همزمان با برگزاری نخستین نشست نسل اول بنیانگذاران «انجمن اصلی» که عصر روز چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ در دفتر کارگاههای آموزش دستورنامه رابرت (دفتر کادرها) برگزار شد، نشر «اختران» ترجمه فارسی ویرایش دوازدهم کتاب دستورنامه رابرت را با عنوان فرعی «قواعد اداره انواع مجامع تصمیمگیری»، در ۷۰۵ صفحه و با جلد گالینگور منتشر کرد.
هنری مارتین رابرت نخستین ویرایش این کتاب را در سال ۱۸۷۶ در ایالات متحد آمریکا منتشر کرد و به همین خاطر، این کتاب به «دستورنامه رابرت» معروف شد.
بعدها، بازماندگان هنری مارتین رابرت، این کتاب را به صورت پیدرپی ویرایش کردند و این کتاب، به مرور، از یک کتاب ساده حاوی قواعد ناظر بر انواع مجامع تصمیمگیری دموکراتیک، به یک کتاب حقوق تبدیل شد که از منظر علم حقوق پارلمانی، درستی این قواعد را نیز تبیین و استدلال کرده است.
قواعد ناظر بر انواع مجامع تصمیمگیری دموکراتیک، طی قرنها و از طریق آزمون و خطا و بدون طرح قبلی، در پارلمان انگلستان ساخته و پرداخته شد و در قرن هفدهم میلادی از طریق مهاجران انگلیسی به قاره جدید انتقال یافت.
مؤلفان متعددی مجموعه این قواعد را در کتابهای گوناگون گردآوری و تبیین کردهاند،اما دستورنامه رابرت، جامعترین و کاملترین مرجعی است که این قواعد را که قواعد دموکراسی است، گردآوری و تبیین کرده است.
در تدوین دوازدهمین ویرایش کتاب دستورنامه رابرت ۶ متخصص با تخصصهای مختلف نقش داشتهاند. در پیشگفتار این مؤلفان، تاریخچه قواعد دموکراسی و نیز تاریخچه کتاب دستورنامه رابرت به صورت مختصر اما جامع تشریح شده است و خوانندگان فارسیزبان برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه لازم است به پیشگفتار مؤلفان مراجعه کنند.
آنچه در ادامه میآید، به صورت مختصر، تاریخچه ترجمه و انتشار این کتاب را در زبان فارسی روایت میکند:
دفتر «کارگاههای آموزش دستورنامه رابرت» (دفتر کادرها) از نخستین روز فعالیت خود در تاریخ ۲۱ فروردین ۱۳۸۶ به این اصل متعهد شد که ترویج این قواعد در ایران باید حتماُ خارج از قلمرو دولت و بدون اتکا به رانتهای فسادآور و فقط با حمایت مردمی که به ترویج این قواعد باور دارند فعالیت خود را ادامه دهد.
البته، تجربههای دفتر کادرها نشان داده است که دستگاههای دولتی بسیار فشلتر از آن هستند که بتوانند حتی از ارایه خدمات رایگان دفتر کادرها نیز بهره ببرند.
طی ۱۳ سال گذشته که دفتر کادرها، از طریق آزمون و خطا و در جریان برگزاری انواع کارگاههای آموزشی میکوشید تا بهترین روشهای ترویج این قواعد را در فرهنگ ایران خلق کند، بسیاری از فعالان سیاسی اجتماعی، با صرف وقت و حضور خود در این کارگاهها، امکان چنین تجربههایی را فراهم آوردند. دفتر کادرها وظیفه خود میداند از تمام این فعالان اجتماعی که بخشی از عمر عزیز خود را صرف تجربه این جهش فرهنگی کردند، قدردانی کند.
خوشبختانه، «جهش فرهنگی» به مرور از حرکت زیرخاکی خود سربیرون میآورد و میرود تا در سطح ملی شاخ و برگ بگستراند.
در چنین شرایطی است که تجهیز دفتر کادرها به نیروهای کارآمد به یک امر حیاتی تبدیل میشود و برای تحقق این هدف، فعالان اجتماعی، علاوه بر اهدا وقت عزیز خود، لازم است از نظر مالی نیز ـ هر اندازه که میتوانند ـ کمک کنند.
این صفحه الکترونیکی، ساعت ۵ بامداد امروز، چهارشنبه، ۲۶ فروردین ماه سال ۱۴۰۴ راهاندازی میشود تا نام کسانی را که به دفتر کادرها کمک مالی میکنند، در جریده عالم برای همیشه ثبت کند.
نام این افراد، در صورتی که موافقت کنند، در اسناد «چهش فرهنگی» و دفتر کادرها برای همیشه باقی خواهد ماند.
به تمام فعالان اجتماعی سیاسی که دغدغه ترویج حاکمیت مردم در چارچوب قانون عام دموکراسی را دارند، یادآوری میشود که کمک آنان، هرچقدر که ناچیز باشد، وقتی جمع شود دریا خواهد شد.
در ادامه نام و مشخصات کسانی که به دفتر کادرها به صورت ماهانه، کمک مالی میکنند، ذکر میشود. این فهرست با افزوده شدن نام هر بک از چراغ افروزان، ویرایش خواهد شد.
دفتر کادرها:
۰۲۱-۸۸۹۱۱۰۱۷
ويرايش دهم كتاب رابرتز رولز آو اوردر [2] (دستورنامه رابرت) كه در سال ۲۰۰۰ و در ۸۰۰ صفحه در ايالات متحد آمريكا منتشر شده است، تمام قواعد و رويههاي پيشگزيدهي ادارهي انواع مجامع تصميمگيري و سازمانها و انحمنهاي دموكراتيك را به صورت جامع و كامل تشريح كرده است. ريشهي اين قواعد، به دولتشهرهاي يونان باستان ميرسد. سنتهاي دموكراسي يونان به روم منتقل شد و برخي از آنها در دوران چهار صد سالهي حكومت امپراتوري رم بر بريتانيا، با سنتهاي قبيلهاي آنگلوساكسونها در آميخت. اما بخش اصلي قانون عرفي پارلماني طي حدود هشتصد سال در پارلمانهاي انگلستان ساخته و پرداخته شد و از آنجا به مهاجر نشينهاي قارهي جديد انتقال يافت.
به دليل حضور مهاجر نشينان غيرانگليسي تبار در ايالات متحد آمريكا و شكلگيري سنتهاي متفاوت پارلماني در ايالات مختلف آن كشور، مكتوب كردن و نشر اين قواعد در آمريكا ضرورت پيدا كرد. توماس جفرسو نخستين رئيس مجلس سنا و معاون رئيس جمهور ايالات متحد آمريكا نخستين نگارش اين قواعد را با عنوان راهنمای پراکتیس پارلمانی برای استفاده در سنای ایالات متحده براي استفاده در مجلس سناي آمريكا مكتوب كرد. بعدها، هنري مارتين رابرت براي نخستين بار روايتي از اين قواعد را براي استفاده در انواع جامعه/انجمنها و مجامع تصميمگيري گردآوري و در سال ۱۸۷۶ منتشر ساخت. اين كتاب به همت همسر، عروس، پسر و نوهي هنري مارتين رابرت به صورت مرتب مورد بازنگري قرار گرفته و ویرایشهای جدید آن منتشر شده است و به همین خاطر، از سوي بيش از هشتاد درصدانجمنها و سازمانهاي دموكراتيك در كشورهاي توسعهيافته، به عنوان «مرجع پارلماني» مورد استناد قرار ميگيرد و طبق قواعد آن اداره ميشوند. براي مطالعه بيشتر در اين زمينهها به پيشگفتار اين كتاب دراينجا مراجعه فرماييد.
ويرايش دهم اين كتاب كه زير نظر هنري مارتين رابرت سوم و با همكاري گروهي از وكلاي پارلماني، تهیه و منتشر شده است، سالها پيش (۱۳۸۵) به فارسي ترجمه شد و از طريق وبسايتهاي مختلف در اختيار علاقمندان قرار گرفت. قرار است متن کاغذی آن نیز به همت نشر اختران در آیندهی نزدیک منتشر شود.
گفتنی است که ویرایشهای یازدهم و دوازدهم این کتاب نیز منتشر شده است که با ویرایش دهم آن تفاوتهای بسیار جزئی دارد.
علاقمندان به متن کامل این کتاب میتوانند با دفتر کارگاههای آموزش دستورنامه رابرت (دفتر کادرها) در تهران، با شماره تلفن۸۸۹۱۱۰۱۷ - ۰۲۱ تماس بگیرند. برگزاری انواع کارگاههای آموزشی نحوهی اداره مجامع و جلسات تصمیمگیری بر اساس قواعد منطقی و عادلانهای که در این کتاب تشریح شده است، و نیز، ارایه مشاوره در خصوص تدوین انواع اساسنامهها و آئیننامههای جامعه/انجمن/سازمانها نیز بخشی از خدماتی است که دفتر کادرها ارایه میدهد.
لازم به یادآوری است که از سوی مؤسسه رابرتز رولز آو اوردر، خلاصهی ویرایش دهم کتاب دستورنامه، به صورت رسمی تهیه و منتشر شده است. ترجمه فارسی این کتاب خلاصه نیز اینجا دردسترس علاقمدان است.
فهرست مطالب ترجمه غيرنهايي ويرايش دهم دستورنامه رابرت در ادامه تقديم ميشود:
بخش ۴۳ از فصل دوازدهم کتاب دستور نامه رابرت قواعد و رویههای انجام مذاکره در مجامع مشورتی را توصیف کرده است. ترجمهی این بخش از کتاب با ذکر چند نکته در ادامه تقدیم میشود:
این ترجمه از ویرایش دهم کتاب انجام شده که در سال ۲۰۰۰ در ایالت متحد آمریکا منتشر شده است. اما در حال حاضر یازدهمین ویرایش این کتاب که در سال ۲۰۱۱ منتشر شده است باید از سوی سازمانها به عنوان مرجع پارلمانی انتخاب شود. در ویرایش یازدهم چند بخش اضافه شده که به مسائل مستحدثه درحقوق پارلمانی - از جمله قواعد ناظر بر الکترومجامع - پاسخ داده است.
در حالیکه ترجمهی این کتاب سالها پیش تمام شده بود، و همان زمان از طریق وبسایتهای متعددی در اختیار علاقمندان قرار گرفت، آماده سازی کتاب برای چاپ، و به ویژه نمایهسازی و ارجاعات درونمتنی آن روی زمین مانده بود که به همت آقای پرهام رضایی از روی زمین برداشته شده و کتاب با سرعت برای نشر نهایی کاغذی و الکترونیکی آماده میشود.
متأسفانه شماره صفحاتی که در این متن به آنها ارجاع شده مربوط به صفحات متن اصلی به زبان انگلیسی است و برای خواننده - به جای کمک - اسباب دردسر خواهد بود. برخی از شمارهها نیز به سایر بخشهای کتاب ارجاع میدهند و برای فهم مطالب لازم است مطالب ارجاع شده در صفحات و بخشهای دیگر کتاب را حتماً خواند.
برای قرائت سایر بخشهای کتاب به صفحهی فهرست مطالب کتاب در اینجا مراجعه کنید.
برخی از پر مصرفترین قواعد کتاب دستورنامه رابرت به زبان سادهتر در خلاصهی این کتاب تشریح شده است. برای خواندن خلاصه دستورنامه رابرت میتوانید به اینجا مراجعه کنید.
هر سؤالی در مورد دستورنامه رابرت و کارگاههای آموزش این قواعد داشتید، با دفتر کارگاههای آموزش دستورنامه رابرت (دفتر کادرها) تماس بگیرید.
و اما ترجمهی بخش ۴۳ کتاب:
اگر در جریان مذاکره، چند نفر از اعضای مجمع، با هم دست بلند کنند و نوبت بخواهند چه میکنیم؟ معمولاً به رئیس جلسه اختیار داده میشود که به یک نفر از میان آنان نوبت بدهد. اما رئیس بر مبنای چه قاعدهای یک نفر را انتخاب میکند؟ قاعدهای وجود ندارد و در نتیجه، رئیس مجبور میشود به تشخیص خودش یک نفر را به صورت دلبخواهی انتخاب کند و به او نوبت بدهد. اما، استبداد یعنی همین! و شما فقط هنگامی عمق این استبداد را درک میکنید که دریابید در نظام حقوق پارلمانی، در هر لحظه از پراکتیس پارلمانی، فقط یک نفر از میان کسانی که به صورت همزمان کسب صحن کرده باشند حق انحصاری شنیده شدن را کسب خواهند کرد و رئپیس جلسه، به عنوان یک قاضی بیطرف، جز تأیید این حق وظیفه دیگری ندارد. در قانون عرفی پارلمانی این فرایند را «کسب صحن» و «تخصیص صحن» مینامند که هیچ ارتباطی با نوبت دادن و نوبت گرفتن ندارد. بخش ۴۲ از فصل یازدهم کتاب دستورنامه رابرت به همین موضوع اختصاص داده شده است. ترجمه این بخش از کتاب در ادامه تقدیم میشود.
تأکید میشود که درک دقیق قواعد مندرج در این بخش از کتاب - و به ویژه، کاربرد درست آنها در جریان عمل - مستلزم آشنایی با کل قواعد این نظام است و از خوانندگان محترم جداً تقاضا میشود که این قواعد را بدون توجه به مجموعهی قواعدی که به این نظام انعطافپذیری حیرتانگیری میبخشد، به کار نبرند و به بدآموزی نسبت به این قواعد دامن نزنند.
در مورد کتاب دستورنامه رابرت و ترجمه و انتشار آن به زبان فارسی و طرز آموزش و کاربرد این قواعد، مطالب زیادی در همین وب سایت منتشر شده است که از تکرار آنها در اینجا خود داری میشود. برای آشنایی با بخشهای مختلف این وب سایت به صفحهی پذیرش مراجعه کنید و راهنمای مندرج در ستون وسط آن صفحه را بخوانید. و اما ترجمه این بخش از کتاب:
به دعوت «مجمع رابطان تشکلهای فرهنگی کشور»، مربی دستورنامه رابرت در اجلاس عادی این مجمع، که عصر روز دوشنبه ۱۴ تیر ماه ۱۳۹۵ در دفتر انجمن اسلامی معلمان در تهران برگزار شده بود، حضور یافت و طی مدت یک ساعت و نیم کوشید تا توضیح دهد چرا راه حل استراتژیک مشکل استراتژیک کشور این است که گروهی از معلمان شرافتمند بکوشند قواعد پیشگزیده اداره مجامع تصمیمگیری را به دانشآموزان دوره دبیرستان آموزش بدهند.
خلاصه استدلالهای مربی دستورنامه رابرت این است که طی دهههای اخیر و تحت تأثیر فرآیندهای جهانی، بخش قابل توجهی از جمعیت ایران به تدریج حدود ۸۰ هزار دهکدهی بی/ یا کم آب و علف را رها کردهاند و - عمدتا - در دامنههای جنوبی سلسله جبال البرز ساکن شدهاند و به این ترتیب یک ابر شهر بسیار بزرگ از مشهد تا تهران و از تهران تا تبریز در دامنهها و درههای رشته کوههای البرز در حال سر بر آوردن است که شرایط نوینی را برای فلات ایران فراهم خواهد آورد. به نظر مربی دستورنامه رابرت، مشکل استراتژیک این است که این دهاتیان تازه شهری شده که طی قرنها در دهات خود طبق قواعدی زندگی میکردند که به صورت طبیعی و خود به خودی ساخته میشد، اکنون و در جریان تصمیمگیری برای مجامع و گروههای بزرگ نیز طبق همان رویههای ریش سفیدی و هیأتی تصمیمگیری میکنند که برای گروهها و جوامع کوچک کارآیی و اثربخشی داشت. در حالیکه این روش تصمیمگیری برای اداره سازمانهای بزرگ و مدرن امروزی - که لازمه ادارهی ایران امروز است - دیگر جواب نخواهد داد. به همین دلیل در تمام شخصیتهای حقوقی و سازمانهای اجتماعی، وضعیت آشوب/استبداد حاکم است و پیامدهای این وضعیت، انواع مشکلات اجتماعی است که روز به روز بحرانیتر میشوند.
به ابتکار و همت جناب آقای اصغر تک دهقان قائم مقام محترم مدیرعامل شرکت بایاسیلندر - تولیدکننده کپسولهای آتشنشانی - برای نخستین بار در ایران این فرصت تاریخی فراهم آمد تا محلیسازی قواعد دستورنامه رابرت در یک بنگاه تولیدی تجربه شود. به همین منظور، روز یکشنبه ۱۳ تیر ماه ۱۳۹۵ نخستین نشست کارگاه آموزش دستورنامه رابرت به گروهی از مدیران کارخانه بایاسیلندر در آبیک قزوین برگزار شد و قرار است اصول و مبانی اولیه قواعد دستورنامه رابرت طی حدود ده جلسهی آتی - که روزهای یکشنبه برگزار خواهد شد - برای کارورزان در کارگاه تشریح شود. پس از این مرحله مقدماتی است که تلاش خواهد شد روند تصمیمسازی و طراحی ساختار و فرآیندهای جاری و نوسازی مداوم آنها در کارخانه، طبق روش عرف پارلمانی و بر اساس خرد جمعی صورت پذیرد.
به همت انجمن علوم اجتماعی دانشکده شهدای مکه دانشگاه فرهنگیان روز سهشنبه ۷ اردیبهشت ۱۳۹۵ نمایشگاه معرفی «دستورنامه رابرت» در سالن اجتماعات این دانشکده برگزار شد و مترجم کتاب و مربی دستورنامه رابرت که به دعوت جناب آقای پرویز انصاریراد سرپرست محترم مرکز آموزش عالی شهدای مکه در این نمایشگاه حضور یافته بود در سخنرانی خود با عنوان «مشکل استراتژیک، تحلیل استراتژیک و راه حل استراتژیک» به معرفی این کتاب و تشریح آموزش قواعد این کتاب به دانشآموزان دوره دبیرستان به عنوان راه حل استراتژیک یک مشکل استراتژیک پرداخت که به ادعای وی عامل اصلی تداوم تمام مشکلات اجتماعی ناشی از فشل بودن سازمانهای اجتماعی در ایران معاصر است. وی در این سخنرانی از معلمان نسل آینده دانشآموزان که در سالن حضور داشتند تقاضا کرد که اگر با کالبدشکافی مشکلات غیرطبیعی ایران امروز به درستی این تحلیل استراتژیک اعتقاد پیدا کردند قسم یاد کنند که در جریان عمل قواعد پیشگزیده تصمیمگیری عادلانه و منصفانه گروهی را به دانشآموزان آموزش بدهند و نسلی را تربیت کنند که بتواند در طول جریان تعیین حق سرنوشت گروهی و اعمال حق الناس اصل عدالت را محقق سازد. هرچند انتظار میرود اعضای محترم انجمن علومی اجتماعی دانشکده شهدای مکه متن کامل این سخنرانی را از نوار پیاده کرده و به نحو مطلوب در اختیار اعضای انجمنهای دانشجویی علوم انسانی قرار دهند و به این ترتیب دستگاه مفهومی لازم برای فهم بحران معاصر را برای آنان فراهم آورند، با این حال، گزارش فشرده آن سخنرانی در همین وبجا به زودی در اختیار علاقمندان قرار میگیرد [2]. در ادامه گزارش نمایشگاه معرفی دستورنامه رابرت تقدیم میشود:
با همت و پشتکار آقای سید سهیل فاضلی یکی از دانشجویان کارشناسی ارشد دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبائی که دوره مقدماتی کارگاههای آموزش دستورنامه رابرت را طی کرده است، دومین اجلاس هستهی ارتقای مدیریت از بیزینس به پروفشن، عصر روز دوشنبه ۲۵ اسفند ماه ۱۳۹۴ با حضور آقای امید ارجمندی یکی دیگر از دانشجویان همان دانکشده و با شرکت مربی دستورنامه رابرت در دفتر کادرها برگزار شد. نخستین اجلاس این هستهی اولیه دوشنبه هفته قبل در همان محل برگزار شده بود و آقای فاضلی به عنوان دبیر و مورخ موقت این انجمن در دست تأسیس مسؤلیت تدوین صورتجلسات و تهیه تاریچهی آن را تا انتخاب مسؤلان دائمی انجمن بر عهده گرفته بود.
در دومین اجلاس هسته ارتقای مدیریت از بیزینس به پروفشن، بعد از قرائت و تصویب صورتجلسه نخستین اجلاس این هسته، و استماع گزارش مسؤلان، مصوبه اجلاس قبل مبنی بر تهیه پیشنویس کارنقشهی تعیین گروه ۱۰ نفره به عنوان گروه حامی ایجاد یک انجمن ارتقای مدیریت از بیزینس به پروفشن، که قرار بود از سوی آقای فاضلی تهیه و برای تصویب به مجمع تقدیم شود، مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفت.
در جریان همین مذاکرات خصوصیات متمایز کنندهی انجمن در دست تأسیس و نیز تفاوتهای بنیادین مدیریت به عنوان بیزینس و مدیریت به مثابه پروفشن، به صورت اجمالی بررسی شد.