ساعت 5 تا 7 بعد از ظهر روز‌هاي پنجشنبه در دفتر كادرها برگزار خواهد شد. هرگاه تعداد علاقمندان به شركت در اين كارگاه به نصاب لازم برسد، فعاليت آن با اطلاع قبلي آغاز خواهد شد. اگر تمايل به شركت در اين كارگاه داريد با اين تلفن در تهران تماس بيگريد: 88911017

نگارش اول: چهارشنبه 8 مهر 1394
نگارش دوم: جمعه 10 مهر 1394
نگارش آخر: دوشنبه 27 مهر 1394

جهش ژنتيكي؛‌ از رمه به جامعه

2015-09-07T15:40:31Z

دفتر كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت (دفتر كادرها) روز پنجشنبه 12 شهريور ماه 1394 نيز شاهد سه رويداد تاريخي- در سطح ملكولي - بود كه هر يك از آن‌ها تجربه‌هاي بسيار ارزشمندي را در اختيار هر ناظر كنجكاو قرار مي‌دهد:

از ساعت 8 صبح آن روز كارگاه مترجمان ادبيات پارلماني، نخستين نشست خود را برگزار كرد تا به صورت گروهي سيصد سؤال آموزشي كتاب دستورنامه رابرت را از انگليسي به فارسي ترجمه كند و در اختيار كادرها بگذارد. در اين كارگاه نكاتي مطرح شد و تجربه‌هايي به دست آمد كه توجه به آن‌ها براي تمام كادرها ضروري است.

رويداد دوم به كارگاهي ارتباط مي‌يابد كه هر پنجشنبه از ساعت 10 تا 12 در دفتر كادرها برگزار مي‌شود و اعضاي آن خودشان را از اشتهارد و از كرج به تهران مي‌رسانند تا قواعد كتاب دستورنامه رابرت را بياموزند و تمرين كنند. اين افراد در جايگاهي قرار دارند كه مي‌توانند به مرور اين قواعد را به بيش از سيصد هزار نفر عضو انجمن متبوع خود - كه نخستين انجمن موفق در تاريخ ايران محسوب مي‌شود - منتقل كنند و مي‌توان اطمينان داشت كه فرهنگ خلق قانون و پايبندي به قانون از طريق اعضاي همين انجمن به مرور در سراپاي جامعه قانون‌گريز ايران نشت كند.

رويداد سوم، اما، در تمام مجتمع‌هاي مسكوني تهران و ساير كلان‌شهر‌هاي ايران به طور روزمره جريان دارد: كشمكش پايان ناپذير بين صاحبان و مالكان آپارتمان‌هايي كه خواسته يا ناخواسته در يك مجتمع جمع شده‌اند و مجبورند به مثابه يك شخصيت حقوقي در مورد مشاعات مجتمع مسكوني خود به تصميم‌هاي اجرايي واحد برسند، اما با قواعد قانون پارلمان - يا ام‌القوانين - كه قواعد پيش‌گزيده‌ي اين بازي پيچيده است، آشنايي ندارند. گفتگويي كه روز پنجشنبه با مدير ساختمان داشتم من را مجاب كرد تا مسؤليت مديريت ساختمان را بپذيرم با اين هدف كه تجربه‌هاي مربوط به آموزش قواعد دستورنامه رابرت به مالكان آپارتمان‌هاي يك مجتمع مسكوني را به صورت يك كتابچه راهنما تدوين كنم و بكوشم با كمك انجمن‌هاي محله‌اي - كه در دست تأسيس هستند- مؤسساتي براي آموزش اين قواعد به مديران و مالكان آپارتمان‌ها ايجاد كنيم.

نوشته‌اي كه در زير مي‌آيد قسمت نخست از روزنوشت روز جمعه 13 شهريور ماه 1394 است كه به رويداد اول پرداخته است. من اميدوارم فرصت كنم قسمت دوم و سوم اين روزنوشت را نيز بنويسم تا در اختيار آيندگان قرار بگيرد. عنوان قسمت اول اين روز‌نوشت «جهش ژنتيكي از رمه به جامعه» است كه اميدوارم در توضيح منظورم از اين تشبيه موفق بوده باشم. با هم قسمت اول اين روزنوشت را مي‌خوانيم:

انجمن مترجمان ادبيات پارلماني
ديروز پنجشنبه هنوز صبحانه‌ام تمام نشده بود كه آقاي پرهام رضايي شيمي‌دان جوان وارد شد. قرار بود ساعت هشت صبح نخستين نشست گروه مترجمان ادبيات پارلماني در دفتر كادرها برگزار شود. آقاي سامان عصرپوران يكي ديگر از اعضاي اين گروه است. اين دو نفر تنها اعضاي كادر دانشجويان هستند كه با حضور تعدادي از دانشجويان عضو شوراي احياي انجمن‌هاي اسلامي در دفتر كادرها شكل گرفت و حالا - علاوه بر اين دو نفر - با اعضاي ديگري هنوز به فعاليت خود ادامه مي‌دهد و يكشنبه و سه‌شنبه‌ها كارگاه دارد. اما اين كارگاه جديد با كارگاه دانشجويان فقط يك نقطه مشترك دارد: اينكه دو نفر از اعضاي كادر سابق دانشجويان در كادر جديد دانشجويان حضور دارند، وگرنه بسياري چيزها، به ويژه در ارتباط با روش آموزش و تمرين قواعد دستورنامه رابرت و تشكيل انجمن به صورت بنيادي تغيير كرده است. يكي از اين تغييرات اين است كه مطالب آموزشي براي مرحله مقدماتي تقريباً به همان مطالبي محدود شده كه در سيصد سؤال آموزشي انجمن ملي پارلمانتارين‌هاي آمريكا آمده است. هرچند يك مربي براي آموزش همين مقدار محدود از قواعد دستورنامه رابرت نيز بايد با تمام چم و خم‌هاي پيچيده قانون پارلمان آشنا باشد. به علاوه، مطالب آموزشي - كه حدود 130 صفحه كتاب را در بر مي‌گيرد - به صورت كتابچه پرينت شده و در اختيار كارورزان كارگاه قرار گرفته است تا بتوانند به عنوان جزوه درسي به آن رجوع كنند. تفاوت اساسي ديگر اين است كه در مرحله مقدماتي تأكيد روي آموزش مفاهيم است و تمرين‌ قواعد محدود به مواردي است كه براي فهم مطالب آموزشي نياز خواهد بود. يكي ديگر از تفاوت‌ها اين است كه كار عملي در مرحله بعدي و در جريان تدوين دستور شرف آغاز خواهد شد و فقط كساني در مرحله دوم كارگاه شركت خواهند كرد كه در آزمون مرحله اول موفق شوند. براي برگزاري آزمون لازم بود سيصد سؤال پارلماني - كه حدود نود سؤال آن را خودم در جريان برگزاري نخستين كارگاه در سال 1391 ترجمه كرده بودم - ترجمه شود. به نظرم رسيد اين سؤال‌ها را بين آقايان پرهام رضايي، سامان عصرپوران و اميرعلي قرباني - كه براي بار دوم در كارگاه‌ها حاضر مي‌شود - تقسيم كنم و از آنان بخواهم در ترجمه به من كمك كنند. آقاي پرهام رضايي يكي دو روز بعد ترجمه سؤالات سهم خودش را به من داد. ترجمه چند سؤال اول او را مرور كردم و دريافتم اگر فقط كمي كنحكاوي، حساسيت و سليقه او را ارتقا بدهم به مترجمي توانمند و خوش ذوق بدل خواهد شد. همانجا بود كه به ذهنم رسيد كارگاهي براي تربيت مترجمان جواني كه مي‌خواهند ادبيات پارلماني را توليد و ترجمه كنند تشكيل دهيم و به اين ترتيب ايده برگزاري كارگاه مترجمان ادبيات پارلماني شكل گرفت و قرار شد نخستين نشست آن ساعت هشت صبح روز پنجشنبه 12 شهريور ماه 1394 در دفتر كادرها برگزار شود. البته، اين ايده در ادامه بسط خودش به جاهاي جالبي رسيد كه قصه‌اش را شرح خواهم داد.

قبل از آنكه در دفتر را براي ورود آقاي پرهام رضايي باز كنم به ساعت ديواري نگاه كردم. يك ربع به هشت بود. مثل هميشه از ديدن اين جوان باريك‌ اندام و بلند بالا كه براي بوسيدن گردن او هم بايد روي پنجه‌هاي پا بلند شوم، خوشحال شدم. او هم خوشحال به نظر مي‌رسيد اما خاطره‌اي برايم تعريف كرد كه به فكر فرو رفتم: يكي از بهترين استادان دانشكده‌اش كه در يكي از كشورهاي اروپايي هم تدريس مي‌كند به محض ورود به فرودگاه تهران تلفني از آقاي پرهام رضايي خواسته تا صبح زود خودش را به دانشكده برساند. موضوع چيست؟ هيچ، اين استاد دانشگاه - كه فضل و كمالات او از ديد تنگ‌نظر مسؤلان دانشگاه‌هاي ايران مستور مانده است - به جد دنبال آن است كه آقاي پرهام رضايي هرچه سريعتر كوله‌پشتي خودش را جمع كند و براي ادامه تحصيل به بهترين دانشگاه‌هاي اروپا يا آمريكا كه با آغوش باز منتظر او هستند سفر كند. نتيجه؟ وقتي نوبت صحبت به آقاي پرهام رضايي مي‌رسد شروع مي‌كند به تشريح دستورنامه رابرت و قانون پارلمان براي اين استاد محترم و تشريح اينكه چطور با جديت مشغول آموزش و ترويج اين قواعد در ايران است. بديهي است كه اين رفتار آقاي پرهام رضايي مورد تأييد استاد گرامي قرار نگرفته و به جد از او خواسته است تا دست از اين پراكنده‌كاري‌ها بردارد و به تخصص خودش كه شيمي است بپردازد و هرچه زودتر فلان دانشگاه را اپلاي كند و پذيرش بگيرد و از ايران برود.

راستش من از اينكه ايرانيان براي زندگي و تحصيل بهتر به كشورهاي اروپايي و آمريكا مهاجرت مي‌كنند، خوشحال نمي‌شوم. هرچند چشم‌اندازهاي ايران بسيار تاريك و مأيوس كننده است، اما شخصاً‌ ترجيح مي‌دهم ايرانيان توانمند كوشش مي‌كردند تا همين خانه را بسازند و دست در سفره‌ي خودشان دراز كنند. اين احساس به ويژه از زمان آشنايي من با دستورنامه رابرت بسيار شديد‌تر و قوي‌تر شده است. چرا كه باور دارم نسل‌هاي بعدي ايرانيان با دانش فني‌اي آشنا مي‌شوند كه دستگاه‌ مفهومي براي درك بحران و كشف راه حل آن‌ها را در اختيارشان قرار داده است. در نتيجه، شايد بهتر باشد به جاي مهاجرت به دانشگاه‌هاي برتر حهان تلاش كنيم دانشگاه‌هاي ايران را بهتر سازيم و دانش فني اين كار اكنون در دسترس قرار گرفته است. با اين همه، در مواجه با كارورزاني مثل آقاي پرهام رضايي سعي مي‌كنم آنان را براي انصراف از مهاجرت به خارج از كشور براي ادامه تحصيل تحت فشار اخلاقي قرار ندهم. ديروز هم تأكيد كردم من هم با استاد شما موافقم. اولويت براي شما شيمي است و قانون پارلمان بايد جزو علائق شما باشد و نه هدف اصلي. اما اين جوان آنقدر به تلاش براي ساختن جامعه‌ي عادلانه و انساني علاقه دارد كه نمي‌دانم در آينده نزديك او شيمي را انتخاب خواهد كرد يا كمونيسم را؟ فقط اميدوارم وقتي به هفتاد سالگي رسيد من را در سرخوردگي‌هاي احتمالي خود مقصر تلقي نكند.

كمونيسم: از فضليت تا رذيلت؟
حالا كه از كمونيسم صحبت به ميان آمد خوب است به شناخت تازه‌اي كه همين روز‌ها به آن دست يافته‌ام اشاره كنم. در جريان گفتگو با آقايان پرهام رضايي و سامان عصرپوران در مورد قواعد ناظر بر پتنت بود كه بحثمان حسابي بالا گرفت. من بر اساس تجربه‌هايم در توليد و انتشار مقالات زياد در مورد پتنت دارويي و نيز در جريان يافتن اسناد مربوط به دستگاه‌هاي آموزشي مربوط به دستورنامه رابرت كه پتنت آن‌ها در اداره پنتت آمريكا به ثبت رسيده است، فكر مي‌كردم و مي‌كنم وقتي يك اختراع در اداره پتنت آمريكا به ثبت مي‌رسد، ساختن كالاي تجاري بر اساس آن اختراع به ثبت رسيده بدون كسب اجازه از صاحب اختراع ممنوع است. اما محتواي علمي اختراع در اختيار عمومي قرار مي‌گيرد تا همه بتوانند از آن‌ها بهره‌مند شوند و ثبت پتنت لروماً به مخفي‌سازي دانش نمي‌انجامد. اما - اگر درست فهميده باشم - آقاي پرهام رضايي بر اين باور بود كه كارخانه‌هاي بزرگ داروسازي، دانش يا روش ساخت داروها را مخفي نگاه مي‌دارند و همين امر مانع از توسعه علم مي‌شود. در جريان بحث بود كه دريافتيم در باره دو چيز مختلف داريم جدل مي‌كنيم و بعد از پي بردن به ما نحن و فيه، گره گفتگو باز شد. اما در جريان همان بحث‌ها بود كه احساس كردم، هرچند از عنفوان جواني به كمونيسم علامند شده بودم، اما در عنفوان كهولت بود كه در مي‌يافتم، كمونيسم، به معناي نفي آگاهانه و داوطلبانه مالكيت فردي، مي‌تواند يك فضليت اخلاقي باشد، چرا كه عنصر اصلي آن ايثار و از خودگذشتگي فردي است. اما اگر گروهي بخواهد با كسب قدرت سياسي ايدئولوژي كمونيسم را به ديگران تحميل كند، مرتكب رذيلت خواهد شد. بعد از درك اين تمايز اخلاقي ظريف بود كه سر پيري فيل‌ام هواي هندوستان كرد و دريافتم كمونيسم به اين معنا همچنان مي‌تواند مطلوب گم‌شده‌ام بوده باشد. بعداً به خاطرم آمد كه متفكران زيادي در جنبش سوسياليستي چنين آرمان‌هايي داشتند و حتي براي تحقق جوامع و انجمن‌هاي داوطلبانه كمونيستي تلاش‌هاي زيادي هم كرده بودند. اما ماركس آنان را با چوب «تخيلي» و «غيرعلمي» بودن راند و به جايش ديكتاتوري پرولتاريا را نشاند كه هدفش ايجاد قهري جامعه كمونيستي بود كه هيچ فرقي با مذهبي‌سازي حكومتي جامعه ندارد. حدس مي‌زنم دهاتيان آن روز شهر‌هاي تازه صنعتي شده‌‌ي اروپا نيز بايد زير اين بيرق جمع شده و سينه زده باشدند. همان جامعه‌اي كه - به قول «هابز» - در آن، انسان گرگ انسان بود. اين ايده‌ها كه در جريان گفتگو با آقاي پرهام رضايي و سامان عصرپوران به ذهنم رسيد، هرچند مضاميني قديمي هستند اما براي من كه تازه به دستگاه مفهومي قانون پارلمان تجهيز شده‌ام، سرچشمه‌ي شناخت‌هاي نو هستند و نياز به بررسي بيشتر دارند. با اين همه، در حال حاضر فكر مي‌كنم روش كار انجمن معتادان گمنام را مي‌توان به عنوان الگوي مناسبي براي ساختن جامعه‌هاي داوطلبانه اشتراكي، يا پروفشنال و خدماتي سرمشق قرار داد.

در انجمن معتادان گمنام، با اعتياد اعضا به مثابه يك بيماري عاجز كننده مبارزه مي‌شود، اما از آنجا كه اعتياد به مواد مخدر را ناشي از فقدان سلامت عقلي مي‌دانند و راه حل آن را نيز انسان شدن معتادان تعريف مي‌كنند كه از طريق شركت داوطلبانه در فعاليت‌هاي گروه‌هاي معتادان عضو انجمن حاصل مي‌شود، تا حدودي به معناي ساختن يك جامعه مبتني بر فضائل اخلاقي است، به همين خاطر اين تجربه مي‌تواند براي ساختن انواع سازمان‌هاي پروفشنال، خدماتي و خيريه نيز الگوي بسيار مناسبي باشد.

جهش ژنتيكي: از رمه به جامعه
از وقتي موضوع انتخاب مورخ در انجمن‌هاي در دست تأسيس در دفتر كادرها مطرح شد، از آقاي پرهام رضايي نيز تقاضا كردم تا به عنوان مورخ كادر دانشجويان تاريخ اين كادر را بنويسد. او هم - ظاهراً - اين قضيه را جدي گرفت و حتي براي نوشتن تاريخ كادر دانشجويان، روزنوشت‌هاي من را با دقت مطالعه مي‌كرد تا رويدادهايي را كه خودش در آن‌ها حضور نيافته‌ بود، نيز، بنويسد. به همين خاطر، هر از گاهي نكته‌اي را كه فكر مي‌كردم براي او به عنوان مورخ كادر دانشجويان ممكن است مفيد باشد برايش توضيح مي‌دادم. يكي از اين نكات تأكيد بر اين بود كه مهم‌ترين وظيفه او در نوشتن تاريخ كادر‌ها توصيف دقيق اتفاقي است كه در وجدان يا آگاهي گروهي ِكادر دانشجويان رخ مي‌دهد و من نام آن اتفاق را «جهش ژنتيكي» گذاشته‌ام. و منظورم از جهش ژنتيكي اشاره به يك تحول بنيادين در وجدان و آگاهي گروهي يك گروه است كه بدون شركت در كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت تحقق آن ممكن نخواهد بود.

البته، از شانس بد آقاي پرهام رضايي اعضاي كادر دانشجويان آنقدر تغيير كردند و برنامه‌هاي آموزشي اين كادر نيز چنان بالا و پائين شد كه مي‌شود گفت جهش ژنتيكي مورد انتظار من در اين كادر رخ نداد. هرچند اميدوارم فعاليت‌ آموزشي كادر دانشجويان با اعضاي فعلي خود آنقدر ادامه يابد تا اين جهش كيفي را تجربه كنند، اما قواعدي كه تا كنون در اين كادر آموزش داده شده است هنوز به حدي نرسيده است كه اعضاي گروه جهش ژنتيكي را احساس كنند.

جالب است كه در اسناد سازماني‌ِ انجمن معتادان گمنام - كه آخرين ويرايش دستورنامه رابرت را به عنوان مرجع پارلماني خود معرفي كرده است - به اين آگاهي گروهي خيلي اهميت داده مي‌شود. در طول اين اسناد به يك نيروي بزرگتر از فرد اشاره شده است كه در نجات معتادان و رسيدن آنان به سلامت عقلي نقش مهمي ايفا مي‌كند. در اين اسناد به اين نيروي بزرگتر «خدا» گفته مي‌شود، اما هرجا كه نامي از خدا به عنوان نيروي بزرگتر به ميان مي‌آيد، بلافاصله اضافه مي‌شود: «بدان گونه كه او را درك مي‌كنيم». بعد، در همه جا به نحوي از وجدان و آگاهي گروهي صحبت مي‌شود تا خواننده درك كند كه منظور از خدا، يا دست كم تبلور هر دركي كه از خدا داريم، همين وجدان گروهي است كه فقط در گروه و از طريق فعاليت در گروه ايجاد مي‌شود و كار مي‌كند و جواب مي‌دهد.

يكي از اسناد بسيار ارزشمند انجمن معتادان گمنام كتابي است با عنوان: ايت ووركز؛ هاو اند واي. ترجمه تحت‌اللفظي آن مي‌شود: كار مي‌كند؛ چطور و چرا. اين كتاب عنوان دوم و فرعي ديگري نيز دارد كه ترجمه آن مي‌شود: دوازده قدم و دوازده سنت معتادان گمنام. با توجه به عنوان فرعي اين كتاب و مفاد آن، شايد بشود عنوان اصلي كتاب را اين طور به فارسي برگرداند: معتادان گمنام چرا و چطور موفق مي‌شود. مفاد اين كتاب كه يك كتاب راهنما براي اعضاي انجمن است، به درستي چرايي و چگونگي موفقيت انجمن معتادان گمنام را گام به گام و مرحله به مرحله تشريح كرده است.

من آرزو دارم و با جديت در پي آنم تا روند شكل‌گيري وجدان و آگاهي گروهي در كادرها را - كه فعلاً آن را «جهش ژنتيكي» نام گذاشته‌ام - با دقت و به نحوي تشريح كنم تا هركس كه در آينده به اين انجمن پيوست بتواند تمام آن تجربه‌ها را از آن خود كند. اما بايد صادقانه اعتراف كنم تا كنون هنوز موفق به ساختن وجدان گروهي در اين معنا نشده‌ايم و تصور مي‌كنم شايد با ساختن اولين گروه از انجمن كادرها - كه علاوه بر آشنايي با قواعد دستورنامه رابرت بايد دستور شرف خود را هم بنويسد و در جريان فعاليت به مفاد آن عمل كند - تجربه‌هايي به دست آوريم كه بر اساس آن‌ها بشود روند اين جهش ژنتيكي را تشريح كرد. با اين همه، من از هر فرصتي استفاده كرده‌ام تا منظورم را از جهش ژنتيكي براي آقاي پرهام رضايي و مورخان انجمن‌هاي در دست تأسيس ديگر نيز تشريح كنم و توجه آنان را به تغييراتي سوق بدهم كه به مرور در آگاهي گروهي يك كادر رخ مي‌دهد يا بايد رخ بدهد تا از يك رمه به يك جامعه بدل شود.

«رمه» به چه معنا؟
در فرهنگ فارسي دكتر محمد معين، «رمه»، علاوه بر «گله»، به معناي «لشكر»، «سپاه» و «گروه مردم» نيز آمده است. بديهي است در اينجا رمه به معناي گرو مردمي است كه هنوز به معناي خاص مورد نظر اين نوشته به «جامعه» تبديل نشده‌ است، يعني هنوز مهارت خلق قواعد و قانون انتزاعي مبتني بر حق برابر تمام اعضاي گروه در امر تصميم‌گيري را خلق نكرده و نسبت به آن وجدان و آگاهي ندارد. با توجه به نظريه اگوست كونت در مورد مراحل گوناگون تكامل جوامع انساني، شايد بشود گفت اين گروه‌هاي انساني چه بسا به عصر «اسطوره‌‌ها»‌ تعلق داشته‌اند كه تازه بايد وارد عصر دين مي‌شدند اما ناگهان از فراز عصر عقل هم جهيده‌اند و وارد عصر پست مدرن شده‌اند و حالا در تهراني كه به زودي گستره آن از شهريار تا دماوند كشيده خواهد شد، كم و بيش به همان شيوه‌اي زندگي مي‌كنند كه مردم در شهرهاي لوس‌آنجلس يا لندن زندگي مي‌نكند.

جمهور دهاتيان
همين جا و بلافاصله بايد اضافه كنم كه شما در يك ده حاشيه كويري ايران با يك «جماعت» مواجه هستيد كه اعضاي آن بر اساس قواعد و مقررات نامكتوب و عرفي‌اي عمل مي‌كنند كه احتمالاً به صورت خود به خودي و بر مبناي عواملي مانند تقسيم‌كار جماعتي، نظام منزلت جماعتي، سن، جنيست و از اين قبيل ساخته مي‌شوند و مقبوليت آن قواعد نيز احتمالاً ناشي از اثربخشي و كارآيي آن‌ها در بقاي جماعت است. در چنين دهاتي، هر فرد غير عضو جماعت يك «غريبه»، يك «غيرخودي» و يك «دشمن» محسوب مي‌شود، تقريباً به همان معنا كه يك مورچه - حتي از يك نوع و يك جنس - از يك لانه به لانه‌ي ديگري پرتاب شده باشد.احتمالاً تمام مورچه‌ها او را غريبه خواهند يافت و طرد خواهند كرد.

وقتي اعضاي حدود هشتاد هزار «جماعت» دهاتي به مرور از لانه‌هاي خود منفك شده و به كلان شهري مثل تهران هجوم مي‌آورند شبيه مورچه‌هايي عمل مي‌كنند كه از لانه‌هاي خودشان جدا شده و در ميان ميليون‌ها مورچه ديگري سرگردان شده‌اند كه همه در هم مي‌لولند و - هرچند از يك «نوع» هستند - اما همچنان غيرخودي و دشمن يكديگرند. بسياري از خصوصيات منفي‌اي كه طي دهه‌هاي اخير مردم كلان شهرهاي ايران از خود بروز داده‌اند، به احتمال بسيار زياد ناشي از همين تغيير زيست‌بوم افرادي است كه قبلاً در جماعت‌هاي دهاتي جايگاه مشخصي داشتند و اين جماعت‌ها چنان كنترلي براعضاي خود داشتند كه اهالي اين دهات به ندرت مرتكب خلاف‌هاي حتي كوچك مي‌توانتستند شد، اما در كلان شهر تهران - كه در جنگل ميليوني جمعيت منفرد گم مي‌شوند و براي نخستين بار «حريم خصوصي» مي‌يابند - چاره را در آن مي‌بينند كه براي بقاي خود و خانواده خود بايد مثل يك گرگ تنها، وارد نبرد مرگ يا زندگي بشوند. تحولات فرهنگي، اخلاقي، اجتماعي و سياسي دهه‌هاي اخير در ايران را شايد بشود بر اساس اين واقعيت نيز تحليل و تبيين كرد.

اما با استقرار تدريجي دهاتيان مهاجر در ساختارهاي نسبتا پايداري مثل محله، محيط كار، مجتمع‌هاي مسكوني، مدرسه و دانشگاه و ساير سازمان‌ها و نهادهاي مدرن، و كسب تجربه‌هاي اجتماعي مشترك با ساير دهاتيان شهري شده، به مرور افراد با هم آشناتر مي‌شوند و به هم اعتماد مي‌كنند و به تدريج به ضرورت كار جمعي و رسيدن به توافق و تصميم مشترك پي مي‌برند. در اينجاست كه نسبت به تشكيل‌ سازمان‌هاي مبتني بر افراد مستقل و آزاد و ليبرال كه دست كم از نظر حقوقي حق برابر دارند، اقدام مي‌كنند و تشكيل گروه مي‌دهند. اما ساختن گروه با افرادي كه از نظر حقوقي حق رأي برابر در تصميم‌گيري دارند، يك تجربه جديد در فرهنگ ايرانيان است. و همين جاست كه مي‌بينيد چنين گروه‌هايي بيشتر به رمه و رمه‌اي از انسان‌هايي شبيه است كه زبان تصميم‌گيري گروهي را خلق نكرده‌اند و يا زبان تصميم‌گيري گروهي هيأتي آنان در مقايسه با قانون پارلمان كه محصول بيش از دو هزار سال تمدن غرب است، بسيار ابتدائي و ناقص است. جهش ژنتيكي مورد نظر من شكل‌گيري وجدان و آگاهي گروهي نسبت به قانون پارلمان در گروه‌هاي انساني رمه‌وار است. و اعضاي گروه فقط وقتي به اين وجدان مي‌رسند درك مي‌كنند كه ديگر مثل رمه انسان‌هاي منفرد نيستند، بلكه به يك «جامعه» تبديل شده‌اند كه بر اساس قواعد قانون انتزاعي و عادلانه‌اي كه مورد قبول و وجدان تمام گروه است عمل مي‌كنند. اين تجربه در تاريخ ايران تجربه‌اي جديد است و «رمه‌هاي» انسان‌هاي شهري شده را به «جامعه»‌هاي انساني بدل مي‌كند كه اعضاي آن‌ها حالا با هزارن حق و تكليف ريز و درشتي در فرانيد تعيين حق حاكميت گروهي آشنا شده‌اند كه قبلاً امكان شناخت آن‌ها را نيز نداشتند. احتمالاً تا كسي در كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت اين تجربه را پشت سرنگذارد موارد مصداقي و جزئي اين توضيحات كلي را نيز درك نخواهد كرد.

وقتي با شيمي‌دان جوان مشغول نوشيدن نسكافه شديم فرصت را مناسب يافتم تا قبل از فرارسيدن ساعت هشت، بار ديگر جنبه‌هايي از جهش ژنتيكي را برايش توصيف كنم و از او بخواهم تا در جريان نگارش تاريخ اين جهش ژنتيكي به چه نكاتي بيشتر توجه كند.

مؤلفه‌هاي يك «جامعه»
از شيمي‌دان جوان پرسيدم: پسرم، آيا هنوز نسبت به روند شكل‌گيري جهش ژنتيكي در كادر دانشجويان توجه داريد؟ در حاليكه استكان بلوري كمر‌باريكي را زير شير فلاسك ساخت چين گرفته بود و با دست ديگرش داشت بالشتك بزرگ روي در فلاكس را فشار مي‌داد تا استكانش از آب جوش لبريز شود سرش را چند بار تكان داد: بله، بله. گفتم: بسيار خوب. تا بقيه بچه‌هاي كارگاه ترجمه بيايند مايلم يكي از مؤلفه‌هاي شكل‌گيري جامعه از يك رمه را توضيح بدهم و از شما تقاضا مي‌كنم، بقيه مؤلفه‌ها را نيز خودت استخراج كن و در شرحي كه خواهي نوشت مثل يك دانشمند شيمي توضيح بده كه هر يك از اين مؤلفه طي چه فرايندي در يك رمه شكل مي‌گيرد تا آن رمه به يك جامعه بدل شود. آقاي پرهام رضايي كنجكاو شد و من نطق تك مخاطبي خودم را شروع كردم.

خطابه تك مخاطبي
پسرم، شما و من شاهد تجربه‌هايي بوديم كه به ما نشان داد بهتر است افراد جديد وسط دوره‌هاي آموزشي كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت وارد كارگاه نشوند. همان تجربه‌ها به ما نشان داد بهتر است اعضاي يك كارگاه نيز هرگاه نتوانستند به هر دليل موجه يا ناموجه در يكي از نشست‌هاي آموزشي كارگاه شركت كنند، پيش از شركت در نشست بعدي كارگاه، در يك كلاس جبراني حضور يابند و هزينه اين كلاس جبراني را نيز بپردازد. من اميدوارم وقتي تاريخ كادر دانشجويان را مي‌نويسيد بتوانيد تك تك آن تجربه‌ها را تشريح كنيد و نشان دهيد كه چطور آن تجربه‌ها در اذهان ما به تصميم‌هاي جديد بدل شدند. مكث كردم تا به خاطرش بيايد هرگاه از او مي‌خواهم تا يك پديده را تشريح كند، از او انتظار دارم تا آنجا كه مي‌تواند بكوشد مانند يك دانشمند شيمي‌ تحولات ملكولي‌اي را در سطح گروه كشف و تشريح كند كه سبب تحولات در سطح كلان‌تر مي‌شوند. سرتكان داد كه يعني: تعهدش را فراموش نكرده است و من ادامه دادم: اما در كادر دانشجويان شاهد بوده‌ايم كه بعضي از اعضاي گروه قادر نبودند در بعضي از نشست‌هاي كارگاه شركت كنند اما هيچ يك از اعضاي گروه نسبت به غيبت اين اعضا هيچ واكنشي نشان نداند. بلافاصله جواب داد: ولي استاد، كادر دانشجويان ديگر يك مجمع نيست فقط يك كارگاه است. حق با شيمي‌دان جوان بود.

كارگاه يا مجمع؟
از همان نخستين نشست‌هاي هم‌انديشي عرف پارلماني كه به دعوت آقايان دكتر مصطفي معين نامزد اصلاح‌طلبان براي انتخابات رياست جمهوري و مهدي جمالي بحري مديركل روابط عمومي و امور بين‌الملل شهرداري تهران در زمان مديريت آقاي كرباسچي و مربي پارلماني، و با حضور ده نفر از شخصيت‌هاي ملي از ارديبهشت‌ 1391 در دبيرخانه سنديكاي شركت‌هاي ساختماني در تهران برگزار شد، ترديدي نداشتم كه آموزش قواعد دستورنامه رابرت بدون تمرين‌هاي مستمر گروهي غيرممكن خواهد بود. به همين خاطر از كارورزان حاضر در نشست مي‌خواستم به محض آموزش هر قاعده‌اي آن را رعايت كنند. اما برخي از كارورزان كه به دليل سن بالا، مشغله‌هاي فراوان و شخصيت‌هاي قاعده گريزي كه داشتند، معمولاً قواعد را فراموش مي‌كردند و مربي پارلماني را تحت فشار قرار مي‌دادند كه كارگاه را كه شكل يك مجمع تصميم‌گيري به خود مي‌گرفت، به يك كلاس آموزشي تبديل كنم. از آنان اصرار و از من هم انكار. تجربه‌هاي بعدي نشان داد مشكل در اداره كلاس‌ها به صورت كارگاه نبوده است، بلكه ترتيب و چيدمان اقلام آموزشي هر نشست بايد متناسب با مخاطبان ايراني هركارگاه مورد بازنگري مداوم قرار بگيرد. به علاوه، كارورزان بايد با بسته‌اي از قواعد دستورنامه رابرت كه براي شركت در يك مجمع تصميم‌گيري لازم و ضروري است آشنا شوند و بعد از آن است كه بايد از كارورزان انتظار داشت در كارگاه به مثابه يك مجمع تصميم‌گيري عمل كنند. تلاش شده است كه بر اساس همين تجربه‌ها، اقلام و مواد آموزشي دوره جديد كادر دانشجويان متناسب با مرحله‌ي نخستين دوره آموزشي گزينش و تنظيم شود. به همين دليل از كاروزان اين كارگاه فقط خواسته مي‌شود قواعدي را كه فرا مي‌گيرند در كارگاه رعايت كنند و نه آنكه از همان ب بسم‌الله طوري رفتار كنند كه انگار در يك مجمع تصميم‌گيري هستند.

براي كساني كه با قواعد نسبتاً پيچيده دستورنامه رابرت آشنا نباشند درك اين توضيح‌ها دشوار و خواندن آن‌ها هم كسالب‌بار خواهد بود. اما آقاي پرهام رضايي كه بعد از شركت در بيش از سي نشست كارگاه دانشجويان با اين قواعد تا حدود زيادي آشنا شده است، به خوبي منظور من را دريافت و به اشكالي كه مطرح كردم پاسخ درستي داد: ولي استاد، كادر دانشجويان ديگر يك مجمع نيست فقط يك كارگاه است. - بله، پسرم، حق با شماست. من هم از اعضاي كارگاه توقع ندارم با اين موضوع برخورد كنند، اما شما كه اين قواعد را ياد گرفته‌ايد مي‌دانيد كه چه اتفاقي بايد رخ مي‌داد؟ سؤالم گيج كننده بود و شيمي‌دان جوان نيز با چهره‌اي گنگ به من خيره شد. توضيح دادم: تمام تلاش من اين است تا اعضاي يك كادر به اين اصل باور عميق پيدا كند كه
هيچ يك از اعضاي يك انجمن، يك جامعه، يك گروه سازمان‌يافته مطلقاً نبايد اجازه دهد كه حتي يك نفر از اعضاي آن انجمن، حتي براي يكبار، كوچكترين تصميم، يا كم‌اهميت‌ترين قاعده‌ي مصوب آن انجمن يا سازمان را ناديده بگيرد يا دور بزند. هنوز توضيح‌هاي من تمام نشده بود كه شيمي‌دان جوان منظور من را دريافت. حالا ديگر پاسخ سؤال من براي او ساده بود: اول از همه، اين مسؤليت بر عهده رئيس انجمن يا آن گروه و سازمان است كه نبايد اجازه بدهد كه تصميم، قاعده يا قانون يك انجمن و سازمان نقض شود. - اما اگر شد؟ - در اين صورت هر عضوي وظيفه دارد اخطار دستور بدهد. - بعد چه مي‌شود؟ شيمي‌دان جواب درس هايش را خوب فراگرفته است. درست جواب مي‌دهد: رئيس حكم مي‌دهد و حكم رئيس لازم‌الاجراست اما هر عضوي مي‌تواند حكم رئيس را فرجام خواهي كند و اگر مورد حمايت يك عضو ديگر قرار بگيرد، رئيس حكم خود را در معرض داروي مجمع قرار مي‌دهد.

اصل مطلق رعايت قانون
مي‌دانستم اگر از شيمي‌دان جوان بپرسم پس چرا وقتي رئيس جلسه در مورد عدم حضور آقاي عليپور و خانم اكبري در كلاس‌هاي جبراني كادر دانشجويان اقدامي نكرد، شما اخطار دستور نداديد؟ بار ديگر و فوراً به من پاسخ خواهد داد كه: كادر دانشجويان ديگر يك مجمع نيست فقط يك كارگاه است. به همين خاطر، برايش توضيح دادم: آقاي رضايي، توجه كنيد، كادر دانشجويان يك مجمع نيست. حق با شماست. اما منظور من هم اين است كه در كارگاه‌ها ما چگونه بايد كارورزان را تمرين بدهيم كه رفتار آنان به مرور تغيير كند و به تدريج به اين باور برسند كه هرگز نبايد اجازه بدهند كه تصميم خودشان ناديده گرفته شود، يا مصوبات خودشان را دور بزنند. يا هر وقت رئيس جلسه يا رئيس سازمان صلاح ديد يك قانون يا يك مصوبه اجرا شود يا نشود. مي‌خواهم توجه شما را به اين نكته مهم جلب كنم كه اگر كارورزان به اين اصل انتزاعي ايمان پيدا نكنند، كه يك جمع در هيچ شرايطي حق ندارد قانون خودش را ناديده بگيرد يا آن را دور بزند، در آن صورت تمام زحمات ما براي آموزش دستورنامه رابرت باد هوا خواهد بود. من شخصاً كمترين علاقه‌اي ندارم به كساني قانون ياد بدهم كه هر وقت دلشان خواست آن را رعايت كنند يا نكنند. اين روش چيزي جز مسخره كردن قانون نيست. مكث كردم تا ذهن سريع‌الانتقال شيمي‌دان جوان، به اهميت اين نكته تكراري بيشتر توجه كند. بعد ادامه دادم: بديهي است كه هر گروهي در جريان زندگي متوجه شود كه برخي از تصميم‌ها يا مصوباتش درست نبوده است. اما به اين دليل هم حق ندارد آن‌ها را ناديده‌ بگيرد يا دور بزند. بعد از شيمي‌دان جوان پرسيدم: پس چه بايد بكند؟ جوابش را مي‌دانست، طبق رويه‌ي قانوني پيش‌بيني شده بايد آن را اصلاح كند. - بسيار خوب، خواهشي كه از شما به عنوان مورخ كادر دانشجويان دارم اين است كه وضعيت امروز كادر دانشجويان را در نظر بگيريد و توجه كنيد كه جهش ژنتيكي‌اي كه مورد نظر ماست، چگونه در اين گروه محقق مي‌شود يا بايد بشود؟

استفاده از تجربه معتادان گمنام
به پشتي مبل تكيه دادم تا چند جرعه نسكافه بنوشم و در اين فاصله ذهن شيمي‌دان جوان نيز فرصت بيابد كه اين اطلاعات را پردازش كند. بعد برايش توضيح دادم: احتمالاً ارزش اصلي كار ما در اين كارگاه‌ها اين است كه تجربه‌ي بومي‌سازي قواعد دستورنامه رابرت يا كسب مهارت خلق قانون را طوري مستندسازي كنيم كه بتوانيم آن‌ها را به عنوان دانش فني يا تكنولوژي بومي‌سازي اين دانش فني در اختيار ساير علاقمندان قرار بدهيم تا مجبور نباشند هر بار چرخ را از نو بسازند. به همين خاطر شايد لازم باشد ما هم مثل انجمن معتادان گمنام، اين تجربه‌هاي خود را در قالب قدم‌ها، سنت‌ها، يا اصول و رويه‌هاي مشخصي متبلور كنيم تا ساير علاقمندان بتوانند هر وقت و هرجا انجمن يا كارگاه آموزش دستورنامه رابرت را تشكيل دادند، از آن سنت‌هاي مستند و مكتوب شده استفاده كنند. در نتيجه بايد بكوشيم، توصيف شيمي‌وار جهش ژنتيكي از رمه به جامعه را به صورت يك راهنما نيز بنويسيم و در اختيار علاقمندان قرار دهيم.

به نظر خودم، اين نكته‌ي جديدي بود كه گمان مي‌كنم زحمتش هم بر دوش خودم خواهد ماند. هرچند اگر عمر كفاف ندهد، اميدم به جواناني مثل همين شيمي‌دان جوان يا سامان عصرپوران و ساير جواناني است كه اين روند را با علاقه دنبال مي‌كنند.

نخستين كارگاه مترجمان ادبيات پارلماني
سر ساعت هشت بود كه آقاي سامان عصرپوران هم وارد دفتر كادرها شد. ساعت هفت و ربع صبح پنجشنبه تلفني به او خبر داده بودم كه كامپيوتر من در تعميرگاه مانده است و امكان پرينت اسناد مورد نياز كارگاه را ندارم و از او خواهش كردم از صفحات اوليه اسناد فارسي و انگليسي به تعداد اعضاي كارگاه پرينت بگيرد و همراه خودش به كارگاه‌ بياورد. بعد از احوالپرسي به من اطميان داد كه اسناد مورد نظر را پرينت گرفته است. نفس نفس مي‌زد. علت را جويا شدم. به خاطر اينكه سر ساعت هشت به دفتر برسد مجبور شده است بخشي از مسير را با پاي پياده بدود. از او تشكر كردم و در واكنش به وقت شناسي اين جوان جلسه را دعوت به دستور كردم و منتظر آمدن آقاي اميرعلي قرباني نمانديم كه البته، تا آخر كارگاه نيز نيامد. اما به جاي او، آقاي دانيال اعلمي، پدرش و آقاي داود رئيس‌دانا را كه از اشتهارد و كرج به كارگاه‌ مي‌آيند مجاب ساخته بود كه نيم ساعتي زودتر بيايند تا او بتواند در كارگاه مترجمان نيز شركت كند. به اين ترتيب، رأس ساعت هشت روز پنجشنبه 12 شهريور 1394 نخستين كارگاه مترجمان ادبيات پارلماني ايران در دفتر كارگاه با حضور مربي پارلماني و آقايان پرهام رضائي، سامان عصرپوران شروع به كار كرد و در ساعت ده همان روز و در حاليكه دانيال اعلمي نيز از اشتهارد كرج در آن حضور يافته بود به كار خود خاتمه داد. همانطور كه گفتم، قرار بود آقاي امير علي قرباني نيز در اين كارگاه شركت كند كه بدون اطلاع قبلي حضور نيافت.

ادبيات و حقوق پارلماني
مطالب مطرح شده در نخستين كارگاه مترجمان ادبيات پارلماني را مي‌شود در دو دسته كلي طبقه‌بندي كرد: حقوق و ادبيات. در عرصه حقوقي دو مسأله اصلي قابل طرح بود: اول، رويه‌هاي حقوقي ناظر بر ترجمه يك سند به صورت گروهي، به نحوي كه در پايان كار، سند ترجمه شده حاصل كار يك گروه مترجم به حساب بيايد. در اين زمينه،‌ دستورنامه رابرت تمام اصول، قواعد و رويه‌هاي مورد نياز را در اختيار قرار مي‌دهد. به طور خلاصه مي‌توان گفت يك سند كه به صورت گروهي ترجمه مي‌شود، مثل هر سند بزرگ ديگر مي‌تواند در مجمعي از مترجمان كه همه حق رأي برابر دارند، به صورت بند بند بررسي و اصلاح شود و سرانجام كل سند به رأي گذاشته شود. بديهي است نظر اقليت و افراد نيز طبق رويه‌هاي حقوقي شناخته شده، زير سند ذكر خواهد شد. اين قواعد و رويه‌ها را - كه نسبتاً پيچيده هستند - مترجماني كه در كارگاه شركت كرده‌اند، بعد از شركت در بيش از سي نشست كادر دانشجويان تا حدود زيادي فراگرفته‌اند و در اين زمينه با مشكلي مواجه نخواهند شد و به راحتي مي‌توانند يك سند را به صورت گروهي ترجمه كرده و به تصويب برسانند و اگر هم با مشكلي مواجه شوند مهارت مراجعه به دستورنامه رابرت را كسب كرده‌اند. اما پرسش كليدي ديگر اين است كه گروه مترجمان از نظر حقوق چه ماهيتي دارد؟ چون، رويه‌ها و قواعد حقوقي ناظر بر يك گروه، بسته به اينكه ماهيت يك گروه چيست، متفاوت خواهد بود. به همين خاطر، در ابتداي جلسه از مترجمان حاضر پرسيدم: مجمعي كه در آن حضور يافته‌اند، از نظر حقوق پارلماني چه خصوصيتي دارد؟

راستش، مثل هميشه سؤالم به صورت گيج كننده‌اي مطرح شد. من به اين جوانان، كه مهارتشان در زبان انگليسي عالي است، پيشنهاد كرده بودم تا براي ارتقاي مهارتشان در ترجمه اسناد حقوق پارلماني در يك كارگاه شركت كنند تا در مورد هر جمله‌اي كه ترجمه مي‌كنيم به بحث بپردازيم. هدف اين است كه حساسيت‌ها نسبت به ظرافت ترجمه از ادبيات پارلماني در اين مترجمان ارتقا يابد. در نتيجه طبيعي بود كه آقاي پرهام رضايي با تعجب پاسخ بدهد: اينجا مجمع نيست و يك كارگاه تمرين ترجمه است. گفتم: درست مي‌گوييد. اما اگر قرار باشد اين سيصد سؤال آموزش دستورنامه رابرت را به عنوان يك گروه ترجمه كنيم، در آن صورت، ماهيت حقوقي آن گروه چه خواهد بود؟ بي‌درنگ پاسخ داد: كميته. پاسخش مي‌توانست درست يا غلط باشد. كمي مكث كردم تا شايد توضيح‌هاي بيشتري بدهد. اما شيمي‌دان جوان توضيح بيشتري نداد. از آقاي سامان عصرپوران كه سمت چپ من پشت ميز كنفرانس نشسته بود پرسيدم: آيا جواب آقاي رضايي درست است يا نه؟ اگر درست نيست، چرا و پاسخ درست چيست؟ از اينجا به بعد بود كه يك بحث حقوق پارلماني شكل گرفت كه به نظر من بسيار خوب و آموزنده بود.

انواع مجامع تصميم‌گيري
آقاي سامان عصرپوران - كه دانشجوي رشته هوا فضاي دانشگاه خواجه نصير است - پاسخ داد: گروه ما كميته نيست، چون از سوي يك مجمع منصوب نشده است. از آقاي پرهام رضايي پرسيدم پاسخ شما چيست؟ به من جواب داد: اعضاي كميته را شما منصوب كرديد و شما هم رئيس كادر دانشجويان هستيد و قرار است متن ترجمه نيز براي تصويب در اختيار كادر دانشجويان گذاشته شود. پاسخ دادم: اگر كادر دانشجويان مجمع باشد و من هم مسؤليت رياست آن مجمع را بر عهده داشته باشم و مجمع نيز از طريق آئين‌نامه يا دستورنامه اختصاصي حق انتصاب كميته‌ها را به رئيس تفويض كرده بود،‌ استدلال شما درست است. اما . . . مكث كردم. چون مي‌دانستم خيلي سريع متوجه اشتباه خود خواهد شد: كادر دانشجويان در دوره جديدش ديگر مجمع نيست بلكه يك كارگاه آموزشي است. من هم مسؤليت رياست مجمع را بر عهده ندارم بلكه به عنوان يك مربي خدمت مي‌كنم. در نتيجه گروه مترجمان ادبيات پارلماني هيچ ارتباط حقوقي با كادر دانشجويان ندارد. پس كميته نيست. به علاوه، يك كميته نمي‌تواند يك سند را تصويب كند بلكه نظر اكثريت را براي اخذ تصميم نهايي در اختيار نهاد بالادستي خود قرار مي‌دهد.

در ادامه، آقاي سامان عصرپوران گفت: گروه ما مي‌تواند يك بورد باشد. از او پرسيدم: از نظر حقوق پارلماني، بين يك بورد و يك كميته چه تفاوت‌هايي وجود دارد؟ آقاي عصرپوران درسش‌هايش را خوب ياد گرفته است: بورد يك مجمع شبه‌قضائي است كه از سوي يك مرجع بيرون از خودش منصوب مي‌شود و در چارچوب محدوده‌اي كه همان مرجع برايش تعيين كرده است آزادي اخذ تصميم و عمل دارد. مي‌پرسم: اما گروه ما را هيچ مرجع بيرون از خودش منصوب نكرده است؟ آقاي عصرپوران جواب مي‌دهد: مي‌دانم. به همين خاطر گفتم «مي‌تواند يك بورد باشد». نگفتم «بورد هست».

درست مي‌گفت. گروه مترجمان ادبيات پارلماني مي‌توانست و مي‌تواند يك كميته، يك بورد و يا حتي يك انجمن باشد. در آن صورت، هرچند قواعد كلي قانون پارلمان در مورد هر يك از اين سه ساختار حقوقي كاربرد دارد، اما بين آن‌ها تفاوت‌هاي فاحشي هم هست كه بايد مورد توجه قرار بگيرد. بحث ما در مورد همين تفاوت‌ها به جاهاي جالبي رسيد و حدود يك ساعت اول از وقت كارگاه‌ به همين نكات اختصاص يافت. در جريان همين بحث‌ها بود كه اين نكته نيز مطرح شد كه اعضاي گروه مي‌توانند به عنوان هيأت حامي براي تأسيس «انجمن نويسندگان و مترجمان ادبيات پارلماني» (انماپا) عمل كند كه در آينده اسناد مورد نياز براي بازآفريني پروفشن‌ها از شبه پروفشن‌هاي دولتي و اسناد مورد نياز براي اصلاح ساختارهاي گوناگون را ترجمه كرده و در اختيار انجمن كادرها قرار دهد.

«اس» جمع مسأله ساز
بعد از اين بحث‌هاي مقدماتي بود كه از حاشيه وارد متن شديم. مقدمه سيصد سؤال امتحاني را آقاي سامان عصرپوران ترجمه كرده بود. در اصل اين سيصد سؤال از طرف انجمن ملي پارلمانتارين‌هاي آمريكا بر اساس ويرايش دهم كتاب دستورنامه رابرت تنظيم شده است و در اختيار علاقمنداني قرار مي‌گيرد كه مي‌خواهند به عنوان عضو عادي به عضويت آن انجمن درآيند. هر متقاضي عضويت بايد بتواند به هفتاد درصد از يك صد سؤالي كه از ميان اين سيصد سؤال انتخاب مي‌شود پاسخ درست بدهد تا تقاضاي عضويتش به عنوان يك عضو عادي پذيرفته شود. اين اعضاي عادي، اگر در كارگاه‌هاي آموزشي انجمن پارلمانتارين‌هاي آمريكا شركت كنند و موفق شوند به سيصد سؤال از بين يك هزار و دويست سؤالي كه بر اساس كتاب دستورنامه رابرت تنظيم شده است پاسخ درست بدهند، پروانه فعاليت به عنوان پارلمانتارين را از انجمن دريافت خواهند كرد و در آن صورت نيز به عنوان اعضاي پروانه‌دار فعاليت خواهند كرد و فقط مي‌تواند به عنوان مربي دستورنامه رابرت را به ديگران آموزش بدهند يا به عنوان پارلمانتارين در مجامع سازمان‌ها حضور يابند. اما نبايد رياست مجامع را بر عهده بگيرند. زير فقط اعضاي پروانه‌دار پروفشنال حق دارند به عنوان پارلمانتارين مسؤليت رياست مجامعي را كه از آنان دعوت به كار مي‌كنند بر عهده بگيرند و در نوشتن آئين‌نامه و طراحي معماري سازمان‌ها خدمات خود را ارايه دهند. اما در دفتر كادرها تصميم گرفته شد فعلاً اين سيصد سؤال براي گرفتن آزمون مرحله اول مورد استفاده قرار بگيرد و به كساني كه به بيش از هفتاد درصد از صد سؤالي كه از ميان اين سيصد سؤال انتخاب مي‌شود پاسخ درست بدهند گواهي طي كردن مرحله اول داده خواهد شد. كساني كه اين دوره را با موفقيت طي كنند خواهند توانست به عنوان عضو عادي عضو انجمن در دست تأسيس كادرها شوند و در مراحله بعدي كارگاه‌هاي آموزشي دستورنامه رابرت نيز حضور يابند.

از آقاي عصرپوران خواستم بند اول مقدمه را بخواند. عنوان آن را خواند: دستور عمل. كه در برابر Instructions به كار برده بود كه اسم جمع است. و بحث‌هاي فني بسيار جالبي در مورد جمع يا مفرد بودن دستور‌ عمل درگرفت، اما از آنجا كه براي خوانندگان غيرمترجم جذابيت ندارد از نقل آن‌ها صرف نظر مي‌شود. با اين همه لازم است به نكته‌اي كه به ادبيات پارلماني ارتباط دارد و در همين جلسه هم به صورت مشروح مورد بحث قرار گرفت اشاره كنم.

در متن اصلي كتاب دستورنامه رابرت، Bylow و كلمه «Rule» در اصطلاح «Rule of Order» هم به صورت مفرد و هم به صورت جمع به كاررفته است. طبيعي است كه هر مترجمي در برابر «Bylows» معادل «آئين‌نامه‌ها» بگذارد و من هم به عنوان مترجم همين كار را كردم و به ترجمه كتاب دستورنامه رابرت ادامه دادم. اما چه جلوتر مي‌رفتم و با قواعد قانون پارلمان بيشتر آشنا مي‌شدم، در مورد معناي اين اصطلاح بيشتر و بيشتر گيج مي‌شدم.

در طول كتاب دستورنامه رابرت تأكيد شده است كه آئين‌نامه (يا آنچه كه در ادبيات پارلماني ايران به آن اساسنامه گفته مي‌شود)‌ «يك» سند حقوقي يكپارچه است. اما هرگاه از آئين‌نامه يك سازمان صحبت مي‌شود، كه قطعاً يكي بيشتر نبايد باشد، از كلمه Bylows به صورت جمع استفاده شده است و من هم از معادل جمع آن استفاده مي‌كردم: آئين‌نامه‌ها. اما يك سازمان كه يك آئين‌نامه نبايد بيشتر داشته باشد؟ در اين صورت چرا در كتار دستورنامه رابرت از اصطلاح «آئين‌نامه‌ها»ي آن سازمان استفاده شده است؟

البته كم نيستند سازمان‌هايي كه آئين‌نامه‌هاي مختلفي دارند، اما آن آئين‌نامه‌ها مربوط به اركان و ساختارهاي مختلف آن سازمان و انجمن هستند. كل سازمان به مثابه يك كل يك آئين‌نامه بيشتر ندارد. در نتيجه نمي‌توانستم بفهمم چرا در متن انگليسي كتاب از كلمه جمع «آئين‌نامه» استفاده شده است.

شايد من آدم باهوشي نبودم كه حل اين مسأله چند سال طول كشيد. اما سرانجام دريافتم كه در كتاب دستورنامه رابرت - و به طور كلي در ادبيات پارلماني آمريكا - هرگاه از كلمه مفرد Bylow استفاده مي‌شود منطور يكي از مواد يا قواعد مندرج در آن سند حقوقي يكپارچه است كه در فارسي به آن آئين‌نامه مي‌گوئيم و نه آئين‌نامه‌ها. به همين دليل ما در زبان فارسي مجبوريم براي معادل كلمه جمع Bylows، كلمه مفرد «آئين‌نامه» را به كار ببريم تا خواننده فارسي آن سند يكپارچه را با مجموعه آئين‌نامه‌هاي يك سازمان خلط نكند. در اين صورت، براي اصطلاح مفرد Bylow چه معادلي به كار ببريم؟

از زماني كه متوجه اين مشكل شدم تا زماني كه موفق به حل آن شدم چند سالي زمان برد. به همين خاطر به نظرم رسيد خوب است اين تجربه در نخستين نشست كارگاه مترجمان ادبيات پارلماني براي آقايان سامان عصرپوران و پرهام رضايي توضيح داده شود تا به خاطر بسپارند. راه حل پيشنهادي من اين است كه به جاي كلمه مفر Bylow از معادل «آئين‌نامك» استفاده كنيم. به اين ترتيب، آئين‌نامه به يك سند يكپارچه حقوقي اشاره دارد كه تمام قواعد ناظر بر يك شخصيت حقوقي در آن تدوين شده و به مثابه يك قرارداد جمعي و مشاركتي به امضاي اعضا مي‌رسد. اما آئين‌نامك به هريك از قواعد و مواد اين سند اشاره مي‌كند.

درست شبيه همين مباحث در مورد «دستورنامه» نيز قابل طرح است. اصطلاح «Rules of Order» به مجموعه قواعد مربوط به رويه‌هاي پارلماني اشاره دارد كه يك انجمن يا يك جامعه يا يك گروه براي اخذ تصميم به مثابه يك شخصيت حقوقي به آن‌ها نياز دارد. مي‌شود اين اصطلاح را به صورت تحت‌الفظي به «قواعد نظام» ترجمه كرد. در آن صورت، مفرد آن - كه اشاره به يكي از قواعد رويه‌اي دارد - قاعده نظام خواهد شد. اما من - به دلاليل مختلف - كه از نقل آن‌ها در اينجا مي‌گذرم - از اصطلاح «دستورنامه‌» استفاده كرده‌ام. در آن صورت، براي اصطلاح مفرد آن چه بايد مي‌كردم؟ پاسخم به اين سؤال‌ هم اين است: دستورنامك. به اين ترتيب، «دستورنامه» اسمي است كه از نظر دستور زبان مفرد است اما معناي آن مجموعه‌اي از قواعد نظام است. در اين صورت هريك از اين قواعد را دستورنامك مي‌ناميم. براي كساني كه بخواهند ترجمه فارسي دستورنامه رابرت را مطالعه كنند توجه به اين نكات ضروري است.

جمع ياران مي‌رسند
گرم بحث‌هاي دستورزباني بوديم كه صداي زنگ در دفتر كادرها بلند شد. آقاي پرهام رضايي در را باز كرد و فوراً به كارگاه برگشت. پرسيدم: كي‌ بود؟ نمي‌دانست. پرسيدم: پس چرا باز كردي؟ خنديد. هر سه نفر با كنجكاوي به در ورودي ساختمان كه حالا نيمه باز بود خيره شديم تا ببينم مهمان ناشناخته كيست؟ مردي با پيراهن دامن‌ْ بلند و شلوار سفيد و موهاي خاكستري وارد شد: او يك شخصيت استثنائي در ميان كارورزان‌ كارگاه‌هاي آموزش دستور نامه رابرت است. بعد از او مرد ديگري با بلوز و كلاه لبه دار قرمز وارد شد. او هم يكي ديگر از شخصيت‌هاي استثنائي كادرهاست كه هر پنجشنبه ساعت حدود پنج صبح از اشتهارد كرج راه مي‌افتد و در كرج مرد سفيد پوش را بر مي‌دارد و همراه پسرش رأس ساعت ده به كارگاه آموزش دستورنامه رابرت مي‌آيند. اما ديروز ساعت نه و نيم آمدند. چرا؟ دانيال حبيبي دانشجويي كه در رشته جامعه شناسي در تهران تحصيل مي‌كند، پدر و دوست پدرش را تشويق كرده است تا نيم ساعت زودتر از اشتهارد راه بيافتند تا بتواند در نيم ساعت پاياني كارگاه مترجمان ادبيات پارلماني شركت كند. اين جوان هم يكي از چهره‌هاي استثنائي است كه همراه با پدر و دوست پدرش كارگاهي را در دفتر كادرها تشكيل داده‌اند كه - به نطر من - تأثير مهمي در فرهنگ آينده اين كشور خواهد گذاشت.

به محض ورود اين سه مهمان قديمي، به طرف آنان رفتم و به روش معتادان گمنام آنان را در آغوش كشيدم. نسل جوان و نسل ميانسال را به يكديگر معرفي كردم و بعد از نشستن دانيال روي يكي از صندلي‌هاي سمت راست ميز كنفرانس، كارگاه مترجمان ادبيات پارلماني را دعوت به دستور كردم و كارمان را ادامه داديم. در مورد كارگاه استثنائيان نيز يك سينه سخن دارم كه مي‌ماند براي قسمت بعدي اين روزنوشت يا براي رزونوشتي ديگر.

تاريخ جنبش كادرها براي مخاطبان امروزي

2015-07-31T03:28:04Z

تا همين چند وقت پيش، مخاطبان احتمالي تاريخ جنبش كادرها، پژوهشگراني فرض مي‌شدند كه در آينده ممكن است بخواهند جزئيات شكل گيري گفتمان جنبش كادرها را به مثابه يك گفتمان جامع آلترناتيو بررسي كنند. اما اين روش تاريخ نگاري به چند دليل با چالش مواجه شده است و مهم‌‌ترين دليل آن اين است كه تاريخ كادرها همين حالا نيز مخاطباني يافته است كه احساس مي‌كنند با خواندن اين خاطرات، نكات جديدي در مورد گفتمان در دست ساخت مي‌آموزند و در تجربه‌هاي منحصر به فرد كادرها شريك مي‌شوند. اما اين تغيير مخاطبان مستلزم تغيير در روش نگارش اين روزنوشت‌ها هم بود. و من مدت‌ها با خصوصيات اين مرحله انتقالي تاريخ نگاري دست و پنجه نرم‌ مي‌كردم. تا اينكه امروز صبح، وقتي از خواب بيدار شدم و طبق معمول ناظر روندهاي درون‌ذهني خودم بودم كه گويا در طول شب در تاريكي‌هاي ذهنم جريان داشته‌اند، دريافتم روزنوشتي كه در آخرين ساعات ديروز پنجشنبه 8 مرداد ماه 1394 براي آيندگان نوشته بودم براي امروزيان نيز مي‌تواند جذاب و خواندني باشد. آنچه كه در ادامه تقديم مي‌شود روزنوشت ديروز است كه چند جاي آن كمي دستكاري شده است. ممنون مي‌شوم اگر حوصله كرديد و آن را خوانديد و نكته ناخوشايندي در آن يافتيد، خبرم كنيد تا اصلاح كنم. و اما اصل روزنوشت ديروز:

پنجشنبه 8 مرداد 1394

اختلال در تاريخ‌نگاري

مدتي است كه نگارش تاريخ كادرها با اختلال مواجه شده است. مي‌خواهم با تشريح علت همين اختلال كار را ادامه بدهم به اميد اينكه بتوانم عوامل اين اختلال را بهتر بشناسم و بكوشم ديگر كارم را مختل نكنند.

يك عامل مهم اين است كه ماجراي مذاكرات هسته‌اي، به رغم آنكه برجام به امضا رسيد و در شوراي امنيت هم مطرح شد و رأي آورد، و انتظار مي‌رفت كه با فروكش كردن چالش‌هاي مربوط به اين قضيه، من وقت كم‌تري صرف دنبال كردن اخبار آن بكنم، در ايالات متحد آمريكا همچنان داغ است و من احساس مي‌كنم با دنبال كردن اين ماجرا چيزهاي بسياري زياد از روندهاي جاري در سطح جهان كشف مي‌كنم و چيزهاي جديد فراواني ياد مي‌گيرم. به دو موضوع كه امروز درك تازه‌اي از آن‌ها به دست آوردم و فكر مي‌كنم از محصولات جانبي دنبال كردن‌ روند‌هاي جهاني است اشاره مي‌كنم.

درك جديدي از لابي‌گري

تا همين امروز صبح كه در ضمن قدم زدن در باغچه حياط به درك جديدي از لابي‌گري رسيدم، فكر مي‌كردم لابي‌گري به اين معناست كه برخي از افراد سرشناس و با نفوذ و پول‌دار دم نمايندگان مجالس قانون‌گذاري را مي‌بينند و به اصطلاح سبيل آنان را چرب مي‌كنند تا هنگام بررسي يك مسأله به نفع گروه‌هاي لابي‌گر رأي بدهند. اين كار آنقدر زننده و زشت و غيراخلاقي است كه هروقت از لابي و لابي‌گري صحبت مي‌شد حالم به هم مي‌خورد و اين ماجرا را همچون لكه ننگي بر پيكر حكومت قانون و دموكراسي مي‌ديديم. در عين حال فكر مي‌‌كردم چون اين امكان براي تمام گروه‌هاي اجتماعي فراهم است، پس هر گروهي كه در اين زمينه فعال‌تر عمل كند بازي را در پارلمان مي‌برد. در واقع نوعي رقابت است كه البته، در ميدان آن پول‌دارتر‌ها برنده‌ترند. تأكيد مي‌كنم اين توجيه، چيزي از قباحت و زشتي اين كار كم نمي‌كرد و من همچنان اين دغدغه را داشتم كه چطور مي‌شود جنبه‌هاي غيراخلاقي لابي‌گري را حذف كرد؟

البته، در مورد كد اتيكز نمايندگان پارلمان‌هاي كشورهاي پيشرفته، در دوراني كه روي گفتمان «كد اتيكز» تمركز كرده بودم، چيزهايي زيادي خوانده‌ام كه مو را بر تن آدم سيخ مي‌كند. به عنوان يك نمونه اينكه اگر يك سناتور آمريكايي از سربرگ مجلس سناي آمريكا استفاده شخصي بكند او را به سلابه مي‌كشند. در اين صورت چطور ممكن است لابي‌گران سبيل اين افراد را چرب كنند و اين نمايندگان هم كه به مرحمت لابي‌گران سبيلشان چرب شده است بنا به خواسته‌ي لابي‌گران رأي بدهند و آب از آب تكان نخورد؟

متأسفانه شاهد لابي‌گري از نوع ايراني آن هم زياد بوده‌ايم. فروانند ثروتمنداني كه فكر مي‌كنند هزينه‌ي چرب كردن سبيل نمايندگان بخش مشروعي از هزينه‌هاي فعاليت اقتصادي در نظام سرمايه داري است و بايد با پرداخت چك‌هاي كلان‌مبلغ، خرج و برج نمايندگان را تأمين كنند و سبليشان را بچربانند تا مثلاً عليه واردات فلان محصول رأي بدهند. هرچند نظام اقتصادي حاكم بر ايران را «سرمايه‌داري‌» ناميدن احتمالاً يك ظلم عظيم به نظام سرمايه‌داري است، و در حاليكه كل اقتصاد ايران، درست مثل اقتصاد روستاهاي حاشيه‌ي كويري كه پائين دست مظهر قنات سامان مي‌يافتند، حالا، در دلتاي روخانه‌ي ارز‌ نفتي بنا شده است تا درآمدهاي‌ رانتي را به انواع كالاها و خدمات قابل مصرف در داخل بدل كند، لابي‌گري‌هاي سياسي هم با اين اقتصاد و اين نظام شبه‌ سرمايه‌داري خوب جور است.

اما، لابي‌گري، به معناي دموكراتيك و اخلاقي كلمه چيست؟ و چرا اخلاقي است؟ و چرا از اساس با آنچه كه من از آن مي‌فهميدم متفاوت است؟

نقش آموزه‌هاي دستورنامه رابرت

سال‌ها پيش در جايي از كتاب دستورنامه رابرت خوانده بودم نمايندگاني كه به نمايندگي از يك بخش يا حوزه در يك كنوانسيون شركت مي‌كنند آزادند تا به آنچه را كه صحيح مي‌دانند رأي بدهند و هيچ كس حق ندارد تصميمي را به آنان ديكته كند. اما آنان اخلاقاً ملزم هستند به پيشنهادهايي رأي مثبت بدهند كه فكر مي‌كنند اكثريت مردم حوزه يا شهر يا بخشي كه او را به عنوان نماينده اعزام كرده‌اند نيز به همان پيشنهاد رأي خواهند داد. در واقع نماينده وظيفه دارد در راستاي آنچه را كه وجداناً فكر مي‌كند نظر اكثريت موكلان اوست رأي بدهد. خوب. اين يك نكته مهم. اما نكته‌ي ديگري كه اين روز‌ها متوجه شدم اين بود كه دريافتم گروه عظيم لابي‌گراني كه اين روز‌ها مي‌كوشند تا نظر نمايندگان كنگره آمريكا را نسبت به توافق هسته‌اي شش قدرت جهاني با ايران عوض كنند، در واقع روي افكار عمومي حوزه‌هاي انتخاباتي كار مي‌كنند و تمام پول‌ها و كمك‌هايي را كه براي اين كار جمع آوري مي‌كنند صرف تغيير نظر مردم يك ايالت مي‌كنند: ميتينگ مي‌گذارند. آگهي‌هاي چند ميليوني در روزنامه‌ها چاپ مي‌كنند. تيزرهاي تلويزيوني بسيار گرانقيمت در ايالت پخش مي‌كنند تا حقايقي را در مورد يك موضوع با مردم در ميان بگذارند و از اين طريق نظر مردم يك ايالت را نسبت به موضوع عوض كنند. همزمان با اين فعاليت‌ها از مردم ايالت درخواست مي‌كنند تا به هر نحو كه مي‌توانند نظر خودشان را در مورد آن موضوع مشخص به اطلاع نمايندگان آن ايالت در كنگره برسانند. به اين ترتيب، عملاً يك ريال از آن اعانه‌ها به نماينده مجلس پرداخت نمي‌شود كه اگر پرداخت شود و نماينده‌اي چنين پولي بگيرد بايد او را با اردنگي از مجلس بيرون انداخت.

همين مشاهدات سبب شد امروز در حاليكه در حياط قدم مي‌زدم، وضعيت لابي‌گران در ايالت‌هاي مختلف آمريكا را در ذهنم تخيل كنم و در حاليكه ذهنم مشغول تماشاي فعاليت‌هاي لابي‌گرانه متعدد در ايالات مختلف آمريكا بود، بخش ديگري از ذهنم كه مثل يك تماشاچي در سالن تأتر نشسته بود و داشت اين نمايش‌هاي لابي‌گري را تماشا مي‌كرد ناگهان مثل ارشميدس كه از خزانه حمام فرياد كشان به بيرون جست كه: يافتم يافتم، فرياد كشيد: يافتم، يافتم. و تازه امروز صبح بود كه فهميدم: اي بابا، لابي‌گري اگر به اين صورت باشد كه خلاف اخلاق نيست!

بله، لابي‌گري - در واقع - چيزي جز اين نيست كه شما روي افكار عمومي كار كنيد و آن را در جهتي كه فكر مي‌كنيد به نفع اكثريت مردم است تغيير دهيد، بعد به نماينگان آن حوزه در نهادهاي قانوني بگوئيد: به موكلان خود نگاه كنيد، اكثريت آنان چنين خواسته‌اي دارند. در آن صورت، نماينده‌ي آن ايالات هنگام دادن رأي اخلاقاً وظيفه دارد در جهت خواست اكثريت حوزه نمايندگي خود رأي بدهد. در چنين جامعه‌اي است كه نظر سنجي اهميت مي‌يابد. چرا، چون اگر اكثريت مردم يك ايالت - مثلاً نيويورك - با توافق هسته‌اي مخالف باشند، نمايندگان آن ايالت اخلاقاً‌ حق نخواهند داشت تا به نفع آن توافق رأي بدهند. در اين صورت، كجاي لابي‌گري غيراخلاقي است؟ و چرا من اين همه دير متوجه مطلب شدم؟ جز اين است كه ِ[ . . . ]؟ و اين همه ناشي از همان عقب‌ ماندگي‌هاي فرهنگي نيست كه ما همه قرباني آن بوده‌ايم و هستيم؟ و آيا تحولات مثبت دهه‌هاي اخير را نبايد مديون فرايندهاي جهاني شدن بدانيم؟

آينده توافق هسته‌اي

امروز در جروزلم پست يا اسرائيل هايم گزارشي خواندم كه ادعا مي‌كرد نظرسنجي‌ها نشان مي‌دهد هرچه مردم آمريكا از جزئيات توافق‌نامه هسته‌اي ايران و شش قدرت جهاني آگاه‌تر مي‌شوند، درصد مخالفت آنان با توافق نيز افزايش مي‌يابد،‌ به نحوي كه در ميان گروه كساني كه با جزئيات توافق هسته‌اي آشنا هستند 64 درصد با توافق هسته‌اي مخالفند و معتقدند كه كنگره بايد وتوي رئيس جمهور را بشكند، در حاليكه اين رقم در ميان كساني كه با جزئيات قرارداد هسته‌اي آشنا نيستند 49 درصد است. نتيجه احتمالي اين نظرسنجي اين است كه اگر به همين ترتيب كار روي افكار عمومي مردم آمريكا ادامه يابد، تا فرارسيدن زمان رأي گيري در مورد توافق هسته‌اي در كنگره، چه بسا اكثريت مردم ايالات مختلف با اين توافق مخالفت خواهند كرد و در آن صورت نمايندگان آنان نيز اخلاقاً قادر نخواهند بود به نفع قرارداد هسته‌اي رأي بدهند. همين امروز يكي ديگر از سناتور‌هاي با نفوذ و دموكرات از ايالت نيويورك، عليه توافق هسته‌اي بيانيه‌ي بسيار تندي داد و به صراحت گفت كه وتوي اوباما را هم خواهد شكست. و اوباما هم از هواداران خود خواست در دفاع از توافق هستي وارد صحنه شوند و به كنگره فشار بياورند. همين داستان‌هاست كه سبب مي‌شود من همچنان بخش قابل توجهي از وقتم را صرف دنبال كردن اين ماجرا كنم و تاريخ كادرها را - گاهي - نانوشته بگذارم.

نمونه‌ي دوم :‌ارتش دموكراتيك و ارتش استبدادي

پريروز سه‌شنبه بود كه آقاي حامد ارجمند يكي از اعضاي جدي و باهوش كارگاه دانشجويان كه از طريق آقاي سيهل فاضلي جذب كارگاه شده است از من پرسيد: ارتشي بودن آقاي هنري مارتين رابرت مؤلف دستورنامه رابرت چه نقشي در علاقمندي اين فرد به اين قواعد داشته‌ است؟ اگر منظور وي را درست فهميده‌ باشم، فكر مي‌كنم مي‌خواست بگويد: چون هنري مارتين رابرت ارتشي بوده است، و ارتشي‌ها نيز خيلي منظم و با انضباظ تربيت مي‌شوند، لابد، تربيت ارتشي آقاي ربرت، اين تأثير را بر وي گذاشته‌ است تا او هم به نظم و انضباط اهميت بيشتري بدهد. بسيار خوب، اما من چه جوابي بايد به اين پرسش مي‌دادم؟ كمي گيج زدم و صادقانه جواب دادم: راستش من براي نخستين بار است كه با اين سؤال مواجه مي‌شوم و تا كنون هرگز به اين موضوع فكر نكرده‌ام. بعد كوشيدم توضيح بدهم كه آقاي هنري مارتين رابرت - به استناد گزارشي كه خودش از خاطرات خودش نوشته است - چطور به ضرورت اين قواعد براي اداره انجمن‌ها و سازمان‌هاي كشوري يا مدني پي برده است. بعد براي كارگاه توضيح دادم كه يك روز از آقاي هنري مارتين رابرت خواسته مي‌شود تا مجمع يك كليسا را اداره كند. خودش مي‌گويد هنگام اداره آن مجمع بود كه دريافتم بدون وجود برخي از قواعد اداره نشست‌ يك مجمع بسيار دشوار خواهد شد. از همان زمان به بعد است كه از كتاب‌هاي مربوط به امور پارلماني يك مجموعه قواعد استخراج و يادداشت مي‌كند و آن‌ها را در كلاه شاپوي خود جاسازي مي‌كرده است تا هروقت رئيس جلسه شد به آن‌ها مراجعه كند. بعد از اين تجربه‌هاست كه تصميم مي‌گيرد اين قواعد را گردآوري و منتشر كند. با اين حساب آيا ارتشي بودن وي هم در اين علاقه و تصميم نقشي داشته است؟ خودم جواب دادم: نمي‌دانم. اجازه بدهيد به اين موضوع بيشتر فكر كنم.

نقش كتاب دستورنامه رابرت

خيلي طول كشيد كه متوجه اين نكته در كتاب دستورنامه رابرت بشوم كه مسؤلان يك سازمان و يك انجمن مي‌توانند انتخابي يا انتصابي (و عضو يا غيرعضو) باشند، اما در هر صورت، هيأت مديره يك انجمن يا سازمان، معمولاً متشكل از مسؤلان يا افسران يا مقامات يك سازمان و يك انجمن است كه به صورت گروهي تصميم مي‌گيرند و به صورت گروهي در برابر مجمع سازمان پاسخگو هستند.

مدتي قبل بود كه هنگام تأمل در آئين‌نامه انجمن ملي پارلمانتارين‌ها متوجه اين نكته شدم كه هيأت مديره در نخستين اجلاس خود مقامات و افسران انتصابي سازمان را برمي‌گزيند و از جمله‌ي مقامات و افسران اين انجمن سردبيران نشريات انجمن هستند. در نتيجه، اين سردبيران كه طبق آئين‌نامه از سوي هيأت مديره منصوب مي‌شوند (يا رئيس انجمن آنان را شناسايي و براي تصويب به هيأت مديره معرفي مي‌كند)‌ عضو داراي رأي هيأت مديره محسوب مي‌شوند و با اينكه مي‌توانند عضو انجمن نباشند اما عضو هيأت مديره محسوب خواهند شد. بعد از آشنايي با اين نكته بود كه هر از گاهي به آقاي مهندس عطارديان بنيان‌گذار كانون عالي انجمن‌هاي صنفي كارفرمايي ايران (كعاصكا)‌ يادآوري مي‌‌كردم كه سردبير نشريه «پيام كارفرمايان» نيز جزو مسؤلان و افسران كعاصكا محسوب مي‌شود. در نتيجه شما بايد كسي را به عنوان سردبير انتخاب كنيد كه به او اعتماد داشته باشيد تا بتواند در نشست‌هاي هيأت مديره حضور يابد. و اگر به من اعتماد نداريد با كمال ميل حاضرم استعفا بدهم تا فرد مورد اعتماد هيأت مديره را انتخاب كنيد. و اگر اعتماد داريد من بايد بتوانم با حق رأي در جلسات هيأت مديره شركت كنم. البته مي‌دانستم تمام اين حرف‌ها براي هيأت مديره كعاصكا تازگي دارد و هضم آن‌ها به زمان نياز خواهد داشت.

من در مورد آفيسر و استاف (كارمندان)‌ مطلب به زبان انگليسي زياد خوانده‌ام و به فارسي ترجمه كرده‌ام. اما واقعاً بين او دو گروه از كاركنان يك سازمان چه تفاوتي وجود دارد؟ افسر يا آفيسر، داراي آفيس يا دفتر است، و در واقع مسؤل يك اداره محسوب مي‌شود، در حاليكه آن اداره تعدادي كارمند هم دارد كه به آفيسر يا مدير و رئيس اداره پاسخگو هستند. خوب، اين نكات بديهي به نظر مي‌رسند،‌ بله، اما تازه به مرور داشتم درك جديدي از «هيأت مديره» كسب مي‌كردم: مجموعه‌ي آفيسر‌هاي يك سازمان در يك تشكيلات به نام بورد جمع مي‌شوند و طبق قانون پارلمان به صورت گروهي در مورد نحوه‌ي اداره يك انجمن يا يك سازمان تصميم‌ مي‌گيرند و آن تصميم است كه به عنوان تصميم سازمان به اجرا درمي‌آيد. در اين صورت تمام افسران و مديران يك سازمان - طبق تعريفي كه آئين‌نامه آن سازمان خاص ارايه مي‌دهد - داراي رأي مساوي در هيأت مديره خواهند بود و هيأت مديره به مثابه يك كل در برابر مجمع سازمان پاسخگو خواهد بود. بله، شايد قبلاً‌ هم اين نكات را بلد بودم و مثل طوطي آن‌ها را تكرار مي‌كردم. اما فقط حالا مي‌فهمم كه يك بورد - در چارچوب قواعد دستورنامه رابرت - واقعاً‌ يعني چه و چرا يك بورد واقعي و دموكراتيك در ايران امروز منطقاً ممتنع خواهد بود؟

سه‌شنبه همين هفته - يعني پريروز - كه در اجلاس ششم كميته انتشار نشريه قطعه‌سازان خودرو در دبيرخانه انجمن سازندگان قطعات و مجموعه‌هاي خودرو شركت كرده بودم تا در مورد انتشار مجدد اين نشريه صحبت كنيم، آنجا هم با صراحت تأكيد كردم كه سردبير نشريه يكي از افسران محسوب مي‌شود كه تعدادي كارمند تحت مديريت او فعاليت مي‌كنند و تمام افسران يا مديران صاحب نظر انجمن بايد در هيأت مديره انجمن با حق رأي شركت كنند. البته، هيأت مديره انجمن سازندگان قطعات و مجموعه‌هاي خودرو- مانند هيأت مديره تمام انجمن‌هاي ايراني - اين روز‌ها چنان در گرداب مشكلات رويه‌اي و پارلماني دست و پا مي‌زند كه امكان ندارد هيچ سردبيري را در خود بپذيرد. من در اين مورد خيلي حرف براي گفتن دارم كه اميدوارم در آينده به آن‌ها بپردازم. اما نكته اين است كه درست وقتي در كميته انتشار قطعه‌سازان كلمه «آفيسر» را بيان كردم، انگار بخش ديگري از ذهنم كوشيد بين اين معنا از آفيسر - كه برايش تازگي داشت - با كلمه «افسر» كه به صورت اختصاصي در مورد مقامات خاصي در ارتش به كار مي‌رود، رابطه‌ي جديدي ايجاد كند و به اصطلاح كامپوتر‌يست‌ها يك «تگ» يا «برچسب» جديد براي يك پايگاه اطلاعاتي ذهني بسازد تا بتواند اين مفهوم جديد را در جايگاه مناسب خودش ذخيره‌ سازي كند. همانجا بود كه ناگهان دريافتم افسران يك واحد ارتشي هم بايد بتوانند مانند اعضاي هيأت مديره يك سازمان كشوري، در مورد مسائل آن واحد به صورت دموكراتيك تصميم‌گيري كنند.

با توجه به تمام اين اطلاعات و مفاهيم و برچسب‌هاي جديد در ذهن بود كه امروز صبح هنگام قدم زدن در باغچه، يكي از هزاران «داودي» كه به صورت خاطره در ذهنم زنده‌ هستند، در ذهنم به ارايه‌ي نمايش مشغول شد. او را مي‌ديدم كه انگار در كميته انتشار قطعه‌سازان نشسته و با صداي رسا و شمرده خطاب به مهندس رزم‌خواه و آقاي طالبان‌پور - رئيس و عضو كميته مي‌گويد: در هر سازمان دو گروه مشغول كار هستند: آفيسران و استاف. استاف، كارمندان يك سازمان هستند كه به افسران پاسخگو هستند، اما افسران در قلمرو مسؤليتي كه دارند اختياراتي هم دارند. به همين خاطر گروه افسران با هم و به صورت گروهي در مورد نحوه اداره يك سازمان تصميم مي‌گيرند. تا اينجا هم حرف جديدي نبود. اما ناگهان بخش ديگري از ذهنم كه داشت نمايش را تماشا مي‌كرد، باز هم مثل آقاي ارشميدس متوجه شد كه چيز جديدي را دريافته است: اينكه افسران يك واحد ارتشي نيز مي‌توانند و بايد در يك گروه با هم تصميم بگيرند. و همانجا بود كه ذهنم دريافت:‌ اين يك نكته جديد يا يك فهم جديد از يك موضوع قديمي است. بله، ارتش‌ها نيز مي‌توانند دموكراتيك باشند و هرچه يك ارتش دموكراتيك‌تر باشد، كارآمدتر و اثربخش‌تر خواهد بود. بنا بر اين، دركي كه ما از سلسله مراتب ارتشي داريم، در واقع بازتاب روابط استبدادي در يك ارتش استبدادي است كه در كل سلسله ‌مراتب آن هيچ مقامي استقلال فكري ندارد تا بتواند در چارچوب حدود اختياراتي كه آئين‌نامه‌ها برايش تعيين كرده‌اند با استقلال تصميم بگيرد و نسبت به تصميم خود نيز مسؤل و پاسخگو باشد. تازه اينجا بود كه مي‌توانستم رمز قدرت حيرت انگيز ارتش اسرائيل را درك كنم: يك ارتش دموكراتيك اما بسيار منظم و كارآمد. كه در عرض شش روز ارتش سه كشور عربي را كه بدون اعلان جنگ به آن حمله كرده بودند در هم شكست و تا پايتخت‌هاي اين سه كشور را تسخير كرد. يا همين چند وقت پيش بود كه اهود باراك اعلام كرد ارتش اسرائيل مي‌تواند طي دو روز خلافت اسلامي (داعش) را جمع كند.

پس ما فقط دو نوع سازمان كشوري نداريم، بلكه سازمان‌هاي لشگري يا ارتش‌هاي ما نيز مي‌توانند دو نوع باشند: استبدادي و دموكراتيك. و سازمان‌هاي دموكراتيك، چه لشگري و چه كشوري، فقط در چارچوب قانون پارلمان يا قواعد بازي دموكراسي است كه مي‌توانند ساخته شود. در غير اين صورت هم سازمان‌هاي لشگري و هم سازمان‌هاي كشوري در استبداد و آشوب محض غوطه ور خواهند بود. و البته، آشوب ارتش‌هاي استبدادي هنگامي آشكار مي‌شود كه وارد جنگ شوند تا در نخستين بحران‌ها از هم بپاشند.

بازگشت به سر مطلب

روزنوشت امروز را با پرداختن به اين مسأله شروع كردم كه چرا نگارش تاريخ جنبش زيرخاگي كادرها با اختلال مواجه شده است؟ داشتم توضيح مي‌دادم يكي از علت‌ها اين است كه هنوز داستان توافق هسته‌اي در آمريكا بسيار داغ است و چه بسا هرچه به پايان دوره دو ماهي كه كنگره براي بررسي آن فرصت دارد نزديك‌تر شويم اين نمايش داغ‌تر و جذاب‌تر هم خواهد شد و من هم مجبور خواهم بود كه اخبار و گزارش اين ماجرا را دنبال كنم و در نتيجه اختلال در امر نوشتن تاريخ كادرها ادامه خواهد يافت مگر آنكه بتوانم به طور جدي در حجم وقتم در اين زمينه صرفه‌جويي بكنم كه البته فكر نمي‌كنم اين كار را بكنم. اما عوامل ديگري هم در كار بوده‌اند.

فعال‌سازي وب سايت كادرها دات كام

تمام شواهد نشان مي‌دهد جنبش كادرها به مرور وارد مرحله‌اي مي‌شود كه بايد فتيله وب سايت كادرها دات كام را كمي بالا بكشيم تا صداي كادرها كمي بهتر شنيده شود. اين امر سبب مي‌شود من وقت بيشتري صرف اداره وب سايت بكنم و در عين حالا در برابر اين مسأله نيز قرار دارم كه از اين پس شايد بشود همين خاطرات را به نحوي نوشت كه بتوان در وب سايت منتشر كرد. تلاش براي نوشتن اين خاطرات براي انتشار در وب سايت، زمان مورد نياز براي توليد آن‌ها را چند برابر مي‌كند. و همين امر سبب مي‌شود از ثبت و گزارش ساده و تحليلي تاريخ كادرها باز بمانم. چه بايد بكنم؟ قبل از پرداختن به اين سؤال خوب است كمي در مورد شرايطي كه سبب شد وب سايت را فعال‌تر كنم صحبت كنم. اين عوامل دو دسته‌ هستند:

عوامل درون‌سازماني

مجموعه‌ي عوامل درون‌سازماني سبب شده است كه حالا بشود بسته‌هاي آموزشي نسبتاً‌ كوتاه مدت، با برنامه‌هاي درسي مشخص و گرفتن امتحان و دادن گواهينامه را تعريف و به بازار ارايه داد. البته، من هنوز در اين زمينه نيز مهارت‌هاي لازم را كسب نكرده‌ام و در اين زمينه‌ هم هنوز بايد تجربه كنم. اما مي‌توانم مجموعه‌ي خصوصيات كارگاه‌هاي جديد را كه محصول تجربه‌هاي اين چند سال اخير هستند به شرح زير فهرست كنم:

الف. كارگا‌ها در يك زمان مشخص كليد مي‌خورند و تا وقتي حتي يك نفر هم در آن حضور يابد تا آخر و با همان يك نفر ادامه خواهد يافت.

ب. به افرادي كه مرحله مقدماتي را با موفقيت طي كنند گواهي‌نامه داده خواهد شد و كارگاه‌هاي مرحله بعدي فقط با حضور همين عده كه گواهينامه دريافت كرده‌اند كليد مي‌خورد.

پ. در جريان كارگاه هيچ عضو جديد پذيرفته نمي‌شود و از پذيرش اعضايي كه بيش از حد غيبت كنند و قادر به جبران افت تحصيلي خود نشوند نيز اجازه حضور در كارگاه داده نخواهد شد. آنان مي‌توانند در كارگاه بعدي شركت كنند.

ت. مطالب اين كارگاه به همان موضوع‌هايي محدود شده است كه براي آن‌ها سيصد سؤال تحقيقي هم طراحي شده است. در نتيجه كارورزان با خواند حدود 175 صفحه از كتاب و پاسخگويي به اين سيصد سوال با موضوع‌هاي تعيين شده در سطح نظري آشنا خواهند شد. مرحله بعدي تمرين و كسب مهارت خواهد بود.

ث. هرچند مربي بايد حدود 120 صفحه اول كتاب را تدريس كند، اما اگر مربي به طور كامل با مطالب كل كتاب آشنا نشود و يا آشنا نشده بود، غيرممكن بود كه بتواند اين مقدار از مطالب را به عنوان مرحله مقدماتي خوب تدريس كند.

ج. با فراهم شدن امكان ارايه تجاري درس‌ها مي‌شود روي درآمدسازي اين شغل نيز حساب كرد. در نتيجه، در حال حاضر از كارورزان خواسته مي‌شود تا به اندازه همت خود نسبت به پرداخت هزينه‌هاي آموزشي اقدام كنند. و براي راه‌اندازي كارگاه‌هاي خارج از دفتر نيز دستمزد‌هاي خوب تعيين كرد.

چ. در حال حاضر مي‌شود نسبت به بازاريابي براي ارايه اين بسته‌هاي آموزشي به سازمان‌ها، انجمن‌ها و شركت‌ها نيز اقدام كرد. به علاوه، مي‌شود كارورزان داخل كارگاه را تشويق كرد كه براي كسب سهم خوبي بابت بازاريابي نسبت به ترويج اين قواعد به عنوان يك كسب و كار تلاش كنند. و به موازات آن، مهارت‌هاي خود را براي اشتغال به اين كار ارتقا دهند.

عوامل برون‌سازماني

غير از روند‌هاي اقليمي كه به خشكي و بي‌آبي بيشتر خاورميانه و فلات ايران منجر مي‌شود، بقيه روند‌هاي جهاني و منطقه‌اي و كشوري به نفع جنبش كادرها عمل مي‌كنند. به طور مشخص‌تر، رفتن احمدي نژاد و آمدن روحاني، و حالا، توافق هسته‌اي زمينه رشد اقتصادي و تمايل به نظم و قانون‌گرايي را افزايش مي‌دهد. اميدواري به امكان بهبود شرايط زندگي را زيادتر مي‌كند. فضاي امنيتي را مي‌شكند. هزينه فعاليت‌هاي سياسي و اجتماعي را كاهش مي‌دهد. امكان فعاليت‌هاي تشكيلاتي را زيادتر مي‌كند و تمام اين روند‌ها به نفع جنبش كادرهاست و جا دارد كه اين جنبش كم كم از زير خاك سربرآورد و راه‌هاي دموكراتيك حاكميت قانون و امنيت قانوني پايدار را نشان بدهد.

هرچند در سطح منطقه، از دورن بهار عربي خلافت اسلامي سربرآورد، اما تقريباً همان قواعد و پويايي‌هايي كه در انقلاب خودمان شاهدش بوديم حالا البته باسرعتي به مراتب بيشتر، و با توجه به تحربه انقلاب اسلامي ايران، در سطح منطقه عمل مي‌كند كه همه از منظر تاريخي به نفع جنبش كادرها هستند.

با توجه به اينكه ارتباط‌هاي الكترونيكي به معناي واقعي كلمه زمان و مكان را از بين مي‌برند، مي‌توان حدس زد كه زمينه براي رشد جهشي حنبش كادرها خيلي سريع‌تر و زودتر از آنچكه تصور مي‌شود فراهم آيد.

به هر حال، مجموعه اين عوامل سبب شدند من زودتر از زماني كه خودم در ذهن داشتم وب سايت را فعال كنم و
در نظر دارم در اين زمينه كارهاي زير را - كه گذرا به آن‌ها اشاره مي‌كنم - انجام دهم.

1. تهيه يك ميلينگ‌ليست،‌ به خصوص كه شركت پرشين‌تولز امكان استفاده از كاركرد ميلينگ ليست را كه با نرم‌افزار قدرتمند «ميل‌من» كار مي‌كند در اختيارم قرار داده است. همين جاب خوب است به يك خاطره بسيار تلخ اشاره كنم.

من از مدت‌ها پيش با نرم‌افزار «ميل‌من» آشنا شدم. اما فكر مي‌كردم كه خودم بايد اين نرم‌افزار را روي هاست خودم نصب كنم. در اين مورد از مسؤلان شركت خدمات اينترنتي سؤال مي‌كردم اما پاسخ آنان اين بود: كاركرد ميلينگ ليست را به اين دليل كه سرور با مشكلاتي مواجه مي‌شود فعال نمي‌كنيم. به همين خاطر دنبال اين بودم كه خودم نرم‌افزار ميل‌من را روي هاست وب سايت‌هايم نصب كنم. خدا مي‌داند چه شب‌ها و روز‌هاي طولاني از عمر من صرف خواندن و بازخواندن اسناد پيچيده‌ي مربوط به نصب ميل‌من شد. براي نصب اين نرم‌افزار بايد چندين نرم‌افزار ديگر را هم نصب مي‌كردم. براي اين كار بايد با آن نرم‌افزارها و حتي زبان‌هاي مختلف هم آشنا مي‌شدم. اما هرچه بيشتر در اين زمينه خواندم، گيج‌تر و گيج‌تر شدم. ميل‌من هم نرم‌افزاري است كه كم‌تر كسي را در ايران يافتم كه با آن آشنا باشد. سرانجام مأيوس شدم و دست از تلاش‌هاي مذبوحانه برداشتم.

البته، من براي ايجاد ميلينگ‌ليست از امكانات «گوگل‌گروپ»‌ استفاده كردم و حتي يكي از ميلينگ‌ليست‌هاي من كه به وب سايت پيام كارفرمايان مربوط مي‌شود بيش از 140 هزار نشاني ايميل داشت.

جالب است كه براي افزودن نشاني ايميل به ميلينگ‌ليست گوگل بايد از اشخاص دعوت كنيد و آنان بايد اجازه بدهند كه نشاني ايميل آنان را در فهرست دريافت كنندگان خبرنامه بگنجانيد. اما من از وجود يك غفلت در برنامه‌ي گوگل گروپ استفاده مي‌كردم و گروه‌ گروه‌ نشاني‌هاي ايميل را - خودم و بدون نياز به اينكه دعوت شدگان اجازه بدهند - در فهرست مي‌گنجاندم. كه البته، بعدها فهميدم چقدر اين كار غيراخلاقي است. گوگل بعدها متوجه اين نقص در برنامه «گوگل‌گروپ»‌ خود شد و آن را برطرف كرد و من ديگر نتوانستم ايميل‌ها را به فهرست‌ها اضافه كنم و دستم بسته شد.

با اين توضيح‌ها بايد قابل درك باشد وقتي يكي دو هفته پيش و در پي يك چانه‌زني با مسؤلان شركت خدمات اينترنتي آنان موافقت كردند كه كاركرد ميلينگ ليست را در هاست كادرها دات كام فعال كنند و من آنجا بود كه ناگهان خودم را در برابر نرم‌افزار «ميل‌من» كه روي وب سايتم به صورت خود به خود نصب شده‌ بود،‌ يافتم، قلبم داشت از شادي مي‌تركيد. در عين حال - حقيقتاً‌ چيزي نمانده بود كه مثل يك كودك هفت هشت ساله، بغضم بتركد از اينكه دريافتم به خاطر كم‌ توجهي مسؤلان آن شركت چه سال‌هايي از عمر من در جستجوي آبي كه در كنج خانه بود تلف شد و سرانجام تشنه و خسته دست از تلاش كشيدم. حس عجيبي بود: چقدر ساده مانع رشد هموطنان خود مي‌شويم.

2. تدارك استفاده از وبينار. اين روز‌ها استفاده از وايبر و واتس‌آپ و ساير امكانات ارتباطي انقلابي در كشور بسيار رشد كرده است اما اين نرم‌افزارها براي برگزاري انواع فارم و سخنگاه مفيد هستند و نه برگزاري مجامع تصميم‌گيري الكترونيكي. از اين گذشته، حضور ايرانيان در وايبر و هرج و مرج ناشي از فقدان برخي از امكاناتي كه نرم‌افزار‌هاي اختصاصي براي وبينارها دارند سبب خواهد شد كه مردم بيش از گذشته به ضرورت يك مجموعه قواعد براي مديريت اين جور گفتگو‌هاي گروهي مجازي پي ببرند. در نتيجه ما بايد هر چه سريعتر امكان استفاده از نرم‌افزار‌هاي وبينار را فراهم آوريم. ويژگي مهم نرم‌افزارهايي كه براي مجامع تصميم‌گيري الكترونيكي طراحي شده‌اند اين است كه تمام حاضران مي‌توانند به طور همزمان صداي تمام اعضاي حاضر در مجامع تصميم‌گيري را بشنود و با استفاده از ساير امكانات نرم‌افزار طبق قواعد قانون پارلمان كسب صحن كنند و به مذاكره بپردازند و سرانجام دست به اخذ رأي بزنند. به همين خاطر، مجامع الكترونيكي طبق قانون تجارت كشورهاي توسعه‌يافته قانوني هستند و بايد در ايران هم براي بسط و ترويج مجامع الكترونيكي در چارچوب دستورنامه رابرت تلاش كنيم.

در اين زمينه چند نفري از بچه‌هايي كه به كارگاه‌ها مي‌آيند به من قول همكاري دادند تا امكان استفاده از اين نرم‌افزار را فراهم آورند اما به هر دليل قادر نشدند به قول خود وفا كنند. ظاهراً اين كار هم دست خودم را مي‌بوسد. من هم وب‌سايت‌هاي متعددي را يافته‌ام كه روي‌ آن‌ها مي‌شود به صورت رايگان وبينار بر گزار كرد اما وقت كاركردن و آموختن اين نرم‌افزارها را نيافته‌ام. البته، برگزاري مجامع در دنياي مجازي براي كارورزان دفتر كادرها هنوز خيلي زود است. به علاوه، براي اين كار بايد مؤسسه ايجاد شود.

3. تشكيل انجمن كادرها. اگر قرار نباشد تمام كارها را خودم به تنهايي انجام دهم بايد انجمن كادرها را- يا هر نوع تشكل ديگري كه به تصويب جمع برسد - را هر چه زودتر ايجاد كنيم. اين كار بسيار سختي است و كارورزان كادرها هر وقت بتوانند يك انجمن حرفه‌اي ايجاد كنند مي‌شود گفت اين كارخانه به بهره‌برداري رسيده است و البته هنوز نرسيده است.

عوامل شخصي

علاوه بر اين عوامل، برخي از عوامل شخصي هم مانع از نوشتن مرتب تاريخ كادرها بوده است. از جمله، ابتلا به خواب‌ آلودگي و بي‌حسي كه علت آن را نمي‌دانم.

مدتي قبل يك پزشك/محقق كه در مورد اثر بهبود تغذيه بر بهبود عملكرد ريه در بيماران مبتلا به مشكلات حاد دستگاه تنفسي تحقيق مي‌كرد با من تماس گرفت تا ببيند آيا حاضرم به عنوان يك سوژه تحقيق با او همكاري كنم؟ استقبال كردم و مدتي را طبق تجويز اين خانم محقق، رژيم غذايي مديترانه‌اي (يونان باستان)‌ را رعايت كردم كه نتيجه آزمايش حدود ده درصد ارتقاي كاركرد ريه را نشان داد كه اگر نتايج اين تحقيق درست باشد كشف بزرگي هم محسوب مي‌شود. نكته مهم اين است كه وقتي اين خانم در مورد وضعيت من مطالعه و معاينه مي‌كرد در مورد خواب من خيلي سؤال پرسيد. به ويژه حساس بود كه آيا من حين كار دچار خواب‌آلودگي نمي‌شوم؟ بعداً دريافتم كه بدنم - به خاطر سال‌ها استعمال دخانيات و تخريب ريه - حتي وقتي احساس تنگي نفس نمي‌كنم، با كمبود مستمر اكسيژن مواجه هست، همين قضيه مي‌تواند سبب بروز بيماري‌هايي در ارگان‌هاي مخلف بدنم بشود. اين پزشك متخصص تغذيه به من تأكيد كرد كه براي جبران كسري مستمر اكسيژن مورد نياز ، بايد دست به چند كار بزنم: يك. چربي‌هاي اضافي را آب كنم تا اكسيژن كمياب من صرف زنده‌ ماندن علف‌هاي هرزه باغ نشود. دو. غذاهايي بخورم كه هضم آن‌ها به اكسيژن كمتري نياز دارد. سه. غذاهايي بخورم كه تبعات احتمالي ناشي از كمي اكسيژن را جبران كند. بسيار خوب. اما حالا مدتي است كه دچار خواب آلودگي مي‌شوم. آيا اين خواب آلودگي بي‌سابقه ارتباطي به كمبود اكسيژن دارد يا محصول سبك زندگي اين مرحله از عمر من است كه كار موظف كم‌تري دارم و تا چرتم بگيرد درازكش مي‌شوم؟ در هر حال،‌ خوابم زياد شده و اين امر نيز درننوشتن روز‌نوشت‌ها و تاريخ كادرها اثر مهمي گذاشته است.

خب. ساعت يازده و ربع است. قبلاً مي‌توانستم حالا حالا‌ها بتازم. اما اين روز‌ها خوابم مي‌گيرد و اگر ادامه بدهم پيشناني‌ام شيشه مونيتور را خرد خواهد كرد. شايد لازم باشد با همان متخصص/ محقق تغذيه صحبت كنم.. باشد. اما حالا برو و بخواب، پسر. شب به خير.