از سقراط تا دستورنامه رابرت

فهرست مطالب کتاب «از سقراط تا دستورنامه رابرت»
جلسه اول: فلسفه سیاسی چیست؟ 19
نخستین نتیجه 19
جلسه دوم: چرا فلسفه سیاسی در یونان زاده شد و نه در مصر، ایران یا بین‌النهرین؟ 22
جمع‌بندی 25
جلسه سوم: آیا فلسفه سیاسی اختراع یونانیان است؟ 25
بخش دوم: آیا در ایران باستان فلسفه سیاسی وجود داشت؟ 26
بخش سوم: چین 26
بخش چهارم: هند 27
بخش ششم: یک اشتباه رایج 27
بخش هفتم: یک تشبیه 28
بخش هشتم: چرا این بحث برای ادامه پژوهش ما مهم است؟ 28
جمع‌بندی 28
جلسه چهارم:‌سقراط؛ مردی که سؤال را اختراع نکرد، اما آن را دگرگون کرد 28
بخش اول: آتن؛ شهری که همه درباره سیاست حرف می‌زدند 29
بخش دوم: سقراط وارد می‌شود 29
بخش سوم: چرا این روش یک انقلاب بود؟ 29
بخش چهارم: از نظر به مفهوم 29
بخش پنجم: چرا سقراط محکوم شد؟ 30
بخش ششم: کشف بزرگ سقراط 30
جمع‌بندی 30
جلسه پنجم: افلاطون و نخستین نظریه منسجم درباره نظام سیاسی مطلوب 30
بخش اول: افلاطون در جست‌وجوی چه بود؟ 30
بخش دوم: تجربه‌ای که افلاطون را دگرگون کرد 31
بخش سوم: افلاطون یک پرسش تازه مطرح می‌کند 31
بخش چهارم: چرا افلاطون از «عدالت» شروع می‌کند؟ 31
بخش پنجم: چرا «جمهوری» با سیاست آغاز نمی‌شود؟ 32
بخش ششم: انسان چگونه ساخته شده است؟ 32
بخش هفتم: چرا فیلسوف باید حکومت کند؟ 33
بخش هشتم: آیا افلاطون دشمن دموکراسی بود؟ 33
جمع‌بندی 33
جلسه ششم: ارسطو؛ نخستین منتقد بزرگ افلاطون 34
مقدمه 34
بخش اول 34
نخستین انقلاب ارسطو 35
بخش دوم: انسان چیست؟ 35
بخش سوم: هدف حکومت چیست؟ 35
بخش چهارم: نظام سیاسی مطلوب چیست؟ 36
طبقه‌بندی حکومت‌ها 36
نتیجه: 36
بخش پنجم: قانون یا انسان؟ 36
بخش ششم: فضیلت مهم است؛ اما کافی نیست. 37
بخش هفتم: آیا ارسطو دموکرات بود؟ 37
جمع‌بندی 37
سخن پایانی 38
جلسه هفتم:‌ از ارسطو تا ماکیاولی؛ وقتی پرسش فلسفه سیاسی تغییر کرد 39
مقدمه 39
بخش اول: مرگ دولت‌شهر؛ پایان جهان سیاسی ارسطو 39
بخش دوم: از شهروند به تابع 40
بخش سوم: ورود یک پرسش تازه؛ نسبت حکومت و خدا 40
بخش چهارم: آگوستین؛ سیاست در جهان سقوط‌کرده 40
بخش پنجم: آیا قرون وسطی دوران توقف فلسفه سیاسی بود؟ 41
بخش ششم: توماس آکویناس؛ بازگشت ارسطو 41
بخش هفتم: فروپاشی وحدت؛ آغاز مسئله مدرن 41
جمع‌بندی 42
جلسه هشتم: ماکیاولی؛ تولد سیاست مدرن 43
مقدمه 43
بخش اول: ماکیاولی در چه جهانی ظهور کرد؟ 43
بخش دوم: گسست بزرگ؛ از سیاست آرمانی به سیاست واقعی 44
بخش سوم: آیا ماکیاولی اخلاق را از سیاست حذف کرد؟ 44
بخش چهارم: انسان‌شناسی ماکیاولی 45
بخش پنجم: فضیلت سیاسی؛ 45
بخش ششم: آیا ماکیاولی طرفدار حکومت استبدادی بود؟ 45
بخش هفتم: تفاوت نهایی ارسطو و ماکیاولی 45
جمع‌بندی 46
جلسه هشتم:‌هابز؛ مردی که فلسفه سیاسی را از نو آغاز کرد 46
مقدمه 46
بخش اول:‌هابز در چه جهانی زندگی می‌کرد؟ 47
بخش دوم: نخستین انقلاب هابز 47
بخش سوم:‌وضعیت طبیعی 47
پاسخ هابز 47
نتیجه 48
بخش چهارم: انسان از نظر هابز چیست؟ 48
بخش پنجم:‌قرارداد اجتماعی 48
بخش ششم: لویاتان 48
بخش هفتم: بزرگ‌ترین تحول 49
جمع‌بندی 49
جلسه نهم: جان لاک 50
بخش اول 50
بخش دوم: اختلاف از یک سؤال آغاز می‌شود 50
بخش سوم: حقوق طبیعی 51
بخش چهارم: پس حکومت برای چیست؟ 51
بخش پنجم: محدود بودن حکومت 51
بخش ششم:‌حق مقاومت 52
بخش هفتم: حکومت قانون 52
بخش هشتم: آیا لاک دموکرات بود؟ 52
سخن پایانی 53
درس دهم: ژان ژاک روسو 53
بخش اول 53
بخش دوم:‌روسو از کجا با لاک اختلاف پیدا می‌کند؟ 54
بخش سوم:‌منشأ نابرابری 54
بخش چهارم: قرارداد اجتماعی 54
بخش پنجم: ارادهٔ عمومی 54
بخش ششم: آزادی چیست؟ 55
بخش هفتم: تفاوت سه فیلسوف 55
بخش هشتم: آیا روسو خطرناک است؟ 55
جمع‌بندی 56
درس یازدهم: منتسکیو 57
بخش اول: منتسکیو دقیقاً در پاسخ به چه کسی سخن می‌گوید؟ 57
بخش دوم: نخستین کشف بزرگ 58
بخش سوم: تفکیک قوا 58
بخش چهارم: آزادی چیست؟ 58
بخش پنجم: قوانین باید با جامعه متناسب باشند 59
بخش ششم: منتسکیو و اعتدال 59
بخش هفتم؛ از مهار قدرت سیاسی تا پرسش قدرت اجتماعی 59
جلسه دوازدهم: مارکس؛ آیا آزادی سیاسی بدون عدالت اجتماعی ممکن است؟ 60
مقدمه 61
بخش اول: مارکس در برابر چه جهانی ایستاده بود؟ 61
بخش دوم: نقد مارکس به لیبرالیسم سیاسی 61
بخش سوم: طبقه؛ مفهومی که فلسفه سیاسی را دگرگون کرد 62
بخش چهارم: دولت از نگاه مارکس 62
بخش پنجم: جامعه مطلوب از نگاه مارکس 63
بخش ششم: نقدها و میراث مارکس 63
جمع‌بندی 63
سخن پایانی 64
درس سزدهم: الکسی دو توکویل 64
بخش اول: سؤال توکویل چیست؟ 65
بخش دوم:‌کشف بزرگ توکویل 65
بخش سوم: انجمن‌های مدنی 65
بخش چهارم: آزادی مطبوعات 66
بخش پنجم:‌تمرکز قدرت 66
بخش ششم: بزرگ‌ترین نگرانی توکویل 66
جمع‌بندی 66
درس چهاردهم: جان استوارت میل 67
بخش اول: دشمن جدید آزادی 68
بخش دوم: آزادی اندیشه 68
بخش سوم: اصل آسیب 69
بخش چهارم:‌فردیت 69
بخش پنجم:‌ دموکراسی 69
بخش ششم: مقایسه با روسو 69
جمع‌بندی 69
درس پانزدهم: جان رالز 70
بخش اول: مهم‌ترین تفاوت رالز با گذشتگان 71
بخش دوم: پرده جهل 71
بخش سوم: موقعیت نخستین 72
بخش چهارم: دو اصل عدالت 72
بخش پنجم: رالز و آزادی 72
بخش ششم: رالز و دموکراسی 72
بخش هفتم: نقدها 73
جمع‌بندی 73
درس شانزدهم:‌ رابرت نوزیک 74
بخش اول: نوزیک با چه چیزی مخالف است؟ 74
بخش دوم: مثال مشهور ویلت چمبرلین 75
بخش سوم: دولت حداقلی 75
بخش چهارم: چرا مالیات را نقد می‌کند؟ 75
بخش پنجم: نوزیک چه چیزی را به فلسفه سیاسی افزود؟ 75
بخش ششم: نقدها 76
جمع‌بندی 76
جلسه هفدهم:‌ جامعه‌گرایان 77
بخش اول: اعتراض سندل به رالز 77
بخش دوم: مک‌اینتایر 77
بخش سوم: فضیلت 78
بخش چهارم: سنت جامعه‌گرایان 78
بخش پنجم:‌خیر مشترک 78
بخش ششم: نقد جامعه‌گرایی 78
جمع‌بندی 78
سهم جامعه‌گرایان در ساختن نظام سیاسی مطلوب 78
جلسه هیجدهم: یورگن هابرماس 79
بخش اول: مسئله اصلی هابرماس 79
بخش دوم: کنش ارتباطی 79
بخش سوم: وضعیت گفت‌وگوی آرمانی 80
بخش چهارم: دموکراسی گفت‌وگویی 80
بخش پنجم: هابرماس و رالز 80
بخش ششم:‌فضای عمومی 80
بخش هفتم: نقدها 80
جمع‌بندی 81
سهم هابرماس در ساختن نظام سیاسی مطلوب 81
جلسه نوزدهم: لئو اشتراوس 81
بخش اول: مسئله اصلی اشتراوس 82
بخش دوم: فلسفه کلاسیک 82
بخش سوم: نسبی‌گرایی 82
بخش چهارم: حق طبیعی 83
بخش پنجم: خواندن متون کلاسیک 83
بخش ششم: اشتراوس و دموکراسی 83
بخش هفتم: نقدها 83
جمع‌بندی 84
جلسه بیستم: بنیان‌گذاری جمهوری ایالات متحده 85
جیمز مدیسون. 86
جلسه بیست ‌و‌یکم: فدرالیست‌ها و ضدفدرالیست‌ها 88
جلسه بیست و دوم: دو قرائت از قانون اساسی آمریکا 91
ریشه فلسفی این اختلاف چیست؟ 92
سهم این مناظره در فهم نظام سیاسی مطلوب 93
جلسه بیست و سوم: فلسفه سیاسی آمریکا در روزگار ما 94
جلسه بیست و چهارم: آغاز معماری نظام سیاسی مطلوب 98
نخستین مسئله: «از کجا باید آغاز کرد؟» 98
چهار پاسخ بزرگ در تاریخ اندیشه 99
آیا باید یکی را انتخاب کنیم؟ 99
یک نکته روش‌شناختی بسیار مهم 100
جلسه بیست و پنجم: اصول جهان‌شمول یک نظام سیاسی مطلوب 101
اصل نخست: کرامت ذاتی انسان 101
اصل دوم:‌محدود بودن قدرت 101
اصل سوم:‌مشروعیت از رضایت حکومت‌شوندگان سرچشمه می‌گیرد. 102
اصل چهارم: حکومت باید قابل اصلاح باشد. 102
اصل پنجم: اختلاف، طبیعی است؛ خشونت، نه. 102
اصل ششم:‌ قانون باید بر اشخاص حکومت کند، نه اشخاص بر قانون. 102
پایان جلسه 103
جلسه بیست و ششم: از ارزش‌ها تا رویه‌ها 104
مسئله‌ای که فیلسوفان کمتر درباره آن سخن گفته‌اند 104
یک آزمایش ذهنی 105
کشفی که شاید کمتر مورد توجه قرار گرفته است 106
نقش دستورنامه رابرت 106
حلقه مفقوده دموکرسی 107
پایان جلسه 107
جلسه بیست و هفتم: هسته سخت یک نظام سیاسی مطلوب 108
هسته سخت از چه ساخته شده است؟ 109
پایان جلسه 110
جلسه بیست و هشتم: چرا نظام‌های سیاسی شکست می‌خورند؟ 110
نخستین فرضیه 111
پنج سطح شکست 111
جایگاه واقعی دستورنامه رابرت 112
پایان جلسه 113
جلسه بیست و نهم:‌آیا رویه‌های درست برای ساختن یک نظام سیاسی مطلوب کافی هستند؟ 113
یک اشتباه رایج 114
رابطه «شرط لازم» و «شرط کافی» 114
یک مدل سه‌لایه 114
پایان جلسه 116
جلسه سی‌ام: معماری یک نظام سیاسی مطلوب 117
مرحله نخست: سیاست از کجا آغاز می‌شود؟ 117
مرحله دوم: ارزش‌های بنیادین 117
مرحله سوم: نهادها 118
مرحله چهارم:‌رویه‌ها 118
مرحله پنجم: فرهنگ سیاسی 118
کشف اصلی بخش دوم 119
پایان بخش دوم 119
جلسه سی و یکم: از قانون اساسی تا زندگی روزمره: حلقه مفقوده نظام‌های سیاسی 120
مسئله بنیادین 120
دموکراسی از کجا تمرین می‌شود؟ 121
نتیجه جلسه سی و یکم 122
جلسه سی و دوم: جلسه کوچک، جمهوری کوچک 123
تفاوت مهم: قانون اساسی و دستورنامه رابرت 123
مشروعیت فرایند 124
تجربه ایرانی 124
پایان جلسه سی و دوم 125
جلسه سی و سوم: ترجمه فرهنگی؛ از دستورنامه رابرت تا فرهنگ سیاسی 126
۱. مسئله اصلی: ترجمه واژه‌ها یا ترجمه معنا؟ 126
۲. تفاوت میان فرهنگ شخص‌محور و فرهنگ قاعده‌محور 126
۴. چرا آموزش قواعد به تنهایی شکست می‌خورد؟ 127
۵. نقش مدرس: مترجم فرهنگی 127
۶. نتیجه نظری این جلسه 128
۷. جایگاه ایران در این بحث 128
جمع‌بندی جلسه سی و سوم 128
جلسه سی و چهارم: جایگاه نهایی دستورنامه رابرت در معماری یک نظام سیاسی مطلوب 128
دستورنامه رابرت در کدام طبقه قرار می‌گیرد؟ 129
چرا رویه‌ها این‌قدر مهم‌اند؟ 130
دستورنامه رابرت چه چیزی را تمرین می‌دهد؟ 130
پاسخ نهایی به پرسش اصلی 132
جلسه سی‌و‌پنجم: از سقراط تا دستورنامه رابرت 132
بخش نخست: آغاز مسئله در یونان 132
بخش دوم: کشف مسئله قدرت 133
بخش سوم: کشف مسئله مشروعیت 133
بخش چهارم: معماری نظام سیاسی مطلوب 133
بخش پنجم: جایگاه دستورنامه رابرت 134
بخش ششم: مهم‌ترین درس دستورنامه رابرت 134
بخش هفتم: پاسخ نهایی درباره ایران 134
سخن پایانی کتاب 135